Work injury compensation claim dismissed for bypassing mandatory administrative procedures under occupational disease law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court's award of compensation for a work-related illness. The plaintiff argued that the employer was a non-socialized entity, but the court found the lower courts violated mandatory administrative procedures required by the Occupational Disease Act. Consequently, the court held that judicial proceedings cannot replace these obligatory pre-trial administrative steps, rendering the initial judgment void.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 36, Art. 37 of the Act on Benefits from Work Accidents and Occupational Diseases; Art. 379(1) of the Code of Civil Procedure: Judicial proceedings cannot replace mandatory administrative procedures for determining occupational disease, and failure to observe them renders the judgment void.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 14 marca 2001 r.
II UKN 271/00
Rozpoznanie przez sąd sprawy o jednorazowe odszkodowanie z tytuły
choroby zawodowej bez uprzedniego postępowania administracyjnego przewidzianego w art. 36 i art. 37 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z
tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983
r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) jest dotknięte nieważnością (art. 379 pkt 1 KPC).
Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie: SN Barbara Wagner (sprawozdawca), SA Herbert Szurgacz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2001 r. sprawy z powództwa
Eugeniusza K. przeciwko „O.” SA w W. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony
pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Opolu z dnia 30 grudnia 1999 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w całości i przekazał
sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu do
ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kędzierzynie-Koźlu wyrokiem z dnia 16 czerwca
1998 r. [...] zasądził od Spółki Akcyjnej „O.” w W. na rzecz Eugeniusza K. kwotę
8.364 zł tytułem odszkodowania „za zachorowanie w czasie pracy”.
Sąd ustalił, że Eugeniusz K. był zatrudniony w Państwowym Przedsiębiorstwie
„Ż.O.” od 1 lutego 1963 r. do 31 stycznia 1992 r. Do roku 1986 pracował na stanowisku dźwigowego, początkowo na "poniemieckim" dźwigu starego typu, w którym kabina nie była oddzielona od maszynowni. Po roku 1986 „przeszedł” na dźwig nowego
typu o dopuszczalnej normie hałasu 60/70 DB/A. W czasie badania w dniu 5 lutego
1987 r. stwierdzono u powoda obustronne uszkodzenie nerwów słuchowych i zaka-
zano mu pracy w hałasie powyżej 85 DB. W dniu 18 marca 1986 r. lekarz odnotował
w dokumentacji, że badany "ma przeciwwskazaną pracę" w hałasie i na wysokości
oraz na stanowiskach wymagających dobrego słuchu. Kilka miesięcy później lekarz
zwrócił się do pracodawcy o przydzielenie powodowi środków ochronnych (nauszników), z których uprzednio nie korzystał. Biegli Zakładu Medycyny Sądowej Akademii
Medycznej w W. w opinii z dnia 1 kwietnia 1998 r. stwierdzili bezpośredni związek
przyczynowo - skutkowy między rozpoznanym u Eugeniusza K. niedosłuchem obustronnym znacznego stopnia a wykonywaną w przeszłości pracą i ustalili, że trwały
uszczerbek na zdrowiu z tej przyczyny wynosi 30%. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 435 § 1 KC.
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z
dnia 30 grudnia 1999 r. [...] oddalił apelację strony pozwanej od powyższego wyroku.
Sąd podzielił pogląd strony apelującej, że ustalenie choroby zawodowej wymaga zastosowania szczególnego trybu, przewidzianego w aktach wykonawczych
do ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i
chorób zawodowych. Uzupełniając postępowanie dowodowe wezwał powoda do
przedłożenia dowodu przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie
stwierdzenia choroby zawodowej. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W.
stwierdził decyzją z dnia 5 marca 1999 r. brak podstaw do uznania u powoda choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. Decyzja ta uprawomocniła się wobec jej niezaskarżenia przez Eugeniusza K. Niedosłuch powoda jest chorobą zawodową. Opinia
biegłych stwierdzająca związek uszkodzenia słuchu z wykonywaną pracą jest miarodajna. Mimo błędnej argumentacji w zakresie wysokości odszkodowania odpowiada
ono prawu.
Pozwana Spółka zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy
naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie
art. 2 w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji „przez brak poszanowania prymatu
prawa”, art. 32 i 37 w związku z art. 9 i 10 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. „przez
przyjęcie, że zobowiązanym do zapłaty odszkodowania jest strona pozwana, która
nie jest uspołecznionym, zakładem pracy i nie zatrudniała powoda w czasie, kiedy
stwierdzono uszczerbek na zdrowiu”, § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z
dnia 18 listopada 1983 r. w związku z art. 234 KPC „przez ustalenie, że choroba zawodowa u powoda została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla
zdrowia” oraz naruszenie przepisów postępowania „przez pominięcie obowiązują-
cych i właściwych dla rozstrzyganej kwestii przepisów wydanych na podstawie art.
