Supreme Court dismissed cassation, ruling that the 1985 regulation applies to pensioners who lost coal allowances in 1996.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by Tadeusz L. against a lower court's decision to increase his disability pension. The Social Insurance Fund argued that the 1985 regulation on pension calculation bases applies to individuals who lost their in-kind coal allowance on January 1, 1996. The court held that the lower court correctly applied the regulation despite procedural arguments regarding the Civil Procedure Code, as the statutory rule governs the recalculation of benefits for those who ceased receiving the coal allowance.
Regesto Legislator
Generato dall'IA§ 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r.; Zarzut naruszenia prawa materialnego w postępowaniu kasacyjnym jest bezpodstawny, gdy przepis regulujący podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych ma zastosowanie również przy ponownym ustalaniu wysokości świadczeń dla osób utraciających prawo do deputatu w naturze.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 6 stycznia 1998 r.
II UKN 432/97
Przy ponownym ustaleniu wysokości świadczeń emerytalno-rentowych
świadczeniobiorców, którzy z dniem 1 stycznia 1996 r. utracili prawo do pobierania z zakładu pracy deputatu węglowego w naturze, ma zastosowanie przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 11 poz. 63 ze zm.).
Przewodniczący SSN: Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Maria Mańkowska,
Maria Tyszel (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 1998 r. sprawy z wniosku
Tadeusza L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o
wzrost podstawy wymiaru renty inwalidzkiej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 5
czerwca 1997 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 lutego 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w
C. przeliczył rentę inwalidzką Tadeusza L. od 1 stycznia 1996 r., doliczając równowartość deputatu węglowego uprzednio pobieranego w naturze.
Odwołanie od tej decyzji złożył wnioskodawca, domagając się jej zmiany poprzez przyjęcie do podstawy wymiaru świadczenia cen węgla z 28 listopada 1995 r.,
tj. z dnia wejścia w życie art. 10 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy
- Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 547).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem
- 2 z dnia 17 lutego 1997 r. [...], zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C.: "do ponownego ustalenia wysokości renty inwalidzkiej Tadeusza L. według podstawy wymiaru obejmującej ubruttowioną wartość
deputatu węglowego od dnia 26 maja 1993 r. z zastosowaniem kolejnych waloryzacji".
Sąd Wojewódzki ustalił, że decyzją z dnia 20 maja 1993 r. przyznano wnioskodawcy prawo do renty inwalidzkiej od dnia 26 maja 1993 r. Przed uzyskaniem
prawa do renty inwalidzkiej pracował on w Cementowni "C." i z tytułu wykonywania
swojej pracy otrzymywał deputat węglowy. Po uzyskaniu renty inwalidzkiej zachował
prawo do tego deputatu w naturze, a utracił to prawo z dniem 1 stycznia 1996 r. wobec czego organ rentowy wliczył jego wartość do świadczenia rentowego, przyjmując
ubruttowiony wskaźnik deputatu i obowiązującą w dacie wydania decyzji kwotę bazową.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Chełmie zarzucającej
naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację § 5 ust. 1 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania
podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 11 poz. 63 ze
zm.) wyrokiem z dnia 5 czerwca 1997 r., [...], zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.
W kasacji od tego wyroku wnioskodawca wnosił o jego uchylenie, jak również
o uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 17
lutego 1997 r. [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując jako
podstawy kasacyjne "naruszenie prawa materialnego przez błędną jego interpretację
i błędne zastosowanie art. 80 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 267 ze zmianami) oraz § 5 ust.
1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia.1985 r. oraz naruszenie prawa
procesowego, tj. art. 227 KPC poprzez niedopuszczenie i uniemożliwienie przesłuchania co do faktów mających istotne znaczenie do sprawy, świadka doprowadzonego na rozprawę, a także (...) błędne zastosowanie art. 386 § 1 KPC, podczas gdy
z uzasadnienia wynika konieczność zastosowania postanowień art. 385 KPC, a tym
samym oddalenie apelacji pozwanego".
Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w
granicach kasacji, chyba że stwierdzi nieważność postępowania. Wobec braku podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania Sąd Najwyższy rozpatrując
wniesioną kasację jest związany jej granicami, czyli wskazanymi podstawami i wnioskami. Stosownie natomiast do przepisu art. 3933 KPC kasacja powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego i zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie.
Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 80
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) zwanej dalej ustawą o z.e.p. Jest to bowiem
przepis stanowiący o zasadach wznowienia postępowania przed organem rentowym
(organem orzekającym), a wydanie decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania nastąpiło właśnie w tym trybie, tj. w wyniku wznowienia postępowania przed
organem rentowym.
