Warmeray pension and retirement allowance cannot be paid in full simultaneously due to statutory cap.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by Ryszard C. against a decision reducing his war invalidity pension by half. The applicant argued that receiving a retirement allowance for prosecutors should allow him to keep both the war pension and the new allowance in full. The court held that until January 1, 1999, no legal basis existed to permit full payment of both benefits, maintaining the rule that one must be halved when they overlap.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin; ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o ustroju sądów powszechnych: When a war invalidity pension and a retirement allowance overlap, only one may be paid in full while the other is reduced by half, unless specific legislation explicitly permits full payment of both.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 19 listopada 1999 r.
II UKN 199/99
Prokuratorowi uprawnionemu do renty inwalidy wojennego i uposażenia
w stanie spoczynku przysługiwało, także w stanie prawnym obowiązującym do
dnia 1 stycznia 1999 r., jedno z tych świadczeń wypłacane w całości a drugie w
połowie.
Przewodniczący: SSN Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy
Kuźniar, Andrzej Wróbel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 1999 r. sprawy z wniosku
Ryszarda C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o wysokość świadczenia, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Białymstoku z dnia 24 lutego 1999 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 24 lutego 1999 r. oddalił apelację Ryszarda C. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia18 listopada 1998 r.
W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny podał, że Zakład Ubezpieczeń SpołecznychOddział w B. decyzją z dnia 18 maja 1998 r. zmniejszył wnioskodawcy o połowę
rentę inwalidzką, którą pobierał na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974
r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst:
Dz.U. z 1993 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.). Przyczyną zmniejszenia świadczenia od 1
czerwca 1998 r. było nabycie przez wnioskodawcę jako prokuratora prawa do uposażenia w stanie spoczynku.
Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji zmniejszającej
wysokość renty. Sąd ustalił, że organ rentowy przyznał wnioskodawcy rentę inwalidy
wojennego w wysokości określonej dla III grupy inwalidów decyzją z dnia 31 marca
1973 r. Decyzją z dnia 22 czerwca 1979 r. przyznano wnioskodawcy emeryturę. Od
dnia 1 listopada 1991 r. Ryszard C. pobierał rentę inwalidy wojennego w pełnej wysokości a emeryturę w połowie. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego decyzja wstrzymująca wypłatę emerytury była zgodna z art. 711 § 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o
ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w
brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o
ustroju sądów powszechnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 124,
poz. 782) stanowiącym, że przejście prokuratora w stan spoczynku powoduje utratę
prawa do renty lub emerytury z ubezpieczenia społecznego. Z dniem 1 stycznia 1998
r. wnioskodawca otrzymał uposażenie przewidziane dla prokuratora w stanie
spoczynku.
Sąd Wojewódzki powołał się także na rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu ustalania i
wypłacania uposażeń sędziom i prokuratorom w stanie spoczynku oraz członkom ich
rodzin (Dz.U. Nr 130, poz. 869). W myśl tego rozporządzenia wnioskodawca jest
uprawniony do uposażenia i do renty inwalidy wojennego, która jest świadczeniem z
ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego skoro wnioskodawcy
przysługuje zbieg prawa do świadczeń a uposażenie wypłacane jest w pełnej wysokości to analogicznie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych, organ rentowy miał podstawę do zmniejszenia o połowę wysokości renty inwalidzkiej wojennej pobieranej wraz z uposażeniem.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego ustalenia Sądu Wojewódzkiego były prawidłowe.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że od 1 stycznia 1999 r. ustawodawca rozwiązał zaistniały
w sprawie problem przez wprowadzenie od tej daty do art. 54 ustawy o zaopatrzenia
inwalidów wojennych i wojskowych ustępu 2a, zgodnie z którym „przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do osoby pobierającej uposażenie w stanie spoczynku przyznane ze względu na wiek (art. 146 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. Nr 162, poz.
