Supreme Court allows veteran's energy allowance transfer abroad but limits retroactive period to three months prior to application.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's dismissal of Jerzy P.'s appeal regarding his veteran energy allowance, remanding the case for a new decision. The applicant argued that the allowance should be transferable to him while residing abroad, citing the financial nature of the benefit. The Court agreed that the allowance is transferable but held that rights to benefits not previously available to expatriates require a specific application, granting retroactive effect only for the three months preceding that application.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach; Art. 17 ust. 1 w związku z art. 89 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym: Although veteran allowances are transferable to persons residing abroad, rights to benefits not previously available to expatriates require a specific application, granting retroactive effect only for the three months preceding that application.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 8 grudnia 1998 r.
II UKN 353/98
Kombatancki ryczałt energetyczny może być przekazywany osobom
uprawnionym zamieszkałym za granicą.
Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 1998 r. sprawy z wniosku
Jerzego P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Biuru Rent Zagranicznych w W. o ryczałt energetyczny do emerytury, na skutek kasacji Rzecznika Praw
Obywatelskich [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 grudnia 1995 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi WojewódzkiemuSądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację w trybie art. 12 ust. 1 ustawy z
dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń
Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.)
od prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 grudnia 1995 r. [...], oddalającego odwołanie Jerzego
P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Biura Rent Zagranicznych w W. z
dnia 6 marca 1995 r., odmawiającej przyznania mu kombatanckiego ryczałtu energetycznego za sporny okres od 1 stycznia 1991 r. do 31 maja 1995 r. Wyrokowi temu
zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego - art. 20 ust. 2 pkt 3, art. 23 ust. 3 pkt
2 i art. 24 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach
będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z
1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z 24 stycznia 1991
r. lub ustawa), rażące naruszenie art. 3 § 2 i art. 233 § 1 KPC (w brzmieniu obowiązującym w dacie wyrokowania), które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej.
Skarżący domagał się orzeczenia kasatoryjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że ubezpieczony, pobierający od dnia 7 lutego 1986 r. emeryturę
pracowniczą wraz z dodatkiem kombatanckim, w złożonym w dniu 17 listopada 1994
r. wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Biura Rent Zagranicznych w W. domagał się na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. przyznania mu
ryczałtu energetycznego za okres zamieszkiwania za granicą. Ubezpieczony legitymuje się uprawnieniami kombatanckimi. Adresat wniosku pozostawił żądanie bez
rozpoznania.
W dacie złożenia wniosku ubezpieczony mieszkał od 1983 r. na terytorium
byłego ZSRR, dokąd organ rentowy transferował najpierw rentę inwalidzką, a następnie emeryturę, obydwa świadczenia wraz z dodatkiem kombatanckim. W maju
1995 r. ubezpieczony przesiedlił się do Polski, wskutek czego właściwy miejscowo
Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. przejął dalszą płatność jego emerytury wraz z dodatkiem kombatanckim oraz przyznał mu kombatancki ryczałt energetyczny od dnia 1 czerwca 1995 r.
W odpowiedzi na odwołanie od decyzji odmawiającej wypłaty ryczałtu energetycznego za okres zamieszkiwania ubezpieczonego za granicą Biuro Rent Zagranicznych w W. wskazywało na brak podstaw prawnych żądania ubezpieczonego,
argumentując, że art. 2 ust.1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów uzależniał korzystanie ze świadczeń w niej określonych od
zamieszkiwania w Polsce. Odstąpienie od tego warunku przez ustawę z dnia 24
stycznia 1991 r. nie zmieniło charakteru prawnego dochodzonego ryczałtu energetycznego, który w ocenie organu rentowego nie jest świadczeniem finansowym, ale
rekompensatą kosztów ogrzania i oświetlenia mieszkań ponoszonych przez kombatantów w Polsce. Odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 6 marca 1995 r.
oddalił Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem, do którego nie było sporządzone
uzasadnienie.
