Social security income from civil company business suspends pension regardless of business form.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a social security office decision to suspend a family pension due to business income. The applicant, a civil company partner, argued that her income should not affect her pension because she did not personally pay social security contributions. The court ruled that the statutory requirement for social security coverage applies to the business activity itself, not the specific legal form of the entity, thereby suspending the pension. Consequently, the court upheld the lower courts' finding that the income exceeded the threshold and justified the suspension.
Regesto Legislator
Generato dall'IA§ 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r.; The income from non-agricultural business activity subject to mandatory social security insurance suspends or reduces pensions regardless of whether the activity is conducted as a civil partnership or another legal form.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 21 czerwca 2001 r.
II UKN 432/00
Uzyskiwanie dochodów z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej,
której wykonywanie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego powoduje zawieszenie albo zmniejszenie emerytury lub renty także wtedy, gdy działalność ta jest prowadzona w formie spółki cywilnej.
Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar,
Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku
Barbary J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rozliczenie renty rodzinnej za 1996 rok, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 lutego 2000 r., [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 września 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w K. dokonał rozliczenia renty rodzinnej pobranej przez Barbarę J. za 1996 rok i
ustalił, że pobrała nienależne świadczenie w kwocie 11.296,64 zł. Wezwał ją również
do zwrotu tej kwoty.
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z
dnia 29 marca 1999 r. oddalił odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji.
Ustalił, że w 1994 r. Barbara J. wraz z córkami Jolantą Jutrzenką T. i Izabelą N.
odziedziczyła po mężu Ryszardzie J. majątek w postaci nieruchomości w K., sprzętu
komputerowego oraz samochodów i maszyn budowlanych. W dniu 13 kwietnia 1994
r. wnioskodawczyni zawarła z córkami na piśmie umowę spółki cywilnej mającą na
celu wspólne prowadzenie działalności gospodarczej. Każda z nich wniosła do spółki
wkład pieniężny w wysokości 5.000.000 zł (przed denominacją). Według umowy,
uczestnictwo w zyskach i stratach było proporcjonalne do wysokości wkładu. Działal-
ność spółki, mającej nazwę: A.E., została zgłoszona do ewidencji działalności gospodarczej jako podmiotu zajmującego się wypożyczaniem sprzętu komputerowego,
środków transportu lądowego oraz maszyn i urządzeń budowlanych. W 1996 r. wnioskodawczyni uzyskała dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości
30.961,65 zł.
Sąd Okręgowy uznał, że dochód osiągnięty przez wnioskodawczynię w 1996
r. był zyskiem z prowadzonej działalności, gdyż istotą i celem spółki cywilnej było
działanie zmierzające do osiągnięcia zysku. Zatem dochód ten miał wpływ na zawieszenie lub ograniczenie pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych. Stosownie
bowiem do § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia
22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytur i rent (Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm.), przy ustalaniu, czy wystąpiły okoliczności
powodujące zawieszenie lub zmniejszenie emerytury lub renty określone w art. 24
ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, uwzględnia się
dochody uzyskiwane z pozarolniczej działalności gospodarczej, której wykonywanie
podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.
W apelacji wnioskodawczyni zarzuciła błędne przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że o zawieszeniu świadczenia rentowego decyduje forma prawna prowadzonej
działalności, a nie jej rodzaj. Zatem osoba wynajmująca określoną rzecz w ramach
umowy spółki nie powinna być w gorszej sytuacji niż osoba, która wynajmowałaby ją
w ramach umowy najmu.
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2000 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację. Sąd ten podkreślił, że w 1996 r. wnioskodawczyni prowadziła na podstawie
wpisu do ewidencji działalność gospodarczą w ramach umowy spółki cywilnej i uzyskiwała dochód, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991
r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) oraz w § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. Nr 58, poz. 290
ze zm.). Zatem dochód uzyskiwany z działalności spółki, jako dochód z pozarolniczej
działalności gospodarczej, której wykonywanie podlegało obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, miał wpływ na wysokość pobieranej przez wnioskodawczynię
renty rodzinnej. Skoro więc organ rentowy i Sąd Okręgowy wyszły z takich założeń,
brak jest podstaw do oceny, że decyzja tego organu i wyrok zaskarżony apelacją
były niezgodne z prawem.
W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego opartej na podstawie naruszenia
prawa materialnego wnioskodawczyni zarzuciła błędną wykładnię § 1 ust. 1 pkt 4
wymienionego wcześniej rozporządzenia z dnia 22 lipca 1992 r., wyrażającą się w
ustaleniu, że zyski osiągane z tytułu posiadanych przez nią udziałów w spółce cywilnej stanowią podstawę do zawieszenia świadczenia rentowego.
Zdaniem wnioskodawczyni, o tym, czy pobierana przez nią renta rodzinna
podlegała zawieszeniu, powinien decydować rodzaj prowadzonej przez nią działalności, a był nią wynajem różnego rodzaju sprzętu technicznego. Intencją prawodawcy nie było przy tym uzależnienie zawieszania lub ograniczenia świadczeń emerytalno-rentowych od formy prowadzonej działalności, skoro wykonywanie takiej samej
działalności w ramach umowy cywilnoprawnej nie spowodowałoby następstw w postaci zawieszenia lub zmniejszenia pobieranego świadczenia. Stanowisko Sądu
Apelacyjnego prowadzi więc do nierównego traktowania osób prowadzących taką
samą działalność tylko w różnych formach prawnych.
Z podanych względów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja nie mogła być uznana za zasadną. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących
działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz.
250 ze zm.), obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w tej ustawie podlegają osoby fizyczne prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub na podstawie
koncesji określonych w przepisach o działalności gospodarczej. W myśl zaś art. 2
ust. 1 pkt 2 ustawy, ubezpieczeniu temu nie podlegają osoby mające ustalone prawo
do emerytury i renty. Jednak niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu tych osób
nie oznacza podstawy do pominięcia przez organ rentowy dochodu uzyskiwanego
przez nie z działalności gospodarczej przy ustalaniu okoliczności, które mają wpływ
na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia w postaci emerytury lub renty, w tym
także renty rodzinnej. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz
o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), prawo do emerytury,
renty z tytułu niezdolności do pracy oraz do renty rodzinnej ulega zawieszeniu lub
świadczenia te ulegają zmniejszeniu w razie osiągania wynagrodzenia lub dochodu z
tytułu wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pozarolniczej działalności gospodarczej, której wykonywanie podlega obowiązkowi ubezpieczenia
społecznego. Jak więc z przytoczonego przepisu wynika, wpływ na zawieszenie lub
ograniczenie świadczenia ma fakt uzyskiwania dochodu z takiej działalności, której
wykonywanie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, chociaż określona
osoba - ze względu na ustalone prawo do emerytury lub renty - nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu.
Na podstawie upoważnienia przewidzianego w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 17
października 1991 r. Minister Pracy i Polityki Socjalnej wydał dnia 22 lipca 1992 r.
rozporządzenie w sprawie zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty, w
którego § 1 ust. 1 pkt 4 postanowił, że przy ustalaniu, czy wystąpiły okoliczności powodujące zawieszenie lub zmniejszenie emerytury lub renty, uwzględnia się dochody
z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, której wykonywanie podlega ubezpieczeniu społecznemu. Jednocześnie w § 1 ust. 2 rozporządzenia zastrzegł, że
między innymi dochody uzyskiwane z pozarolniczej działalności gospodarczej
uwzględnia się także wtedy, gdy emeryt lub rencista nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, ponieważ ma ustalone prawo do emerytury (renty) lub jest
ubezpieczony z innego tytułu.
W świetle przedstawionego unormowania nie może być przeto wątpliwości co
do tego, że dochody uzyskane przez powódkę w okresie spornym (1996 r.) powinny
być uwzględnione przez organ rentowy przy ustaleniu, czy miała ona prawo do dalszego otrzymywania renty rodzinnej, przyznanej decyzją z dnia 5 czerwca 1994 r. i
waloryzowanej w latach następnych, czy też świadczenie to podlegało zawieszeniu.
Słusznie również Sądy obu instancji uznały, że skoro w 1996 r. wnioskodawczyni
uzyskała dochód w wysokości przewyższającej kwotę graniczną dochodu ustalonego
dla tego roku, to pobrane przez nią świadczenia w wysokości 11.296,64 zł były
świadczeniami nienależnymi i jako takie podlegają zwrotowi.
Wbrew zapatrywaniu skarżącej, Sąd Apelacyjny nie naruszył prawa materialnego wskutek błędnej wykładni § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 22 lipca 1992 r.
w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty.
Przepis ten bowiem jako okoliczność powodującą zawieszenie lub zmniejszenie
emerytury i renty traktuje „dochody z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej,
której wykonywanie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego". Nie uzależnia natomiast możliwości uwzględnienia tych dochodów od formy, w jakiej działalność ta jest prowadzona ani od jej rodzaju. Mówiąc inaczej, nie ma znaczenia okoliczność, czy pozarolnicza działalność gospodarcza jest prowadzona w formie spółki
cywilnej, czy też w innej formie, jak również to, czy dochód wynika z najmu rzeczy,
czy też z innego rozporządzenia nią.
Nie mógł również odnieść skutku zarzut kasacji, według którego zaskarżony
wyrok jest świadectwem nierównego i niekorzystnego traktowania skarżącej w porównaniu z podmiotami prowadzącymi taką samą działalność, tyle że na podstawie
umowy najmu. Zarzut ten okazał się nietrafny przede wszystkim dlatego, że z punktu
widzenia ubezpieczenia społecznego inna jest sytuacja prawna osoby prowadzącej
działalność gospodarczą, a inna osoby, która na podstawie umowy cywilnoprawnej
uzyskuje dochód z tytułu najmu lub dzierżawy. O ile bowiem osoba prowadząca
działalność gospodarczą korzysta z uprawnień wynikających z faktu objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, o tyle osoba wynajmująca rzecz na podstawie umowy najmu nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, jeżeli nie
prowadzi działalności gospodarczej i nie korzysta również ze świadczeń z tego
ubezpieczenia. Tak więc na przykładzie przedmiotowej sprawy nie można mówić o
nierównym traktowaniu podmiotów prawa będących w takiej samej sytuacji faktycznej.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji (art. 393 12 KPC).