Supreme Court dismisses appeal and remands case due to contradictory rulings on the same claim between identical parties.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland quashed the appealed judgment and remanded the case for retrial due to conflicting rulings on the same claim between the same parties. The applicant sought a sick pay benefit, but the Social Insurance Institution argued he was excluded from insurance coverage, a status previously determined by contradictory court decisions. The court found that lower courts failed to address these conflicting prior judgments, creating a situation of res judicata that required resolution before the case could be properly adjudicated.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 379 pkt 3 KPC; Art. 393 § 13 KPC: When doubt exists whether a claim between the same parties has already been finally adjudicated, the appealed judgment is quashed and the case is remanded for retrial, regardless of the ground for appeal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 18 lutego 1998 r.
II UKN 263/97
W sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy sprawa o to samo roszczenie
między tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona, zaskarżone
kasacją orzeczenie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego
rozpoznania, niezależnie od powołanej podstawy zaskarżenia.
Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Stefania
Szymańska (sprawozdawca).
Sąd Najwyższego po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 1998 r. sprawy z wniosku
Tadeusza J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o zasiłek chorobowy, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu ApelacyjnegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 11 lutego 1997 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 5 czerwca 1996 r. [...] i
sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Decyzją z 1 lipca 1995 r. [...] ZUS - Oddział w K., zobowiązał Tadeusza J. do
zwrotu kwoty 5.731,61 zł stwierdzając, iż kwota ta wypłacona z tytułu zasiłku chorobowego za wyszczególnione w decyzji okresy w czasie od 2 lutego 1993 r. do 7
marca 1995 r. nie przysługiwała mu, ponieważ na mocy decyzji organu rentowego
[...] został z dniem 1 stycznia 1992 r. wyłączony z ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia
w PPW „J.” NKP. W decyzji z 1 lipca 1995 r. wyszczególniono, między innymi, okres
zasiłkowy od 15 marca do 12 listopada 1993 r. Inną decyzją z tej samej daty [...]
organ rentowy odmówił Tadeuszowi J. prawa do zasiłku chorobowego za okresy: 17
marzec - 15 kwiecień 1995 r., 18 kwiecień - 10 czerwiec 1995 r. i 14 - 26 czerwiec
1995 r.
W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca domagał się ustalenia prawa do zasiłku chorobowego i odstąpienia od „egzekucji”.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy stwierdził, że skoro decyzją z 13
maja 1995 r. wnioskodawca został wyłączony z ubezpieczenia społecznego, to brak
jest podstawy do przyznania zasiłku chorobowego.
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 1996 r. Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie od obu
przytoczonych wyżej decyzji z tym, iż mylnie określił, że decyzja [...] wydana została
27 czerwca 1995 r. (ta data została określona w decyzji jako data zgłoszenia roszczenia przez wnioskodawcę). W uzasadnieniu wyroku Sąd podał co następuje:
Prawomocnym wyrokiem z dnia 6 grudnia 1995 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach oddalił odwołanie wnioskodawcy w
sprawie o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego, podzielając stanowisko
pozwanego ZUS-u w kwestii wyłączenia wnioskodawcy z obowiązku ubezpieczenia
społecznego z dniem 1 stycznia 1992 r. [...] Rozstrzygnięcie powyższe, zdaniem
Sądu, ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, bowiem zgodnie z treścią art.
art. 5 i 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r.
Nr 30, poz. 143 ze zm.) - zasiłek chorobowy przysługuje pracownikowi, który stał się
niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania zatrudnienia lub w określonym czasie (do trzech miesięcy) po ustaniu zatrudnienia. Ponieważ wnioskodawca
nie był objęty obowiązkiem ubezpieczenia społecznego w PPW „J.” od dnia 1 stycznia 1992 r. przedmiotowe zasiłki chorobowe mu nie przysługują. Wnioskodawca w
wymienionym Przedsiębiorstwie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na
stanowisku Prezesa Zarządu „J.” SA z tym, że w 1993 r. w wymiarze 1/2 etatu [...].