231 k.p. oraz art. 37 i 38 ustawy z dnia 12.06.1975 roku o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, tj. §§ 3, 7, 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 roku w sprawie chorób zawodowych i § 6 rozporządzenia
Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z
dnia 17.10. 1975 roku w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu
oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz
z tytułu chorób zawodowych, w związku z art. 2 § 3 k.p.c., skutkującym nieważność
postępowania (art. 378 § 2 i 379 pkt. 1 w związku z art. 39311, 476 § 1 pkt. 3 i 464
k.p.c.) oraz przepisu art. 233 § 1 k.p.c. przez postępowanie sprzeczne z jego treścią i
uchybienie te mogły mieć wpływ na wynik sprawy”, wniosła o zmianę zaskarżonego
wyroku przez oddalenie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania albo o uchylenie zaskarżonego
wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania temu ostatniemu Sądowi bądź o uchylenie tych
wyroków, zniesienie postępowań przed Sądami obu instancji i przekazanie sprawy
Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, w każdym przypadku z orzeczeniem o kosztach procesu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Powód dochodził od pozwanej Spółki jednorazowego odszkodowania z tytułu
stałego uszczerbku na zdrowiu doznanego wskutek choroby zawodowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków
przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze
zm.). Zgodnie z art. 9 tej ustawy, jednorazowe odszkodowanie przysługuje pracownikowi, który wskutek choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego
uszczerbku na zdrowiu. Według jej art. 36, stwierdzenie choroby zawodowej następuje w trybie określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 231 pkt 1 i 3 KP
(obecnie art. 237 § 1 i 2 ). Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej
unormowane zostało w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w
sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Paragraf 7 tego aktu
określa jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych,
zaś §§ 8 do 10 tryb postępowania w sprawie ustalania chorób tego rodzaju. Decyzje
o stwierdzeniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje
państwowy terenowy inspektor sanitarny. Decyzje te podlegają kontroli instancyjnej
w trybie przewidzianym w art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.).
Z kolei zgodnie z art. 37 zdanie 1 ustawy wypadkowej, stały lub długotrwały
uszczerbek na zdrowiu oraz jego związek z chorobą zawodową ustalają komisje lekarskie do spraw inwalidztwa i zatrudnienia (obecnie, stosownie do rozporządzenia
Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o
niezdolności do pracy do celów rentowych, Dz.U. Nr 99, poz. 612, lekarz orzecznik
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Tryb orzekania w tych sprawach określa rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki
Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o
uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadków przy pracy, w
drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 36, poz. 199).
Wedle ustalonego orzecznictwa i jednolitego stanowiska doktryny roszczenie
o jednorazowe odszkodowanie przysługujące od uspołecznionego pracodawcy jest
roszczeniem z zakresu prawa pracy, zaś należne od pracodawcy nieuspołecznionego - z ubezpieczenia społecznego. Na etapie postępowania sądowego dystynkcja ta
ma istotne znaczenie. Skoro sprawa o jednorazowe odszkodowanie może być albo
sprawą z zakresu prawa pracy albo sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych,
rzeczą zasadniczą jest prawidłowe jej zakwalifikowanie. Ustalenie w tym przedmiocie
decyduje o częściowo odmiennym trybie postępowania (np. w zakresie dopuszczalności zawarcia ugody), legitymacji biernej w procesie (pracodawca lub organ rentowy), właściwości sądu (sąd rejonowy - sąd pracy lub sąd okręgowy - sąd pracy i
ubezpieczeń społecznych). W postępowaniu przeciwko organowi rentowemu drogę
sądową o jednorazowe odszkodowanie otwiera wydanie decyzji przez ten organ (lub
jego bezczynność); w postępowaniu przeciwko pracodawcy odmowa wypłaty świadczenia. Postępowanie ubezpieczeniowe wszczyna odwołanie ubezpieczonego od
decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; postępowanie pracownicze - pozew
przeciwko pracodawcy.