1118 ze zm.). Osoba uprawniona do uposażenia została potraktowana tak samo jak
osoba uprawniona do emerytury. Wybór, które świadczenie pobierać w całości, a
które w połowie należy do uprawnionej.
Według Sądu Apelacyjnego, mimo że przepis art. 54 ust. 2a ustawy o zaopatrzeniu obowiązuje od stycznia 1999 r. to żądanie wnioskodawcy o wypłatę renty inwalidy wojennego za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 1998 r. nie może być
uwzględnione. Ustawa o zaopatrzeniu inwalidów wojennych od dnia 15 listopada
1991 r. nie dopuszczała możliwości wypłaty w pełnej wysokości dwóch świadczeń
jednocześnie. Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się podstaw prawnych do odstąpienia od
tej zasady tylko dlatego, że z dniem 1 stycznia 1998 r. wnioskodawca nabył prawo do
uposażenia. Uposażenie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zastąpiło emeryturę i nie ma
podstaw prawnych aby przy ustalaniu uprawnień do renty inwalidzkiej wojennej traktować je inaczej.
W kasacji wnioskodawca zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego obrazę art. 54
ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity
tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) i art. 711 § 6 Prawa o ustroju sądów
powszechnych przez błędne ich zastosowanie mimo, że uposażenie prokuratora w
stanie spoczynku nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego a od 1 stycznia 1999 r. renta inwalidy wojennego może być zmniejszona jedynie wtedy gdy uposażenie w stanie spoczynku przyznane zostało ze względu na wiek (art. 146 pkt 6 lit.
b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Dz.U. Nr
162, poz. 1118 ze zm.) oraz naruszenie art. 92 i 19 Konstytucji RP przez niewłaściwe
zastosowanie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1997
r. mimo braku delegacji ustawowej oraz dyrektywy Konstytucyjnej, że Rzeczpospolita
Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość a zwłaszcza inwalidów wojennych. W uzasadnieniu wnioskodawca podkreślił między innymi, że zastosowanie przez Sąd Apelacyjny art. 54 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu
inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin i art. 711 § 6 Prawa o ustroju sądów powszechnych jest niesłuszne albowiem przepisy te dotyczą rent i emerytur z
powszechnego systemu zaopatrzenia emerytalnego. Podkreślił ponadto, że odszedł
w stan spoczynku w 1979 r. nie ze względu na wiek lecz ze względu na inwalidztwo
wojenne.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Podniesionych w kasacji zarzutów naruszenia przytoczonych w niej przepisów
prawa materialnego nie można podzielić. Stan prawny obowiązujący od 1 stycznia
1999 r. w zakresie dotyczącym zbiegu prawa do renty inwalidy wojennego wraz z
prawem do uposażenia prokuratora w stanie spoczynku w sytuacji, gdy uposażenie
w stanie spoczynku przyznane zostało ze względu na wiek – nie budzi wątpliwości.
Zgodnie z treścią art. 146 pkt 6a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) w
ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych
oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. 1993 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) w art. 54 po
ustępie 2 został dodany ustęp 2a, zgodnie z którym przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do osoby pobierającej uposażenie w stanie spoczynku przyznane ze
względu na wiek. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych inwalidzie wojennemu i wojskowemu, którego inwalidztwo powstało w związku ze służbą wojskową, który nabył prawo do emerytury, wypłaca się,
w zależności od jego wyboru, rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury albo
emeryturę powiększoną o połowę renty inwalidzkiej. Wnioskodawcy przyznano
prawo do emerytury od 1979 r. Na mocy przytoczonego wyżej przepisu pobierał on
rentę inwalidy wojennego powiększoną o połowę emerytury.
Wnioskodawca urodził się w 1923 r. Prawo do uposażenia w stanie spoczynku
nabył od 1 stycznia 1998 r. Nie można podzielić podniesionego w kasacji zarzutu, że
uposażenie w stanie spoczynku nie zostało przyznane mu ze względu na wiek. Emeryturę wnioskodawca otrzymał ze względu na osiągnięcie wieku, wprawdzie niższego
od powszechnie obowiązującego, ale wymaganego do przyznania tego świadczenia
zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych.
