Social security overpayment refund denied when offset request exists and no arrears remain.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation against a lower court ruling awarding interest on social security overpayments. The Social Insurance Institute offset the overpayment against future contributions after the cooperative requested such an offset rather than a refund. The court held that a refund is only possible if there are no arrears and no request to offset the overpayment exists.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych; Art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych: A refund of overpaid social security contributions is permitted only in the absence of arrears and when the obligor has not requested the offset of the overpayment against future obligations.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 5 maja 1998 r.
II UKN 23/98
Zwrot nadpłaty składek na ubezpieczenie społeczne może nastąpić jedynie wtedy gdy brak zaległych i bieżących zobowiązań, a także wniosku zobowiązanego o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych świadczeń (art. 29 ust.
1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, jednolity
tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm., stosowany w postępowaniu dotyczącym składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia
przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych, Dz.U. Nr 6, poz. 40 ze zm.).
Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Teresa
Romer, Stefania Szymańska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 1998 r. sprawy z powództwa
[...] Spółdzielni Spożywców „S.” w P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o odsetki od składek na ubezpieczenie społeczne na skutek
kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 16 października 1997 r. [...]
o d d a l a kasację.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. decyzją z dnia 28 sierpnia
1996 r. odmówił [...] Spółdzielni Spożywców „S.” w P. wypłaty odsetek od składek na
ubezpieczenie społeczne i na Fundusz Pracy opłacanych od części nadwyżki bilansowej za 1990 r. wypłaconej w 1991 r.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem
z dnia 13 grudnia 1996 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał Spółdzielni
ustawowe odsetki od składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy od części
nadwyżki bilansowej za 1990 r. poczynając od dnia 25 maja 1994 r., a w pozostałym
zakresie odwołanie oddalił.
Sąd Wojewódzki ustalił, że na podstawie obwieszczenia Prezesa Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 10 maja 1994 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 266) o utracie mocy
obowiązującej art. 36 ustawy budżetowej na rok 1991, Spółdzielnia w piśmie z dnia
27 lipca 1994 r. wniosła o zaliczenie nadpłaty na poczet bieżących lub przyszłych
składek na ubezpieczenie społeczne lub o ich zwrot.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałą nadpłatę zaliczył na przyszłą
składkę na ubezpieczenie społeczne, potrącając ją z deklaracji rozliczeniowej z dnia
15 grudnia 1994 r. Sąd wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o
finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz.
137 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990 r. w sprawie
wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne oraz rozliczania
składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr
68, poz. 330 ze zm.), nie określają trybu postępowania organu rentowego w przypadku nadpłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Wobec tego w myśl § 1 pkt 12
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia
przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń
pieniężnych oraz określenie właściwości organów podatkowych (Dz. U. Nr 6, poz.
40), do sytuacji takich mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy z dnia 19
lutego 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr
108, poz. 486).
Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, kwoty nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków czy nadpłaty podlegają z urzędu zaliczeniu na zaległe i bieżące zobowiązania podatkowe, a w razie braku takich zobowiązań - podlegają z urzędu, w
ciągu miesiąca od dnia powstania nadpłaty, zwrotowi chyba, że podatnik zgłosi
wniosek o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań. Jeżeli nadpłata była
wynikiem uchylenia lub zmiany decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, podlega ona od dnia zapłaty oprocentowaniu w wysokości odsetek za
zwłokę pobieranych od zaległości podatkowych (art. 29 ust. 2).
W rozpatrywanej sprawie nastąpiła nadpłata składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w świetle art. 29 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Nie ma natomiast racji Spółdzielnia domagając się odsetek od dnia zapłaty
składek. W momencie ich zapłacenia art. 36 ustawy budżetowej z dnia 23 stycznia
1991 r. obowiązywał, a więc składka była opłacona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Datą, od której odwołująca może żądać odsetek, jest data opublikowania
obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (tj. 25 maja 1994 r.) o utracie
mocy obowiązującej w/w przepisów.
Rozpoznając apelację obu stron od tego wyroku, Sąd Apelacyjny w Poznaniu
zmienił ten wyrok w części uwzględniającej odwołanie wnioskodawcy i oddalił je, oddalając apelację wnioskodawcy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w myśl art. 29 ust. 1
ustawy z dnia 19 lutego 1980 r., kwoty nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków podlegają z urzędu zaliczeniu na zaległe i bieżące zobowiązania podatkowe,
a w razie ich braku podlegają z urzędu zwrotowi w ciągu 3 miesięcy od dnia powstania nadpłaty, chyba że podatnik zgłosi wniosek o zaliczenie nadpłaty na poczet
przyszłych zobowiązań. Wnioskodawca przed upływem tego terminu (w dniu 25 lipca
1994 r.) wystąpił do organu rentowego o zaliczenie nadpłaty na poczet bieżących lub
przyszłych składek na ubezpieczenie społeczne, ewentualnie o zwrot nadpłaty.
