Employing workers on civil contracts for same-type work outside regular hours bypasses social security laws.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a foreign enterprise against the Social Insurance Institution regarding unpaid social security contributions. The court found that the enterprise had employed workers on civil contracts for work identical to their contractual duties, effectively circumventing social security regulations. Consequently, the court ruled that such civil agreements were void and the workers were automatically subject to the social security system.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 22 § 1 KP; Art. 133 § 1 KP; Art. 134 KP; Art. 58 § 1 KC; Art. 18 § 2 KP; Art. 4 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych: Employment of workers on civil contracts for work of the same type as that covered by employment relationships, performed outside regular working hours, constitutes an attempt to evade social security laws and renders the civil agreements void, automatically subjecting the workers to the social security system.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 16 grudnia 1998 r.
II UKN 392/98
Zatrudnianie na podstawie umów o dzieło pracowników poza podstawowym czasem pracy przy pracach tego samego rodzaju, co objęte stosunkami
pracy, stanowi obejście przepisów dotyczących podlegania systemowi pracowniczych ubezpieczeń społecznych.
Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Andrzej Kijowski, Andrzej Wasilewski.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 1998 r. sprawy z wniosku
Przedsiębiorstwa Zagranicznego „A.” w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B.-B. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji
wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 4 lutego 1998 r. [...]
o d d a l i ł kasację i zasądził od Przedsiębiorstwa Zagranicznego „A.” w K. na
rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B.-B. kwotę 1500 zł tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 4 lutego 1998 r. zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok
Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku Białej z dnia
27 maja 1997 r. [...] i oddalił odwołanie wnioskodawcy Przedsiębiorstwa Zagranicznego „A.” w K. od decyzji z dnia 31 października 1996 r. wymierzającej zapłatę nieuiszczonych składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne za okres od marca
1995 r. do sierpnia 1996 r. z tytułu fikcyjnych umów o dzieło. Sąd Apelacyjny uznał,
że postępowanie dowodowe w sprawie wykazało, że pracownicy wnioskodawcy wykonywali w godzinach nadliczbowych prace o charakterze i zakresie zbieżnym z ich
obowiązkami wynikającymi z zawartych umów o pracę. W tej sytuacji Sąd pierwszej
instancji naruszył przepisy art. 58 § 1 KC w związku z art. 627 KC oraz art. 22 § 1 KP
błędnie przyjmując, że wnioskodawca skutecznie zawierał z pracownikami umowy o
dzieło, które w istocie rzeczy były umowami o pracę. Sąd Apelacyjny przyjął, że pracownicy wnioskodawcy wykonywali sporne prace w godzinach nadliczbowych w ramach stosunku pracy i z tego tytułu powinny być opłacone składki na pracownicze
ubezpieczenie społeczne.
W kasacji wnioskodawcy podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego
przez niewłaściwe zastosowanie art. 22 § 1, 133 § 1 i 134 KP przez przyjęcie, że zawarcie 502 ustnych umów o dzieło miało na celu obejście przepisów o składkach na
ubezpieczenie społeczne, a realizowanie tych umów cywilnoprawnych polegało na
wykonywaniu pracy w godzinach nadliczbowych w ramach umów o pracę. Nadto
skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 i 328 § 2 KPC polegające na arbitralnej
ocenie dowodów w sprawie, co było sprzeczne z materiałem dowodowym wobec
niewskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn uznania za umowy o
pracę ustnych umów o dzieło, które były realizowane na warunkach określonych w
art. 627 i n. KC. Skarżący domagał się orzeczenia kasatoryjnego i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Organ rentowy w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie
kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy uznał, że kasacja jest bezzasadna.
W uzasadnieniu kasacji skarżący przyznał, iż nie jest sporne, że 502 umowy
zostały zawarte w okresie od marca 1995 r. do sierpnia 1996 r. na samodzielne wykonanie nadbudówek z tworzyw sztucznych z osobami, które w tym czasie zatrudnione były u wnioskodawcy na podstawie umów o pracę, w ramach których uczestniczyły przy produkcji nadbudówek tego samego rodzaju. Judykatura wielokrotnie wypowiadała poglądy, że zatrudnianie pracowników poza normalnym czasem pracy na
podstawie umów cywilnoprawnych przy pracach tego samego rodzaju - co objęte
stosunkami pracy - stanowi obejście przepisów o czasie pracy w godzinach nadliczbowych, nawet gdyby pracownicy byli doraźnie zainteresowani wykonywaniem tego
zatrudnienia w ramach umów cywilnoprawnych (por. uchwała SN z dnia 12 kwietnia
1994 r., I PZP 13/94, OSNAPiUS 1994 nr 11, poz. 139 lub wyrok Sądu Apelacyjnego
w Gdańsku z dnia 21 października 1994 r., III AUr 865/94, Prawo Pracy z 1995 nr 2,
s. 40). Zawarte w takim zakresie uzgodnienia są w sferze prawa pracy - niezależnie
od ewentualnej woli stron wyrażonej w nadanej im formie umów cywilnoprawnych automatycznie nieważne z mocy art. 18 § 2 KP. W miejsce postanowień nieważnych
umów cywilnoprawnych stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy (art. 22 § 1 i
11 KP w związku z art. 133 § 1 i 134 KP). W sferze prawa cywilnego zawarte przez
wnioskodawcę ustne umowy o dzieło na wykonywanie przez pracowników poza normalnym czasem pracy tych samych rodzajowo czynności, co objęte stosunkami
pracy, są również nieważne na podstawie art. 58 § 1 KC - jako czynności prawne
sprzeczne z ustawą.
W świetle niespornych ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie Sąd
drugiej instancji prawidłowo uznał, że działania wnioskodawcy miały na celu obejście
sygnalizowanych wyżej ustawowych przepisów prawa pracy, a nadto przepisów
prawa ubezpieczeń społecznych stanowiących o automatyzmie objęcia pracowników
- w zakresie łączących ich stosunków pracy - pracowniczym systemem ubezpieczenia społecznego (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych - jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137
ze zm.). W konsekwencji orzeczenie reformatoryjne Sądu Apelacyjnego trafnie
wskazało, że organ rentowy wydał prawidłową decyzję stwierdzającą w spornym zakresie podleganie przez pracowników wnioskodawcy obowiązkowi pracowniczego
ubezpieczenia społecznego i wymierzył należne składki na to ubezpieczenie na
podstawie art. 11 ust. 1 pkt. 1, 3 i 5 tej ustawy w związku z § 17 rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz
rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z
1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.). W tych okolicznościach sprawy również kasacyjne
zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 i 328 § 2 KPC) okazały się bezpodstawne.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.
39312 KPC), obciążając wnioskodawcę kosztami postępowania kasacyjnego (art. 98
§ 1 KPC w związku z art. 39319 KPC).