Powoływanie się wnioskodawcy, że mimo zaprzestania przez „J.” SA prowadzenia
działalności gospodarczej w 1991 r. był on nadal zatrudniony na podstawie umowy o
pracę, a więc podlegał obowiązkowi ubezpieczenia, jest chybione. Wnioskodawca
wyjaśnił przed Sądem, między innymi, że aczkolwiek po 1 styczniu 1992 r. Przedsiębiorstwo nie prowadziło już produkcji ani usług, jednak on, jako Prezes tegoż
przedsiębiorstwa, prowadził sprawy rozliczeniowe. Umowa o pracę zawarta z prezesem Zarządu SA jest ważna, jeżeli zakres jej obowiązków nie obejmuje prowadzenia
i reprezentowania spółki. Wnioskodawca po zaprzestaniu prowadzenia działalności
„J.” SA nie mógł być objęty systemem pracowniczego ubezpieczenia społecznego, a
umowa, na którą się powołuje, jest nieważna z mocy prawa.
W rewizji Tadeusz J. zarzucił niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych
dla rozstrzygnięcia sprawy i wnosił o zmianę wyroku lub jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W szczególności twierdził, że kwestia jego podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu
była wielokrotnie rozpatrywana przez sądy „przy okazji różnych spraw”, a ustalenia w
tym zakresie były niejednolite. Jeszcze wyrokiem z 2 czerwca 1995 r. [...],
zatwierdzonym przez Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 13 grudnia 1995 r. [...],
uznano jego zatrudnienie w charakterze pracownika „J.” SA, oddalając odwołanie od
decyzji ZUS z 14 stycznia 1994 r. obniżającej wysokość zasiłku chorobowego za
okres od 6 lutego do 12 listopada 1993 r. z powodu wykonywania pracy.
Wyrokiem z 11 lutego 1997 r. [...] Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił rewizję.
W motywach wyroku Sąd Apelacyjny podał, iż Sąd Wojewódzki zaskarżonym
wyrokiem oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Oddziału ZUS w K. z 1 lipca
1995 r. odmawiającej mu prawa do zasiłku chorobowego za okresy: 13 marzec - 15
kwiecień, 18 kwiecień - 10 czerwiec i 14-26 czerwiec 1995 r. W rozważaniach zaś
wywiódł, iż okolicznością istotną dla rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy było
ustalenie, czy niezdolność wnioskodawcy do pracy powstała w okresie zatrudnienia,
co jest równoznaczne z okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Prawomocnym wyrokiem z 6 grudnia 1995 r. [...], wywiódł dalej Sąd Apelacyjny, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach orzekł, iż od dnia 1
stycznia 1992 r. wnioskodawca nie pozostawał w stosunku pracy ze Spółką „J.” i nie
podlegał od tej daty obowiązkowi ubezpieczenia pracowniczego. Wyrok ten korzysta
z powagi rzeczy osądzonej (art. 366 KPC) i wiąże wszystkie sądy w zakresie objętym
jego merytorycznym rozstrzygnięciem (art. 365 KPC). Samo ustalenie tego faktu wystarczyło do oddalenia odwołania od decyzji organu rentowego. Odwołujący się
twierdzi, że złożył wniosek o zaskarżenie wyroku [...] środkami nadzwyczajnymi. Jeżeli więc wyrok ten zostanie uchylony lub zmieniony, będzie to także podstawą do
wzruszenia zaskarżonego rewizją wyroku rozstrzygającego sprawę odmowy wypłacenia zasiłku chorobowego.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego z 11 lutego 1997 r. Tadeusz J. złożył kasację z
wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu
Wojewódzkiego z 5 czerwca 1996 r. [...] i przekazanie sprawy temuż Sądowi do po-
nownego rozpoznania. Kasacja zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego przez
niewłaściwe zastosowanie art. 63 KP - w następstwie stwierdzenia, iż po dniu 1
stycznia 1992 r. wnioskodawca nie pozostawał w ubezpieczeniu społecznym w wyniku wygaśnięcia (nieistnienia) po tym terminie stosunku pracy (umowy o pracę). 2.
naruszenia przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 11 KPC, na skutek czego nastąpiło niekorzystne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie sporu. W uzasadnieniu kasacji wywiedziono, między innymi, iż Sąd „niewłaściwie do przedmiotu
sprawy” stwierdził wygaśnięcie stosunku pracy w myśl art. 63 KP, czego konsekwencją była konkluzja o braku ubezpieczenia społecznego po dniu 1 stycznia 1992 r.
Zakład pracy istniał bowiem nadal i stosunek pracy także. Ponadto w tej samej kwestii, tj. dotyczącej istnienia umowy o pracę wnioskodawcy po dniu 1 stycznia 1992 r.,
wypowiedział się także sąd karny obu instancji, dochodząc do diametralnie
odmiennego stwierdzenia niż sąd ubezpieczeń społecznych.