Wniosek ten tak sformułowany zwalniał ZUS z obowiązku dokonania zwrotu nadpłaty, co pozwala na przyjęcie, że także żądanie przyznania odsetek nie jest uzasadnione, bowiem Spółdzielnia potrąciła nadpłatę w deklaracjach rozliczeniowych za
miesiąc listopad 1994 r. (kwota 120.162,64 zł) oraz za miesiąc grudzień 1994 r.
(kwota 26.496,37 zł). Nie jest też uzasadniona apelacja wnioskodawcy w części dochodzącej przyznania odsetek za okres od 1 stycznia 1992 r. do 24 maja 1994 r. W
tym czasie obowiązywał art. 36 ustawy budżetowej za 1991 r. stąd uznać należy, że
składki opłacone zostały zgodnie z obowiązującym prawem.
Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie
prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz przez niezastosowanie art. 28 tej ustawy, wniósł o jego
zmianę w części dotyczącej kwoty 54.115,90 zł, to jest odsetek za okres od 25 maja
1994 r. do 15 grudnia 1994 r. i zasądzenie tej kwoty z odsetkami od dnia 27 września
1996 r. wraz z kosztami postępowania.
Według skarżącego nadpłata wystąpiła w dniu 25 maja 1994 r. (utrata mocy
obowiązującej art. 36 ustawy budżetowej na 1991 r.), a jej zwrot dopiero 15 grudnia
1994 r. w drodze potrącenia przez Spółdzielnię. Wniosek o zaliczenie nadpłaty na
poczet bieżących lub przyszłych składek, ewentualnie o zwrot nadpłaty, sformułowany został przez wnioskodawcę w dniu 27 lipca 1994 r., a skoro organ rentowy nie
oświadczył się na powyższe i nie dokonał zwrotu w terminie do 27 października 1994
r. (3 miesiące), Spółdzielnia dokonała potrącenia nadpłaty w dniu 15 grudnia 1994 r.
(bezczynność organu rentowego). W ocenie skarżącego, w pojęciu zwrot nadpłaty
(art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych) mieści się także potrącenie
(art. 28 tej ustawy), powoduje ono bowiem zmniejszenie zobowiązania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja nie jest uzasadniona, nie doszło bowiem do zarzucanej błędnej wykładni art. 29 ust. 1 i 3 oraz niezastosowania art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Stosownie do art. 29 ust. 1 wskazanej ustawy, kwoty nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków (nadpłaty) podlegają z urzędu zaliczeniu na zaległe i
bieżące zobowiązania podatkowe, a w razie braku takich zobowiązań podlegają
zwrotowi z urzędu w ciągu trzech miesięcy od dnia powstania nadpłaty, chyba, że
podatnik zgłosi wniosek o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań. Organ rentowy - co niewątpliwe - nie zaliczył z urzędu powstałej nadpłaty ani na zaległe, ani na bieżące zobowiązania, nie zwrócił też z urzędu nadpłaty, ale było to wynikiem wniosku Spółdzielni zawartego w piśmie z dnia 27 lipca 1994 r. (przed upływem trzech miesięcy od dnia powstania nadpłaty - 25 maja 1994 r.,). W piśmie tym według nie kwestionowanych w kasacji ustaleń faktycznych - Spółdzielnia zwróciła
się przede wszystkim o zaliczenie nadpłaty na poczet bieżących lub przyszłych zobowiązań (składek na ubezpieczenie społeczne), ewentualnie o ich zwrot. W tej sytuacji organ rentowy nie tylko nie był obowiązany do zwrotu nadpłaty, ale powinien ją
zaliczyć, zgodnie z wnioskiem, na poczet przyszłych zobowiązań. Oprocentowanie
nadpłaty następuje od dnia jej powstania, o ile jej zwrot nie nastąpił w terminie trzech
miesięcy od jej powstania, chyba że zwrot nie był możliwy z winy podatnika - art. 29
ust. 3 ustawy. W rozpoznawanej sprawie nie sposób czynić organowi rentowemu
zarzutu niezwrócenia powstałej nadpłaty, było to bowiem związane z wnioskiem
uprawnionej Spółdzielni (sformułowanym alternatywnie) o zaliczenie nadpłaty na
poczet przyszłych zobowiązań, co zresztą nastąpiło. Art. 29 ust. 1 ustawy określa nie
tylko sposób postępowania organu z nadpłatą, ale też obowiązującą kolejność. Zwrot
kwoty nadpłaty może nastąpić jedynie wtedy, gdy brak jest zaległych i bieżących
zobowiązań, a także gdy nie było wniosku podatnika (tu osoby zobowiązanej do
składek) o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań. W tym więc stanie
rzeczy zarzut błędnej wykładni tego przepisu nie jest uzasadniony.
Nie można też podzielić zarzutu naruszenia przez Sąd art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, poprzez jego niezastosowanie, gdy faktycznie przepis ten
„zastosowany” został przez Spółdzielnię, która dokonała potrącenia nadpłaty w
dwóch ratach.
Mając to wszystko na względzie należało oddalić kasację jako nie opartą na
usprawiedliwionej podstawie, stosownie do art. 39312 KPC.