Treść uzasadnienia kasacji wskazuje, że przedmiotem sporu, a także przedmiotem zaskarżenia kasacyjnego jest sposób, w jaki dokonano ponownego ustalenia
wysokości podstawy wymiaru renty inwalidzkiej wnioskodawcy. Nie wykazano w kasacji jednakże na czym polega naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisu § 5 ust. 1
w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie
szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst:
Dz. U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Powołany
w uzasadnieniu kasacji przepis § 4 rozporządzenia w ogóle nie miał i nie ma zastosowania w sprawie, bowiem dotyczy tylko tych składników wynagrodzenia w gotówce
i w naturze, od których nie ma obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia
społeczne. W myśl przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia wynagrodzenie obejmujące
wartość świadczeń w naturze określa się w wysokości ekwiwalentu pieniężnego
ustalonego we właściwych przepisach branżowych lub normach budżetowych, w
razie ich braku - na podstawie cen detalicznych artykułów obejmujących świadczenia
w naturze... Bezsporne jest, że wnioskodawca, jak to już wyżej wspomniano, pobierał
- 4 rentę inwalidzką od dnia 26 maja 1993 r. oraz deputat węglowy w naturze do dnia 31
grudnia 1996 r. Podstawę wymiaru jego świadczenia ustalono -- stosownie do przepisu art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur
i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.
Nr 104, poz. 450 ze zm.) zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji - w wysokości odpowiadającej przeciętnej, zwaloryzowanej kwocie wynagrodzenia, która stanowiła
podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie kolejnych 4 lat
kalendarzowych, wybranych przez wnioskodawcę z ostatnich 13 lat kalendarzowych,
tj. z lat 1986-1989.
Rozbieżność pomiędzy orzeczeniami Sądów obu instancji polega na tym, że
Sąd Wojewódzki uwzględniając częściowo roszczenie wnioskodawcy uznał, że w
podstawie wymiaru jego renty należy uwzględnić wartość deputatu węglowego z daty
przyznania tego świadczenia, z uwzględnieniem jego ubruttowienia i kolejnych
waloryzacji, natomiast Sąd Apelacyjny zaakceptował stanowisko organu rentowego,
który doliczył wartość deputatu węglowego za cały okres, z którego zarobki stanowią
podstawę wymiaru renty, zwiększając tę podstawę o taki procentowy wskaźnik, jaki
wynosiła wartość deputatu w stosunku do poprzednio ustalonej podstawy wymiaru
renty.
Uzasadnienie kasacji natomiast prezentuje pogląd, że wartość deputatu węglowego powinna być uwzględniona w postawie wymiaru świadczenia emerytalnorentowego w wysokości odpowiadającej cenie rynkowej w dniu utraty prawa do pobierania w naturze tego deputatu; w rozpatrywanej sprawie w wysokości ceny w dniu
1 stycznia 1996 r., jednakże nie wskazano podstawy prawnej tak sformułowanego
żądania. Według wnoszącego kasację przytoczony wyżej przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ: "Przepis ten reguluje
sytuację, kiedy to po przejściu na rentę lub emeryturę nie otrzymuje się świadczenia
w naturze i zachodzi konieczność wliczenia wartości deputatu do podstawy wymiaru
renty lub emerytury (...) Natomiast przedmiotowy stan faktyczny dotyczy zupełnie
innej sytuacji, gdyż w tym przypadku świadczenie deputatowe istniejące obok świadczenia z ubezpieczenia społecznego zostało uprawnionym odebrane na mocy powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy. Dlatego też, zdaniem powoda,
brak jest podstaw do dokonywania wyliczenia świadczenia rentowego w nowej wyso-
- 5 kości na mocy tegoż rozporządzenia Rady Ministrów. Świadczenie deputatowe powinno być więc rozliczone w cenach węgla obowiązujących w dniu utraty prawa do
niego, tj. w dniu 1 stycznia 1996 r. Zaś wysokość tego świadczenia w latach następnych powinna być waloryzowana w oparciu o aktualne ceny węgla obowiązujące w
Polsce, aż do wygaśnięcia świadczenia emerytalno-rentowego. Jest to jedyna forma
rozliczeń uwzględniająca interes rencisty, jak również nie kolidująca z zasadami
współżycia społecznego".
Przede wszystkim należy podkreślić, że orzeczenia Sądu Najwyższego, na
których oparł Sąd pierwszej instancji swe rozstrzygnięcie, a do których odwołuje się
również wnoszący kasację, są nieadekwatne do przedmiotu sporu w niniejszej sprawie i zaskarżenia kasacyjnego. Z treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia
1994 r., II UZP 33/96 (OSNAPiUS 1995 r. nr 8 poz. 100) wynika, że w sytuacji, gdy
przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia nie uwzględniono w jej wysokości
wartości deputatu węglowego pobieranego w naturze równocześnie z pobieraniem
świadczenia emerytalno-rentowego, to w razie ponownego ustalenia podstawy wymiaru (po zaprzestaniu pobierania deputatu w naturze) poprzez doliczenie do niej
równowartości tego deputatu stosuje się tzw. "ubruttowienie" wynikające z ustawy z
dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.
