Work performed while ill is not a barrier to occupational disease pension under Polish law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the Social Insurance Institution's appeal against a lower court ruling granting an occupational disease pension to a teacher. The court found that the first-instance court correctly established the worker's partial disability and that continuing to work while ill does not negate the right to benefits. Consequently, the Supreme Court declared the appeal inadmissible and remanded the case for retrial.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 18 ust. 1 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; Art. 23 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach emerytalnych; Work performed by an employee who is unable to do so due to health conditions, even if done with risk to health or neglect of duties, does not constitute an obstacle to granting an occupational disease pension.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 28 maja 2002 r.
II UKN 282/01
Świadczenie pracy, do której ze względu na stan zdrowia pracownik nie
jest zdolny, a którą wykonuje z narażeniem zdrowia albo z zaniedbaniem obowiązków wymagających pełnej sprawności, nie jest przeszkodą do przyznania
renty z tytułu choroby zawodowej na podstawie art. 18 ustawy z dnia 12
czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.).
Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Beata Gudowska, Maria Tyszel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2002 r. sprawy z
wniosku Władysława C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi
w B. o rentę z tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2001 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w
Gdańsku do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 stycznia 1999 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w B. odmówił przyznania wnioskodawcy Władysławowi C. prawa do renty z tytułu
choroby zawodowej wobec braku niezdolności do pracy.
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 24 listopada 1999 r. [...] zmienił
zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od dnia 29 grudnia 1998 r. na
stałe. Sąd ustalił, że wnioskodawca jest z zawodu nauczycielem i pracę nauczyciela
wykonywał do 4 listopada 1998 r. Od tej daty korzysta z urlopu bezpłatnego w
związku z wyborem na funkcję wiceburmistrza miasta. Decyzją Państwowego Tere-
nowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia 30 listopada 1998 r. stwierdzono u niego
chorobę zawodową w postaci przewlekłego zapalenia krtani z niedowładem fałdów
głosowych. Powołani przez Sąd biegli lekarze foniatra, specjalista chorób wewnętrznych, chorób oczu i gastroenterolog stwierdzili, że wnioskodawca od 29 grudnia 1998
r. jest częściowo trwale niezdolny do pracy z powodu przewlekłego zapalenia krtani i
niewydolności głośni średniego stopnia, które to schorzenia mają charakter choroby
zawodowej. Sąd podzielił opinię biegłych i na jej podstawie uznał, że wnioskodawca
spełnia warunki do przyznania renty z tytułu choroby zawodowej.
W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił, że wnioskodawca nie utracił zdolności do pracy z tytułu choroby zawodowej skoro pracuje na stanowisku burmistrza.
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2001 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd
Apelacyjny uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 18
ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i
chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.), gdyż
nie jest niezdolny do pracy w rozumieniu art. 23 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).
Zgodnie z tym przepisem częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Poziomem kwalifikacji wnioskodawcy jest wykształcenie wyższe pedagogiczne o
kierunku pracy kulturalno-oświatowej i ukończone dodatkowo studium nauczycielskie
na kierunku muzycznym. Oprócz zawodu nauczyciela muzyki może wykonywać szereg prac zgodnie z wykształceniem o kierunku kulturalno-oświatowym. Z opinii biegłych wynika jedynie, że rozpoznane schorzenia uniemożliwiają wnioskodawcy pracę
w zawodzie nauczyciela, śpiewaka, aktora i prawnika, natomiast nie ma przeciwwskazań do pracy w innych zawodach. Zatem praca w zawodzie nauczyciela jest
jedynie „przeciwwskazaniem”. „Przeciwwskazanie” do pracy w charakterze nauczyciela nie wypełnia ustawowego wymogu ograniczenia zdolności do pracy zgodnej z
poziomem kwalifikacji. Wnioskodawca od 1978 r. był zatrudniony na stanowisku dyrektora Młodzieżowego Ośrodka Kulturalnego a nie na stanowisku nauczyciela muzyki. Wprawdzie dodatkowo był zatrudniony jako nauczyciel muzyki od 1983 r. ale
wykonywał tę pracę w wymiarze od dwóch do czterech godzin tygodniowo. Obciążenie godzinowe było niewielkie, co nasuwa poważne wątpliwości co do rozpoznanego
nasilenia schorzenia narządu mowy i stwierdzonej trwałości zmian chorobowych.
Wnioskodawca od 1998 r. piastuje urząd wiceburmistrza, który wymaga używania
narządu mowy. W świetle powyższego nie można przyjąć, aby przeciwwskazania do
pracy w zawodzie nauczyciela muzyki, przy możliwości wykonywania szeregu prac
zgodnych z poziomem kwalifikacji, można było uznać za ograniczenie zdolności do
pracy w stopniu znacznym.
Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i opierając ją na obu podstawach
określonych w art. 3931 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Powołał się
na naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c., polegające na
tym, że Sąd Apelacyjny dokonał odmiennej niż Sąd pierwszej instancji oceny opinii
biegłych wyrażając w uzasadnieniu wyroku własne przypuszczenia. Uzasadnienie
wyroku poza wyrażonymi wątpliwościami nie zawiera argumentacji mogącej podważyć stanowisko biegłych. Zostało zacytowane stwierdzenie biegłych, że rozpoznane
schorzenia uniemożliwiają pracę w zawodzie nauczyciela, śpiewaka i prawnika, a
następnie użyte niezbyt zrozumiałe określenie, że praca nauczyciela jest jedynie
„przeciwwskazaniem”. Tego rodzaju stwierdzenie nie wynika z opinii biegłych, zatem
ustalenie nie mające oparcia w dowodach jest dowolne. Ponadto nastąpiło naruszenie art. 228 § 1 k.p.c., którego należy upatrywać w tym, że jest sprawą notoryjnie
znaną, iż nauczyciele, zwłaszcza nauczyciele muzyki i śpiewu, muszą mieć sprawny
aparat głosowy. Stanowisko Sądu, że opinia biegłych budzi poważne wątpliwości co
do rozpoznania nasilenia schorzenia narządu mowy, jest sprzeczne także z tym
przepisem. Jako naruszenie prawa materialnego powołuje się w kasacji błędną wykładnię art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków
przy pracy i chorób zawodowych bez uwzględnienia treści art. 19 ust. 1 lit. b tej
ustawy oraz dyrektywy art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie
powołanych przepisów ustawy wypadkowej renta przysługuje osobie, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnie z poziomem kwalifikacji. Skoro z opinii biegłych wynika, że wnioskodawca nie może wykonywać wyuczonego zawodu
nauczyciela, dla jego uprawnień nie ma znaczenia fakt pełnienia z wyboru funkcji
wice-burmistrza. W przypadku wnioskodawcy, który ma 63 lata, nie można mówić o
możliwości przekwalifikowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzut błędnej wykładni art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest uzasadniony o tyle, że
Sąd Apelacyjny niewłaściwie rozumie użyte w ust. 1 tego przepisu określenie niezdolności do pracy. Warunkiem przyznania renty z tytułu choroby zawodowej na
podstawie tego przepisu jest powstanie niezdolności do pracy wskutek choroby zawodowej. Definicja niezdolności do pracy obowiązująca w dacie zgłoszenia wniosku
o rentę zawarta była w art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników i ich rodzin, stanowiącym, że niezdolną do pracy jest
osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy
po przekwalifikowaniu. O uznaniu pracownika za niezdolnego do pracy decyduje zatem stopień naruszenia sprawności organizmu i brak rokowań co do poprawy stanu
zdrowia w przypadku zaniechania wykonywania pracy w warunkach dotychczasowych po przekwalifikowaniu do innego zawodu. Ustalając istnienie lub brak niezdolności do pracy należy brać pod uwagę obiektywnie istniejący stan chorobowy a nie
zachowanie pracownika wskazujące na zachowanie zdolności do pracy. Wykonywanie przez pracownika pracy, do której ze względu na stan zdrowia nie jest zdolny, a
którą wykonuje albo z narażeniem zdrowia albo z zaniedbaniem obowiązków wymagających pełnej sprawności, nie jest w rozumieniu art. 18 ustawy wypadkowej przeszkodą do przyznania renty z tytułu choroby zawodowej. Przepis ten nie zawiera bowiem warunku zaprzestania działalności zarobkowej. Ponadto wykonywanie pracy
zarobkowej przez osobę uprawnioną do renty z tytułu niezdolności do pracy - nawet
całkowitej - nie jest podstawą do uznania ustania prawa do świadczeń uzależnionych
od niezdolności do pracy. Regulujący tę kwestię przepis art. 78 ustawy o z. e. p. warunku takiego nie zawiera. W konsekwencji pracownik, który przed przyznaniem
prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy przerwał zatrudnienie, zachowałby to
prawo po ponownym podjęciu dotychczasowego zatrudnienia. Odmowa przyznania
prawa do renty pracownikowi niezdolnemu do pracy tylko z tego powodu, że kontynuuje zatrudnienie, stwarzałaby nierówność wobec prawa pozostającą w sprzeczności z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Jeżeli podstawą oceny prawnej dokonanej w zaskarżonym wyroku był stan
faktyczny ustalony przez Sąd pierwszej instancji, to ocena ta, jak wskazano wyżej,
jest błędna. Jednakże z uzasadnienia wyroku nie wynika w sposób wyraźny jakie
fakty zostały uznane za udowodnione i z tego powodu uzasadnienie nie odpowiada
wymogom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. Podstawą ustaleń faktycznych Sądu
pierwszej instancji była decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego stwierdzająca
chorobę zawodową i opinia biegłych stwierdzająca częściową niezdolność do pracy z
powodu tej choroby, polegająca na niemożności wykonywania pracy - między innymi
zawodu nauczyciela - wymagającej operowania głosem. Sąd Apelacyjny nie podzielił
w całości tych ustaleń podając w wątpliwość zarówno istnienie choroby zawodowej wobec krótkotrwałego oddziaływania czynników szkodliwych - jak i częściową niezdolność do pracy, stwierdzając, że wnioskodawca jest zdolny do wykonywania dotychczasowej pracy. Tego rodzaju wnioski oparte na zakwestionowaniu wynikających
z dowodów ustaleń, bez przeprowadzenia dowodów przeciwnych, należy uznać za
dowolne. Słuszny jest zatem zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., które to uchybienie
miało wpływ na rozstrzygnięcie.
Uznając kasację za uzasadnioną Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1
k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku
do ponownego rozpoznania.