Court dismisses appeal; fake employment contract to gain social benefits is not real employment.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding a worker's request for social insurance coverage based on a second job. The court found the worker had signed a sham employment contract with her father-in-law's company solely to access higher social benefits while working full-time elsewhere. Consequently, the court ruled that the work performed under this arrangement lacked the necessary daily and continuous availability required for genuine employment status. The decision established that such arrangements are void as attempts to circumvent labor laws for financial gain.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 22 § 1 KP; Art. 58 KC; Art. 300 KP; Art. 393 § 12 KPC: A sham employment contract concluded to obtain higher social benefits does not constitute real employment, as the worker lacks the requisite continuous availability and the arrangement is deemed a violation of labor law principles.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 4 lutego 2000 r.
II UKN 362/99
Pracownik, który zawiera z innym pracodawcą pozorną umowę o pracę
nie podlega z tego tytułu pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu.
Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Stefania Szymańska, Maria Tyszel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2000 r. sprawy z wniosku
Beaty E. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o objęcie
obowiązkiem ubezpieczenia pracowniczego, na skutek kasacji wnioskodawczyni od
wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 1999 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem
z dnia 17 marca 1999 r. zmienił zaskarżony przez Beatę E. wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 15 października
1998 r. [...], oddalający jej odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 19 sierpnia
1997 r., stwierdzającej niepodleganie wnioskodawczyni od dnia 17 lutego 1997 r.
pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Handlowym „E.”, oraz zmienił tę decyzję w ten sposób, że ustalił, iż Beata E.
podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu w tym Przedsiębiorstwie od 20
kwietnia1998 r., a w pozostałej części oddalił apelację wnioskodawczyni.
W sprawie tej ustalono, że Beata E. była zatrudniona na stanowisku psychologa w pełnym wymiarze czasu pracy w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w
N.T., dokąd dojeżdżała z P. własnym samochodem. Pracowała tam od godziny 8 30
od wtorku do piątku. W okresie tego zatrudnienia wielokrotnie korzystała ze zwolnień
lekarskich. W dniu 17 lutego 1997 r. Beata E., będąca w piątym miesiącu ciąży, została zatrudniona w firmie swojego teścia na podstawie umowy o pracę na czas nie
określony, na specjalnie utworzonym dla niej stanowisku dyrektora z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 2000 zł. Zakres czynności na powierzonym jej stanowisku kierowniczym był wąski, a w szczególności nie posiadała ona uprawnień do
podpisywania umów w imieniu Przedsiębiorstwa. Nadto, będąc z wykształcenia psychologiem, nie miała jakiejkolwiek praktyki z zakresu kierowania przedsiębiorstwem
handlowym, a jej wynagrodzenie miesięczne zostało ustalone na poziomie znacznie
wyższym niż pracowników z kilkuletnim stażem pracy. W dniu 17 lutego 1997 r., tj. w
poniedziałek, kiedy wnioskodawczyni nie pracowała w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, zapoznała się ona z dokumentacją firmy teścia i powadziła rozmowy z
klientami z Niemiec i Anglii. Następnego dnia uczestniczyła już w szkoleniu organizowanym przez tę Poradnię i dopiero później była do dyspozycji firmy teścia. Natomiast już od 19 lutego do 30 czerwca 1997 r. przebywała na kolejnych zwolnieniach
lekarskich, następnie do końca 1997 r. na urlopie macierzyńskim, a od 2 stycznia do
7 marca 1998 r. korzystała ze zwolnienia od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem.
Takie ustalenia doprowadziły Sądy meriti do wniosku, że zatrudnienie wnioskodawczyni w dniu 17 lutego 1997 r. w firmie teścia było fikcyjne i zmierzało wyłącznie do uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sądy te miały
na uwadze następujące okoliczności. Wnioskodawczyni została zatrudniona na specjalnie utworzonym dla niej stanowisku kierowniczym, ponieważ wcześniej żadna z
osób pracujących w Firmie „E.” nie piastowała stanowiska dyrektora. W firmie tej
wnioskodawczyni pracowała jedynie w poniedziałek 17 lutego 1997 r., tj. w dzień tygodnia wolny od pracy w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w N.T. W dniu następnym brała już udział w szkoleniu organizowanym przez tego pracodawcę, natomiast w firmie, którą jakoby miała kierować, była dopiero po tym szkoleniu. Dlatego
wykonywanie w tych dniach niektórych czynności w Firmie „E.” odbywało się w ramach zwyczajowej pomocy rodzinnej, ponieważ jej praca nie odpowiadała ustalonemu pełnemu wymiarowi zatrudnienia. Następnie wnioskodawczyni korzystała wyłącznie ze zwolnień lekarskich, urlopu macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego. Z
tych przyczyn Sąd Apelacyjny potwierdził prawidłowość zakwalifikowania przez Sąd
pierwszej instancji umowy o pracę zawartej w dniu 17 lutego 1997 r. przez wnioskodawczynię z firmą własnego teścia jako czynności prawnej pozornej, która zmierzała
wyłącznie do uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, uznając,
że zawarta umowa była nieważna (art. 58 KC w związku z art. 300 KP). Równocześnie Sąd ten uznał, że skoro wnioskodawczyni z dniem 7 marca 1998 r. rozwiązała
umowę o pracę z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną w N.T., oraz, że - po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego - od dnia 20 kwietnia
1998 r. wykonuje pracę w firmie swojego teścia, z którym nie prowadzi wspólnego
gospodarstwa domowego, to istniały przesłanki objęcia jej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym od tej daty i w tym zakresie orzekł reformatoryjnie.