U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416). Natomiast w wyroku z dnia 8 listopada 1995 r., II URN
49/95 (OSPiKA 1996 r. z. 12 poz. 175) Sąd Najwyższy uznał, że utrata, zachowanego po podjęciu wypłaty emerytury, prawa do pobierania z zakładu pracy ekwiwalentu
za deputat węglowy, stanowi podstawę do ponownego ustalenia emerytury w trybie
art. 80 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i
ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 26 ze zm.). W rozpatrywanej sprawie organ rentowy
ponownie ustalił podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy na podstawie art. 80
ustawy o z.e.p., dokonał jej "ubruttowienia" oraz uwzględnił rewaloryzację i kolejne
waloryzacje. Tezy powołanych orzeczeń Sądu Najwyższego nie uprawniają więc do
zaaprobowania poglądu wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji, a tym bardziej
zaprezentowanego w kasacji. Sąd Najwyższy w tezie powołanego wyżej wyroku z
dnia 8 listopada 1995 r., użył sformułowania: "(...) przez wliczenie wartości ekwiwalentu do podstawy wymiaru emerytury z daty przyznania świadczenia...", a w uzasadnieniu wyraźnie podkreślił, że wypłacaną świadczeniobiorcy przez pracodawcę,
- 6 po przyznaniu emerytury, deputatową część wynagrodzenia, należy wliczyć "do zarobków ujętych w podstawie wymiaru emerytury z chwilą jej przyznania".
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd. Bezpodstawne jest
twierdzenie kasacji, że do ponownego ustalenia wysokości podstawy wymiaru emerytury wnioskodawcy nie ma zastosowania przepis § 5 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 1985 r. Rozporządzenie to wydane z upoważnienia
ustawowego art. 22 ust. 1 pkt 1-3 i 5 ustawy o z.e.p., poprzez art. 45 ust. 2 ustawy o
rewaloryzacji ma nadal zastosowanie. Skoro ustawodawca zmieniając przepisy dotyczące deputatów pracowniczych nie uregulował odmiennie uprawnień do tych
świadczeń dla osób pobierających świadczenia emerytalno-rentowe, to - zarówno
sąd powszechny, jak i Sąd Najwyższy, związane ustawami - nie mogą zmieniać
stanu prawnego. Dlatego też bezprzedmiotowe jest odwołanie się kasacji do szerokiego zakresu podmiotowego rozstrzygnięcia tej sprawy, względów słuszności i powinności ustawodawcy.
Sąd Najwyższy nie dopatrzył się naruszenia zaskarżonym wyrokiem wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego, bowiem przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia ma zastosowanie również przy ponownym ustalaniu podstawy wymiaru
świadczeń emerytalno-rentowych świadczeniobiorców, którzy z dniem 1 stycznia
1996 r. utracili prawo do pobierania z zakładu pracy deputatu węglowego w naturze.
Powołując jako podstawę kasacyjną zarzut naruszenia "prawa procesowego"
strona wnosząca kasację zarzuciła błędne zastosowanie przepisu art. 386 § 1 (zamiast 385 KPC) oraz wskazała przepis art. 227 KPC. Wprawdzie w uzasadnieniu
zaskarżonego wyroku, uwzględniającego apelację, znajduje się stwierdzenie, że
"apelacja nie jest zasadna", jednakże trudno podzielić pogląd wnoszącego kasację,
że doszło do naruszenia przepisu art. 386 § 1 KPC tak istotnego, że miało to wpływ
na wynik sprawy. Treść rozważań Sądu świadczy, że uznał apelację za zasadną a
treść uzasadnienia jest zgodna z sentencją.
Bezzasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisu art.
227 KPC poprzez niedopuszczenie dowodu z zeznań świadka doprowadzonego na
rozprawę. W kasacji nie wskazano, czy chodzi o postępowanie w Sądzie pierwszej,
czy drugiej instancji, jakie fakty miały być przedmiotem tego dowodu, jakie znaczenie
mogły mieć na wynik sprawy, skoro stan faktyczny sprawy był bezsporne, a spór
- 7 dotyczył stosowania prawa. Sąd Najwyższy kontynuując linię orzecznictwa przedwojennego w zakresie postępowania kasacyjnego, wielokrotnie już podkreślał w
swym aktualnym orzecznictwie, że: "zarzuty kasacyjne powinny być przedstawione
tak szczegółowo, by Sąd Najwyższy bez poszukiwań w pismach procesowych (aktach sprawy) otrzymał omówienie wytkniętej wady" (wyrok z dnia 17 grudnia 1996 r.,
II UKN 32/96 - OSNAPiUS 1997 nr 15 poz. 275).
Podkreślić należy, że bezprzedmiotowe jest powołanie się w kasacji na odmienną praktykę stosowaną w PKP, ponieważ zakład pracy, który jest równocześnie
organem rentowym ma prawo odmiennego, korzystniejszego od rozwiązań Kodeksu
pracy, uregulowania swych świadczeń zarówno dla pracowników, jak i emerytów i
rencistów.
Sąd Najwyższy zauważa, że wobec braku apelacji wnioskodawcy od nieuwzględnionej przez Sąd pierwszej instancji części jego żądania, kasacja w zakresie
wykraczającym poza datę wskazaną w wyroku Sądu Wojewódzkiego, narusza zakaz
reformationis in peius, mający zastosowanie również w postępowaniu kasacyjnym z
mocy przepisów art. 39319 w związku z art. 384 KPC.
Mając powyższe na uwadze, że zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, a kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Sąd
Najwyższy na podstawie przepisu art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku.