Social security benefit suspension requires formal administrative decision, not automatic legal effect upon departure.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court reversed lower court rulings that denied a pensioner's claim for back payments due to a perceived suspension of benefits. The applicant argued that his departure from Poland in 1981 automatically suspended his disability pension, but the court found no formal decision from the social security agency to effect this suspension. The court held that under Polish law, the suspension of benefits does not occur by operation of law but strictly requires a formal administrative decision issued and served by the competent authority.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 102 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; Art. 81 pkt 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin: The suspension of social security benefits does not occur automatically by operation of law upon the occurrence of statutory conditions, such as emigration, but requires a formal administrative decision issued by the competent authority.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 30 czerwca 1999 r.
II UKN 19/99
Wstrzymanie wypłaty świadczenia (art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40,
poz. 267 ze zm.) nie następuje z mocy prawa, lecz wymaga wydania decyzji
przez organ rentowy.
Przewodniczący: SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1999 r. sprawy z wniosku
Włodzimierza T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Biuru Rent Zagranicznych w W. o wypłatę renty inwalidzkiej wypadkowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 października 1998 r.
[...]
z m i e n i ł zaskarżony wyrok, poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 29 listopada 1996 r.
[...] oraz decyzję organu rentowego z dnia 7 grudnia 1994 r. [...] i przywrócił wnioskodawcy wypłatę renty inwalidzkiej od dnia 1 października 1989 r.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 listopada 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie wnioskodawcy Włodzimierza T.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Biura Rent Zagranicznych z dnia 7
grudnia 1994 r., podejmującej wypłatę renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy
za okres trzech miesięcy wstecz od daty złożenia wniosku, to jest od lipca 1992 r., po
ustaleniu następującego stanu faktycznego: Wnioskodawca od 28 października 1964
r. pobierał rentę inwalidzką wypadkową. W dniu 3 lipca 1981 r. wyjechał do Grecji, o
czym organ rentowy powziął wiadomość z informacji Rejonowego Urzędu Spraw
Wewnętrznych. W oparciu o powyższe, ZUS wezwał Powszechną Kasę Oszczędno-
ści do zwrotu renty wnioskodawcy tam przekazywanej za okres od 1 sierpnia 1982 r.
do 31 lipca 1985 r. w kwocie 412.871 zł. W dniu 21 października 1992 r. wnioskodawca wystąpił o przywrócenie renty inwalidzkiej, a po podjęciu jej wypłaty za okres
trzech miesięcy wstecz od daty wniosku, zażądał jej wypłaty od daty wstrzymania. W
ocenie Sądu Wojewódzkiego, brak podstaw do takiego żądania, bowiem wypłata
renty została wstrzymana z dniem 1 sierpnia 1989 r. w związku z wyjazdem wnioskodawcy za granicę, a skoro wniosek o podjęcie wypłaty został złożony w dniu 21
października 1992 r., to zgodnie z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982
r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267)
wnioskodawca mógł otrzymać należność tylko za trzy miesiące wstecz od daty złożenia wniosku.
Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Warszawie i wyrokiem z dnia 13
października 1998 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy. W ocenie Sądu, niewydanie
przez organ rentowy formalnej decyzji wstrzymującej wypłatę renty inwalidzkiej „nie
rodziło po jego stronie błędu”, skoro wnioskodawca, opuszczając kraj, nie podał nowego adresu, a „brak wypłaty renty na konto był dla niego informacją o jej wstrzymaniu”.
Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie
prawa materialnego – art. 102 ust. 4 pkt 5 i art. 103 ust. 2 ustawy o z.e.p. w związku
z art. 25 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy
pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.)
wniósł o jego zmianę oraz zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i decyzji organu
rentowego przez przyznanie „prawa do wypłaty renty za 3 lata wstecz od daty zgłoszenia wniosku”. Według skarżącego, brak decyzji o wstrzymaniu świadczenia rodzi
skutek w postaci roszczenia o zwrot należności za okres 3 lat, tak jak w przypadku
błędu organu rentowego.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Kasacja jest uzasadniona.