W kasacji od tego wyroku, w jego części oddalającej apelację wnioskodawczyni, jej pełnomocnik podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego idące w
dwóch kierunkach. Po pierwsze, zarzut błędnej wykładni art. 4 ust. 1 i 3 ustawy z
dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz
art. 22 § 1 KP – przez przyjęcie, iż wnioskodawczyni podlegała pracowniczemu
ubezpieczeniu społecznemu dopiero od 20 kwietnia 1998 r., a nie od dnia faktycznego nawiązania stosunku pracy (17 lutego 1997 r.). Skarżący zakwestionował
ustalenie, że czynności wykonywane przez wnioskodawczynię w Firmie ”E.” w dniach
17 i 18 lutego 1997 r. były świadczone w ramach pomocy rodzinnej oraz podważał
przyjęcie innej kwalifikacji prawnej tego samego rodzaju pracy wykonywanej przez
wnioskodawczynię po wyczerpaniu okresów zasiłkowych. Po drugie, w ocenie skarżącego Sąd Apelacyjny niewłaściwie zastosował art. 58 KC w związku z art. 300 KP,
przyjmując, że sporna umowa o pracę powódki miała charakter fikcyjny i była nieważna.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, które wytyczają wskazane w skardze kasacyjnej podstawy oraz ich uzasadnienie (art. 3931 w związku z art. 3933 KPC), które w odniesieniu do zaskarżonego wyroku, w jego części oddalającej apelację, zostały ograniczone wyłącznie do zarzutów
naruszenia prawa materialnego. Tymczasem zgodnie z utrwaloną judykaturą Sąd
Najwyższy jest związany ustaleniami zaskarżonego wyroku, jeżeli brak jest zarzutu
uchybienia konkretnemu przepisowi proceduralnemu (wyrok z dnia 21 marca 1997 r.,
I PKN 58/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 436). Już to wykluczało dopuszczalność
weryfikowania polemiki skarżącego z wiążącymi ustaleniami Sądu Apelacyjnego,
który zresztą przekonująco wykazał, że wnioskodawczyni w dniu 17 marca 1997 r.
zawarła fikcyjną umowę o pracę, zmierzającą wyłącznie do uzyskania wyższych
świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sąd Najwyższy nie znalazł jakichkolwiek
racji, które - w miarodajnie ustalonych przez Sąd drugiej instancji okolicznościach
sprawy - mogłyby przemawiać za uznaniem pracowniczego charakteru czynności
wykonywanych przez wnioskodawczynię w dniach 17 i 18 lutego 1997 r. w Firmie
„E.”. Odmowa uznania pracowniczego charakteru prac wykonywanych w dniu 17 lutego 1997 r., który był dla wnioskodawczyni dniem wolnym od pracy w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w N.T., i jedynie częściowo w dniu następnym - z uwagi
na udział w szkoleniu organizowanym przez tego pracodawcę wnioskodawczyni wynikała z oceny rodzaju i rozmiaru wykonywanych wówczas czynności, które nie
stanowiły o realnym wykonywaniu zobowiązania pracowniczego w rozumieniu art. 22
§ 1 KP. Przepis ten wymaga bowiem stałej, codziennej i rzeczywistej dyspozycyjności pracownika względem pracodawcy, a nie tylko okazjonalnego wykonywania
pracy w uzależnieniu od zatrudnienia u innego pracodawcy. Taka negatywna kwalifikacja prawna, wykluczająca możliwość zastosowania dyspozycji zawartych w art. 22
§ 1 KP, wynikała zatem przede wszystkim z prawidłowego i racjonalnego wykazania,
że pracownica zatrudniona w innej miejscowości, do której musiała dojeżdżać na
godzinę 830 kilka dni w tygodniu (od wtorku do piątku) i która, w związku z zaawansowaną ciążą, korzystała u swojego pracodawcy z częstych zwolnień lekarskich od
pracy, nie była w stanie podjąć i wykonywać równoczesnego zatrudnienia w pełnym
wymiarze czasu pracy w tych samych godzinach pracy, jakie okazjonalnie wykonywała przez niespełna dwa dni w firmie swojego teścia po to, by następnie korzystać z
wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tytułu długotrwałych zwolnień
lekarskich, urlopu macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego. W takich okolicznościach
sprawy zamiar obejścia przepisów prawa pracy o zawieraniu umów o pracę w celu
uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego był oczywisty i jednoznacznie czytelny, a przeto prawidłowo kwalifikowany według reguł określonych w
art. 58 KC w związku z art. 300 KP - w opozycji do art. 22 § 1 KP i art. 4 ustawy z 25
listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Nie może podlegać kwestii, że pracownik, który zawiera z innym pracodawcą dodatkową pozorną umowę o pracę, nie
podlega z tytułu tego dodatkowego fikcyjnego zatrudnienia pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Tego stanowiska nie podważyło miarodajne przyjęcie przez
Sąd Apelacyjny, że po wykorzystaniu zwolnień lekarskich, urlopu macierzyńskiego i
zasiłków opiekuńczych, a także po rozwiązaniu przez wnioskodawczynię umowy o
pracę z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną w N.T. nie było przeszkód prawnych
do uznania od dnia 20 kwietnia 1998 r. realnego charakteru pracowniczego zatrudnienia wnioskodawczyni w firmie jej teścia, z którym nie pozostaje we wspólnym
gospodarstwie domowym.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.
KPC.