Ta odmienna kwalifikacja spraw o roszczenie oparte na takiej samej podstawie faktycznej (uszczerbek na zdrowiu wskutek choroby zawodowej) i prawnej (art. 9
ustawy wypadkowej), dokonana ze względu na podmiot zobowiązany do spełnienia
świadczenia, nie uzasadnia tezy, że w pierwszym przypadku droga sądowa nie jest,
zaś w drugim przypadku jest dopuszczalna przed wyczerpaniem postępowania określonego w art. 36 i 37 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych oraz orzekania o uszczerbku na zdrowiu nie jest zróżnicowany wedle
podmiotu legitymowanego biernie w sporze o wypłatę jednorazowego odszkodowania. Przemawia za tym nie tylko jednoznaczne brzmienie przepisów, ale także
względy celowościowe i funkcjonalne. Choroba zawodowa i uszczerbek na zdrowiu
doznany w jej wyniku stanowią przesłankę nabycia prawa do wszelkich świadczeń
przewidzianych z tego tytułu w ustawie wypadkowej. Mogą one uzasadniać równoczesne prawo poszkodowanego do świadczeń przysługujących zarówno od pracodawcy (jednorazowe odszkodowanie), jak i od organu rentowego (renta). Dwoistość
procedury, możliwość dokonania odmiennych ustaleń w każdej z nich, a w konsekwencji odmienne rozstrzygnięcia o prawie poszkodowanego do świadczeń wynikających z tego samego zdarzenia faktycznego i prawnego, nie sprzyjałaby zwłaszcza
pewności sytuacji ubezpieczonego - pracownika. Sąd nie jest, oczywiście, związany
ani kwalifikacją schorzenia dokonaną przez inspektora sanitarnego, ani oceną stanu
zdrowia poszkodowanego przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Może dokonywać w tym zakresie własnych, odmiennych, ustaleń. Postępowanie przed sądem nie może jednak zastąpić obligatoryjnych procedur przedsądowych.
Istotą postępowania sądowego jest weryfikacja dowodów w postępowaniu
administracyjnym jedynie dopuszczalnych i wiążących poszczególne podmioty tego
postępowania (lekarz orzecznik ZUS związany jest decyzją inspektora sanitarnego w
przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, organ rentowy orzeczeniem lekarza
orzecznika co do charakteru i wysokości uszczerbku na zdrowiu). Z tego też względu
za trafny należy uznać zarzut kasacji, że rozpoznanie przez Sąd sprawy o
jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej z pominięciem przewidzianego w art. 36 i art. 37 ustawy wypadkowej postępowania administracyjnego jest
dotknięte nieważnością ( art. 379 pkt 1 KPC).
Należy nadto podnieść, że Sąd pierwszej instancji orzekał w sprawie o odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej ustaliwszy, na podstawie opinii biegłych, z
pominięciem procedur przedsądowych, że osłabienie słuchu Eugeniusza K. nie jest
wprawdzie chorobą zawodową, jednak pozostaje w związku z jego zatrudnieniem w
hałasie ("zachorowanie w czasie pracy") i na podstawie art. 435 § 1 KC uwzględnił
roszczenie powoda, ustalając wysokość odszkodowania wedle reguł przewidzianych
w ustawie wypadkowej. Sąd drugiej instancji ustalił, na podstawie opinii biegłych (z
naruszeniem art. 36 i art. 37 ustawy wypadkowej), że stwierdzone u powoda osłabienie słuchu jest chorobą zawodową , w wyniku której doznał on stałego uszczerbku na
zdrowiu w 30% i zasądził jednorazowe odszkodowanie na podstawie art. 9 tejże
ustawy. Sądy orzekły zatem w dwu różnych sprawach jednoinstancyjnie.
Istotną w rozpoznawanej sprawie jest kwestia „uspołecznionego” lub „nieuspołecznionego” charakteru strony pozwanej. Gdyby potwierdził się jej zarzut, że
„O.” S.A. w W. jest nie uspołecznionym zakładem pracy w rozumieniu art. 32 ust. 1
pkt 2 ustawy wypadkowej, wówczas legitymowanym biernie w sprawie o jednorazowe odszkodowanie byłby Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a sądem właściwym do
jej rozpoznania w pierwszej instancji, na skutek odwołania Eugeniusza K. od decyzji
tego organu, Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC,
orzekł jak w sentencji.
Notka
Dotychczas w orzecznictwie przyjmowano, że sąd nie może zastępować organów
Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ustalaniu istnienia lub nieistnienia choroby zawodowej i
samodzielnie dokonywać tej oceny bez uprzedniego wyczerpania trybu postępowania przed
tymi organami. Nie uznawano jednak niedopuszczalności drogi sądowej, lecz potrzebę wyznaczenia terminu do wszczęcia postępowania administracyjnego (art. 177 § 2 KPC) i
ewentualnego zawieszenia postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 KPC do czasu wydania decyzji przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego (postanowienie z dnia
7 kwietnia 1978 r., III PZ 9/78, OSNCP 1977 r. z. 10, poz. 192).