W myśl art. 102 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.p. wypłatę świadczeń wstrzymuje się,
jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub
ustanie tego prawa. Zawieszenie prawa do emerytury lub renty następuje m.in. w
przypadku wyjazdu uprawnionego za granicę (art. 81 pkt 3 ustawy o z.e.p.) o ile nie
zachodzą okoliczności wymienione w art. 84 ustawy.
Sformułowanie „wypłatę świadczeń wstrzymuje się” zawarte w art. 102 ust. 1
ustawy o z.e.p., nie wskazuje formy, w jakiej powinno to nastąpić, nie ulega jednak
wątpliwości, że wstrzymanie wypłaty nie następuje z mocy prawa (ex lege) w
związku z zaistnieniem określonych w przepisach warunków, ale wymaga wyraźnego
oświadczenia organu rentowego podjętego w stosownej formie. Formę tego oświadczenia określają przepisy (§ 33 i następne) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7
lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad
wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.), wskazując, że jest nią decyzja.
W przypadku więc, gdy mimo zaistnienia okoliczności stosownych do wstrzymania
wypłaty świadczenia, nie zostanie wydana formalna decyzja w tej sprawie, nie następuje skutek prawny w postaci wstrzymania wypłaty.
W wyroku z dnia 15 kwietnia 1981 r., II UR 11/81 (OSNCP 1981, poz. 180)
Sąd Najwyższy uznał, że „Wstrzymanie wypłaty renty – jeżeli ma spowodować skutki
prawne – musi nastąpić w formie decyzji organu rentowego doręczonej osobie zainteresowanej z podaniem przyczyny wstrzymania i z pouczeniem o terminie i sposobie odwołania. Sam fakt zaprzestania przez ZUS wypłaty świadczenia nie jest równoznaczny z jego wstrzymaniem w rozumieniu art. 76 pkt 4 ustawy z dnia 23 stycznia
1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U.
Nr 3, poz. 6 ze zm.)”. Orzeczenie to – mimo iż zostało wydane w poprzednim stanie
prawnym – jest w dalszym ciągu aktualne (por. np. wyrok SN z dnia 26 maja 1987 r.,
II URN 102/87 – NP 1988 s. 62 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7
września 1995 r., III AUr 794/95 – OSA 1996 nr 1, poz. 1).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że w przypadku wnioskodawcy, nie doszło do formalnego wstrzymania wypłaty renty inwalidzkiej wypadkowej, a odmienne stanowisko zajęte przez Sąd Apelacyjny nie jest trafne. Nie zmienia tego okoliczność, że wyjeżdżając z kraju, wnioskodawca nie poinformował o tym
organu rentowego, gdy się dodatkowo zważy, że wyjazd ten miał miejsce w dniu 3
lipca 1981 r. Rzeczą bowiem ZUS było, po ewentualnym wstrzymaniu wypłaty świadczenia, doręczenie (wysłanie) tej decyzji pod znany organowi adres wnioskodawcy w
kraju. Zaniechanie tego obowiązku (wydania i doręczenia decyzji) musi być w
związku z tym traktowane jako błąd organu rentowego, co rodzi skutek w postaci
obowiązku wypłaty świadczenia za okres 3 lat wstecz, licząc od miesiąca, w którym
zgłoszono wniosek o podjęcie wypłaty świadczenia (art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o
z.e.p.), to jest od dnia 1 października 1989 r.
Gdy więc w sprawie nie ma naruszenia istotnych przepisów postępowania, a
zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Sąd Najwyższy orzekł co do istoty
sprawy, zmieniając wyroki Sądów Apelacyjnego i Wojewódzkiego oraz decyzję organu rentowego na podstawie art. 39315 KPC.