Zdaniem skarżącego, wyrok ten jest nieprawidłowy, ponieważ ustawa z dnia
24 stycznia 1991 r. nie uzależnia nabycia uprawnień kombatanckich od zamieszkiwania kombatanta w Polsce. Dlatego pod rządem przepisów tej ustawy ubezpieczo-
nemu, który przejściowo zamieszkiwał za granicą, bezpodstawnie odmówiono przyznania ryczałtu energetycznego za sporny okres od 1 stycznia 1991 r. do 31 maja
1995 r. Z finansowej natury tego świadczenia wynikał brak przeszkód do jego wykorzystywania również poza terytorium Polski. Stanowisko organu rentowego, że ryczałt ten nie ma charakteru świadczenia finansowego i z tego powodu nie może być
wypłacany uprawnionym mieszkającym za granicą ,jest niezgodne z treścią art. 20
ust. 1 ustawy, skoro świadczenie to jest wyliczane kwotowo na podstawie norm ilościowych ustalonych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i przysługuje w jednakowej wysokości uprawnionym kombatantom.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Wstępnie i dla porządku należało rozważyć dopuszczalność cywilnej drogi sądowej w sprawach o przyznanie kombatanckiego ryczałtu energetycznego, a także
jego charakter prawny. Ryczałt ten przysługuje na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 3
ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. - w wysokości 50% taryfowych opłat za korzystanie
z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej na cele domowe, i jest obliczany na
podstawie norm ilościowych ustalanych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jakie zostały określone w zarządzeniu Ministra
Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 marca 1991 r. (M.P. Nr 16, poz. 76), który wykonał
kompetencje Kierownika Urzędu przed zorganizowaniem tego Urzędu (art. 32
ustawy). Zgodnie z art. 24 ustawy z 24 stycznia 1991 r. świadczenia pieniężne przewidziane dla kombatantów i innych osób uprawnionych oraz pozostałych po nich
członków rodzin, a także ryczałt energetyczny określony w art. 20 ust. 2 pkt 3 i ust. 3,
są wypłacane przez właściwe organy rentowe ze środków będących w dyspozycji
tych organów i finansowane z budżetu państwa. Świadczenia te oraz ryczałt wraz z
odsetkami za opóźnienie w ustalaniu do nich prawa lub ich wypłaty razem z kosztami
obsługi podlegają refundacji na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz
Funduszu Emerytalno-Rentowego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z
dotacji państwa.
Zobowiązanie właściwych organów rentowych do wypłacania świadczeń pieniężnych przewidzianych dla kombatantów i innych osób uprawnionych, a także ryczałtu energetycznego należy do zadań ustawowo powierzonych tym organom. Zadanie te są objęte zakresem działań organów rentowych, które są zobowiązane do
ustalania i wypłacania tych świadczeń wraz z odsetkami za opóźnienie w ustaleniu
do nich prawa lub ich wypłaty (art. 11 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada
1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z
1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). W konsekwencji należało potwierdzić dopuszczalność cywilnej drogi sądowej w sprawie, w której ubezpieczony wniósł odwołanie od
nie wydanej w terminie decyzji organu rentowego (art. 4779 § 4 KPC), w kwestii kombatanckiego dodatku energetycznego będącego świadczeniem należnym od organu
rentowego (art. 476 § 2 pkt 4 KPC).
Kombatancki ryczałt energetyczny jako świadczenie ryczałtowe ma formę
świadczenia pieniężnego, którego wysokość jest określona kwotowo w wysokości
norm ilościowych i obowiązujących cen energii elektrycznej, gazu, centralnego
ogrzewania i 50 % normy opłat za ciepłą wodę na jednego lokatora. Powoduje to, że
ryczałt energetyczny przysługuje w jednakowej wysokości pieniężnej wszystkim
kombatantom lub innym osobom uprawnionym z ustawy, bez względu na to, czy
uprawniony korzysta z tych źródeł energii i jakie ponosi z tego tytułu obciążenia finansowe. Trafnie zatem argumentował skarżący, że finansowa natura ryczałtu energetycznego nie stwarza przeszkód w transferowaniu tego świadczenia do uprawnionych kombatantów zamieszkałych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, skoro z
dniem wejścia w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. utracił moc obowiązującą
art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz.U. Nr 16, poz. 122 ze zm.), warunkujący prawo do korzystania ze świadczeń kombatanckich od zamieszkania kombatanta (osoby uprawnionej) w kraju. Z
tego powodu kasacja jest uzasadniona w całości co do zasady.
Natomiast co do okresu spornego od 1 stycznia 1991 r. do 31 maja 1995 r., za
który ubezpieczony dochodził przyznania mu ryczałtu energetycznego, kasacja jest
uzasadniona tylko częściowo. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy w związku z art. 89
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) postępowanie w sprawach świadczeń kombatanckich wszczyna się na podstawie wniosku, chyba że ustawa lub przepis szczególny stanowi inaczej. Skoro przepisy ustawy z 24 stycznia 1991 r. nie przewidują
przyznawania świadczeń kombatanckich przez organy rentowe z urzędu, to przyznanie prawa do ryczałtu energetycznego, który przed dniem wejścia w życie ustawy z
24 stycznia 1991 r. nie przysługiwał kombatantom zamieszkującym za granicą, wymagało złożenia stosownego wniosku przez zainteresowanego. W konsekwencji
ubezpieczony, który złożył wniosek o przyznanie mu ryczałtu energetycznego w listopadzie 1994 r., nabył sporne uprawnienie jedynie za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających jego wniosek o przyznanie mu spornego świadczenia (art. 17
ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. w związku z art. 99 ustawy o z.e.p., w brzmieniu
tego ostatniego przepisu z daty złożenia wniosku), tj. łącznie za okres od dnia 1
sierpnia 1994 r. do dnia 31 maja 1995 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd
Wojewódzki ustali obowiązujące w tym okresie wysokości ryczałtu energetycznego.
Wobec niewydania w terminie decyzji przez organ rentowy przysługujące ubezpieczonemu należności należy zasądzić wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie w
ustaleniu do nich prawa i ich wypłaty.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował na podstawie art.
39313 KPC.