I tak: Sąd Rejonowy w Kielcach Wydział Karny w wyroku z dnia 22 stycznia
1996 r. [...], utrzymanym następnie przez Sąd Wojewódzki w Kielcach Wydział Karny
w dniu 23 października 1996 r. [...] stwierdził, iż wnioskodawca jest winnym tego, że
będąc po 1 stycznia 1992 r. pracownikiem w Spółce „J.” SA i Prezesem Zarządu nie
odprowadził zaliczki na podatek dochodowy należnej z tytułu swego zatrudnienia.
Wnioskodawca po otrzymaniu powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego w dniu 22
listopada 1996 r., pismem z dnia 4 lutego 1997 r. powiadomił o treści tego wyroku
Sąd Apelacyjny w Krakowie rozpoznający sprawę w trybie rewizyjnym. Wnioskodawcy nie jest znane, czy to pismo dotarło do wymienionego Sądu przed, czy po ogłoszeniu wyroku z dnia 11 lutego 1997 r. Wnioskodawca podkreśla, że u podstawy
rozstrzygnięć obu „pionów Sądów”, tj. karnych i ubezpieczeń społecznych był ten
sam stosunek prawny, z którego wynikały różne konsekwencje, a więc zarówno w
sferze prawa karnego, jak i ubezpieczeń społecznych. Tym stosunkiem prawnym był
stosunek pracy, zaś dopiero pochodnym tego stosunku, z niego wynikającym było
ubezpieczenie społeczne. Skoro więc sąd karny stwierdził, że po dniu 1 stycznia
1992 r. wnioskodawca był zatrudniony w spółce „J.” SA, to przeciwne stwierdzenie
„Sądu Ubezpieczeń Społecznych” w sprawie [...] pozostaje również w sprzeczności z
treścią art. 11 KPC, wyrażającym zasadę prejudycjalności wyroku sądu karnego.
Niezależnie od tego wnioskodawca podnosi, iż „omawiany” wyrok Sądu Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych jest sprzeczny z innym prawomocnym wyrokiem Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a mianowicie wyrokiem z dnia 2 czerwca 1995 r.
[...], utrzymanym w mocy przez Sąd Apelacyjny w dniu 13 grudnia 1995 r. [...]. Na
podstawie tego wyroku w sprawie dotyczącej ubezpieczenia społecznego wnioskodawcy zostało jednoznacznie stwierdzone, że również w okresie po 1 stycznia 1992
r. pozostawał on w stosunku pracy w Spółce „J.” SA oraz w następstwie tego stosunku był ubezpieczony i w związku z tym należy mu się zasiłek chorobowy za okres od
6 lutego 1993 r. do 12 listopada 1993 r. Jest rzeczą znamienną, iż wyrok powyższy
ZUS-Oddział w K. zaskarżył w drodze wznowienia postępowania, jednakże skarga o
wznowienie postępowania nie została uwzględniona.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wbrew twierdzeniu kasacji ani Sąd Wojewódzki w wyroku z 5 czerwca 1996 r.
[...], ani Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku nie powołały się na art. 63 KP, w
związku z czym zarzut naruszenia tego przepisu jest chybiony. Także nietrafny jest
zarzut naruszenia art. 11 KPC. Zgodnie z tym przepisem ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Wnioskodawca - jak sam utrzymuje został skazany wyrokiem sądu karnego za nieodprowadzenie zaliczki na podatek
dochodowy należnej z tytułu swego zatrudnienia po dniu 1 stycznia 1992 r. Tylko w
tym zakresie wyrok ten ma moc wiążącą; nie dotyczy to jednak sprawy będącej
przedmiotem niniejszego postępowania.
Mimo powyższego Sąd Najwyższy nie oddalił kasacji, a to z następujących
powodów. Zgodnie z art. 39111 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach
kasacji, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Strony mogą
przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
W wyroku z 5 czerwca 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki wymienił obie zaskarżone
przez wnioskodawcę decyzje noszące datę 1 lipca 1995 r. Treść tych decyzji została
dokładnie podana na początku uzasadnienia. Sąd Wojewódzki uznał, że skoro
wnioskodawca został wyłączony z pracowniczego ubezpieczenia społecznego po
dniu 1 stycznia 1992 r., to jego odwołanie od obu tych decyzji nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił rewizję od wyroku
Sądu Wojewódzkiego, jednakże w uzasadnieniu wyroku odniósł się tylko do decyzji z
dnia 1 lipca 1995 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za
okresy: od 13 marca do 15 kwietnia , od 18 kwietnia do 10 czerwca oraz od 14
czerwca do 26 czerwca 1995 r. W uzasadnieniu wyroku, poza ogólnym stwierdzeniem, że prawomocnym wyrokiem z 6 grudnia 1995 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach orzekł, że od dnia 1 stycznia 1992 r.