Twierdzenie, że uposażenie przysługujące na mocy art. 711 § 6 Prawa o ustroju
sądów powszechnych, które otrzymał z mocy prawa w wieku 75 lat nie zostało
przyznane ze względu na wiek, co miałoby w konsekwencji uzasadniać brak podstaw
do zastosowania art. 54 ust. 2a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych, nie
zasługuje na aprobatę Wnioskodawca uposażenie w stanie spoczynku otrzymał ze
względu na wiek. Ponadto zastrzeżenie zawarte w art. 54 ust. 2a ustawy z dnia 29
maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych odpowiada zasadzie, iż renta
inwalidy wojennego była wypłacana wyłącznie w zbiegu z prawem do emerytury,
wyjątek stanowiła jedynie renta z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy
lub państwu (art. 54 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych). Bezzasadne
są także wywody kasacji w części domagającej się za sporny okres wypłaty renty
inwalidy wojennego w pełnej wysokości przy równoczesnej wypłacie w pełnej
wysokości uposażenia w stanie spoczynku.
Wprawdzie wyraźnie kwestia zbiegu prawa do tych dwóch świadczeń została
uregulowana dopiero od 1 stycznia 1999 r. w omawianym już art. 146 pkt 6a ustawy
z dnia 17 grudnia 1998 r. ale brak jest przesłanek prawnych pozwalających na przyjęcie, że od chwili przyznania w miejsce emerytury uposażenia w stanie spoczynku
do 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca zachował uprawnienie do pobierania obu świadczeń w pełnej wysokości. Uposażenie w stanie spoczynku nie jest w ścisłym tego
słowa znaczeniu świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, na co zwraca uwagę
wnioskodawca lecz „zastąpiło” w jego przypadku emeryturę. Podobnie renta inwalidy
wojennego też nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego w ścisłym słowa
tego znaczeniu albowiem prawo do niej nie jest uzależnione od jakiegokolwiek
okresu składkowego oraz nieskładkowego. Zarówno renta inwalidy wojennego jak i
uposażenie w stanie spoczynku są świadczeniami z zakresu zabezpieczenia społecznego w szerokim tego słowa znaczeniu. Pobieranie jednoczesne dwóch świadczeń z zakresu ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego podlega ścisłej reglamentacji prawnej.
Jak wspomniano, zgodnie z art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych renta inwalidy wojennego może być równocześnie wypłacana w zbiegu z emeryturą lub wyłącznie z rentą z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. Istota wypłaty tej renty w zbiegu z przytoczonymi świadczeniami sprowadza się do tego, że
tylko jedno z nich może być wypłacane w całości a drugie zawsze w połowie. Wobec
braku wyraźnej regulacji prawnej do dnia 1 stycznia 1999 r. ani wykładnia systemowa
ani wykładnia historyczna nie pozwalają, zdaniem Sądu Najwyższego, na przyjęcie,
że wprowadzenie w miejsce emerytury uposażenia w stanie spoczynku dla prokuratora, automatycznie uchyliło obowiązującą dotychczas przy zbiegu prawa do świadczeń zasadę, iż jedno z nich jest wypłacane w całości a drugie w połowie.
Uchylenia tej zasady nie można upatrywać w Konstytucji RP, a szczególnie w
jej art. 19 oraz art. 92. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1997 r. (Dz.U. Nr 130, poz. 869) nie ma dla prawidłowości orzeczenia Sądu
Apelacyjnego znaczenia, dlatego bezprzedmiotowe jest rozważenie jego zgodności z
Konstytucją.
W uzasadnieniu kasacji, wnoszący ją skoncentrował się przede wszystkim na
zarzucie, iż podstawą przyznania mu uposażenia w stanie spoczynku nie był wiek a
bezpodstawność tego zarzutu zostało już wyżej wykazane.
Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.