Tadeusz J. nie pozostawał w stosunku pracy ze Spółką „J.” i nie podlegał od tej daty
obowiązkowi ubezpieczenia pracowniczego, brak jest ustosunkowania się do żądania organu rentowego zwrotu kwoty 5.l731,61 zł, czego dotyczy druga decyzja z tej
samej daty. Jest to uchybienie Sądu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik
sprawy - gdy chodzi o żądanie zwrotu wypłaconej kwoty tytułem zasiłku chorobowego za okres od 15 marca do 12 listopada 1993 r.
Z powołanego w kasacji wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13
grudnia 1995 r. [...] (zapadłego przed datą wyroku Sądu Wojewódzkiego i Sądu
Apelacyjnego, wydanych w niniejszej sprawie) wynika, że Sąd ten oddalił rewizję
organu rentowego od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Kielcach z 28 czerwca 1995 r. [...], którym Sąd Wojewódzki przyznał
Tadeuszowi J. zasiłek chorobowy za okres od 12 maja do 25 maja 1993 r. oraz zobowiązał ZUS-Oddział w K. do wyrównania kwot zasiłków wypłaconych mu w okresie
od 26 maja do 12 listopada 1993 r. z potrąceniem ich 25%. Z uzasadnień wyroków
Sądów obu instancji wynika, że wnioskodawca w tym okresie był traktowany jako
pracownik, przy czym zwolnienie lekarskie dotyczyło pracy najemnej. Skarga ZUSOddziału w K. o wznowienie postępowania od wyroku Sądu Apelacyjnego z 13 grudnia 1995 r. [...], została odrzucona postanowieniem tegoż Sądu z 27 czerwca 1996 r.
[...]. W świetle powyższego istotne wątpliwości - bez bliższego wyjaśnienia organu
rentowego - nasuwa żądanie zwrotu kwoty wypłaconego zasiłku za cały okres od 15
marca do 12 listopada 1993 r. W kwocie tej niewątpliwie mieści się kwota zasiłku za
okres od 26 marca do 12 listopada 1993 r., a w tym przedmiocie - wydaje się - że
można mówić o powadze rzeczy osądzonej (art. 379 pkt 3 KPC). Żaden z Sądów
orzekających w niniejszej sprawie nie miał tego na uwadze.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do tego, czy wnioskodawca w latach 1993-1995 był pracownikiem Spółki „J.” SA, a w konsekwencji, czy z
tego tytułu podlegał pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Orzeczenia wydawane przez Sądy, rozstrzygające poszczególne sprawy odnoszące się do tej
kwestii, są sprzeczne. Świadczą o tym zarówno wyroki Sądu Wojewódzkiego-Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach, jak i wyroki Sądu Apelacyjnego. Ponadto należy podkreślić, że skoro Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku nie odniósł
się do odmiennego, wcześniejszego wyroku tegoż Sądu z 13 grudnia 1995 r. i poprzedzającego go wcześniejszego wyroku Sądu Wojewódzkiego z 29 czerwca 1995
r., to należy wnioskować, iż nie miał wiadomości o tych orzeczeniach.
Mając to na uwadze Sąd Najwyższy uznał za usprawiedliwiony wniosek kasacji o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach. W ponownym postępowaniu niezbędne jest bowiem zapoznanie się z całokształtem materiału dowodowego
sprawy i ponowne jego rozważenie, w tym także z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w
Kielcach - Wydziału Cywilnego z 27 czerwca 1997 r. [...], zasądzającym od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K.
odpowiednie kwoty z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne za
pracowników Spółki „J.” w okresie od sierpnia 1990 r. do lutego 1994 r. Z pozwem w
tej sprawie przeciwko wnioskodawcy jako prezesowi Spółki „J.” wystąpił w dniu 7
maja 1994 r. ZUS-Oddział w K., żądając zasądzenia 160.572,54 zł. Sąd Wojewódzki
zasądził 150.572,54 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu. Wnioskodawca twierdzi,
że w tej kwocie zostały uwzględnione także składki od jego wynagrodzenia.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na mocy art. 393 13 KPC.