Social insurance appeal dismissed; retroactive revaluation law bars artist work supplement despite constitutional unconstitutionality.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a claimant against the Social Insurance Institution regarding a disability pension supplement. The claimant argued that a 15% artist work supplement should apply retroactively, but the court held that the 1991 revaluation law explicitly abolished such supplements for all pension recipients. The court ruled that despite the Constitutional Tribunal declaring the revaluation law partially unconstitutional, the specific provision removing the supplement remained in force until formally amended by Parliament.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent; Art. 1 ust. 2 tej ustawy; Although a Constitutional Tribunal ruling declared a law partially unconstitutional, the specific provision abolishing a pension supplement remains in force until formally amended by Parliament, thereby barring retroactive application of the abolished supplement.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 13 maja 1997 r.
II UKN 104/97
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przedmiotem
sporu jest prawo do określonego świadczenia, kasacja jest dopuszczalna bez
względu na wartość przedmiotu zaskarżenia.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Maria Mańkowska
(sprawozdawca), Barbara Wagner.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 1997 r.sprawy z wniosku Marka
C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o dodatek do renty
inwalidzkiej z tytułu pracy twórczej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu
Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 10 grudnia
1996 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 stycznia 1996 r. organ rentowy odmówił Markowi C. prawa do
15% dodatku do renty "twórczej", powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent
oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z
dnia 4 kwietnia 1996 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy i ustalił, że odwołujący Marek
C. ma ustalone prawo do renty inwalidzkiej według II grupy inwalidów na podstawie
przepisów ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich
rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 145 ze zm.). Zgodnie z art. 7 tej
ustawy do renty inwalidzkiej wnioskodawcy przyznany został również dodatek z tytułu
pracy artystycznej w wysokości 15% podstawy wymiaru renty. Od wejścia w życie
ustawy z dnia 17 października 1991 r., zgodnie z jej art. 21 ust. 4, organ rentowy
zaprzestał wypłaty podwyżki świadczenia rentowego z tytułu działalności artystycznej,
gdyż ustawa rewaloryzacyjna zniosła taki dodatek.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z
dnia 10 grudnia 1996 r. oddalił rewizję wnioskodawcy i podzielił pogląd Sądu I instancji,
że na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej z dnia 17 października 1991 r.
przepisy tej ustawy mają zastosowanie również do świadczeń przyznanych w oparciu o
przepisy ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich
rodzin. Zgodnie zaś z art. 15 ust. 3-3b i art. 21 ust. 1 i 4 ustawy rewaloryzacyjnej do
emerytury i renty przysługują jedynie zwiększenia z tytułu obowiązkowego opłacania
składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz dodatek pielęgnacyjny i "sierocy", a
także dodatek za tajne nauczanie oraz dodatek kombatancki. Sąd Apelacyjny podniósł
również, że samo orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzające częściową
niezgodność z Konstytucją RP ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji
emerytur i rent, nie pozbawiło mocy prawnej tej ustawy. Dopiero jej zmiana przez Sejm
będzie powodowała konieczność wznowienia postępowania w sprawach świadczeń
przyznanych na podstawie tej ustawy.
Wnioskodawca zaskarżył powyższy wyrok w drodze skargi kasacyjnej zarzucając
naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17
października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i
rent oraz o zmianie niektórych ustaw, art. 1, art. 67 ust. 1 i 2 oraz art. 70 ust. 1 i 2 pkt 1
Konstytucji przez przyjęcie, że powód zamiast emerytury "twórczej" uzyskiwał jedynie
dodatek, przez naruszenie konstytucyjnej zasady państwa prawnego w zakresie, w
jakim błędna wykładnia przepisów emerytalnych pogarsza warunki prawa do uzyskania
emerytury, przez naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa
oraz zasady rozwoju ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca wnosił w kasacji o
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia
Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie lub Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie, albo
uwzględnienie żądania przez zmianę zaskarżonego wyroku.
W odpowiedzi na kasację pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w
K. wnosił o odrzucenie kasacji, wobec jej niedopuszczalności z uwagi na wartość
przedmiotu zaskarżenia, która nie przekracza 5.000 zł, ewentualnie o oddalenie kasacji,
bowiem nie jest naruszeniem prawa zastosowanie art. 21 ust. 1 ustawy
rewaloryzacyjnej, skoro przepis ten, odbierający wnioskodawcy przedmiotowy dodatek
do renty z tytułu działalności twórczej, nie został dotąd zmieniony, mimo poglądów
Trybunału Konstytucyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wnioskodawca dochodzi prawa do pobierania dodatku do renty inwalidzkiej z
tytułu pracy twórczej. Przedmiotem powództwa nie jest więc określona kwota z tytułu
nie wypłaconych dodatków, ale prawo do tych świadczeń, które zdaniem wnioskodawcy, przysługuje mu jako prawo nabyte i zgodne z zasadami konstytucyjnymi. W
sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego, w których przedmiotem sporu jest
prawo do określonego świadczenia, kasacja jest dopuszczalna bez względu na
kwotową wartość tego świadczenia. Tak też wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 października 1996 r., II UKN 4/96 (OSNAPiUS 1997 nr 8 poz. 138).
Kasacja wnioskodawcy nie jest jednak zasadna bowiem Sądy obu instancji nie
naruszyły prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 3931 pkt 1 KPC). Niesporne jest w sprawie, że wnioskodawca Marek C., z
zawodu aktor, miał - jako twórca - ustalone prawo do renty inwalidzkiej według II grupy
od dnia 1 września 1988 r. W podstawie wymiaru świadczenia rentowego uwzględniono
zarobki osiągnięte przez wnioskodawcę z tytułu zatrudnienia, jak i zadeklarowany
dochód z tytułu działalności twórczej, od którego wnioskodawca opłacał dobrowolnie
składkę na ubezpieczenie społeczne od dnia 1 stycznia 1974 r. Do renty inwalidzkiej
wnioskodawcy przysługiwał dodatek z tytułu pracy artystycznej w wysokości 15%
podstawy wymiaru na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31,
poz. 145 ze zm.).
Świadczenie rentowe wnioskodawcy znajduje podstawę w przepisach tej ustawy
i mylne jest stanowisko kasacji, że wnioskodawca zamiast świadczenia z tytułu pracy
twórczej otrzymywał tylko dodatek. Z samych przepisów konstytucyjnych przytoczonych
w kasacji takiego świadczenia nie można wywieść, natomiast Sądy obu instancji oceniły
właściwie, że przepisy ustawy rewaloryzacyjnej pogorszyły sytuacje wnioskodawcy w
zakresie wysokości pobieranego już świadczenia, nie istniała jednak możliwość innej
wykładni tych przepisów.
Zarówno Sąd Wojewódzki, jak i Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjęły, że przepis
art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o
zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz.
450 ze zm.) ma zastosowanie do świadczeń twórcy, objętego przepisami ustawy z dnia
27 września 1973 r. i korzystającego z dobrowolnego ubezpieczenia. Wynika to
bezpośrednio z uregulowania w art. 1 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej. Tak samo,
odnośnie stosowania art. 7 ust. 6 ustawy rewaloryzacyjnej w stosunku do twórców,
wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 marca 1993 r., II UZP 4/93.
Po wejściu w życie ustawy rewaloryzacyjnej organy rentowe - według treści art.
21 ust. 1 tej ustawy - zaprzestały wypłacać podwyżkę świadczenia z tytułu działalności
twórczej. Sądy obu instancji słusznie przyjęły, że mimo niekonstytucyjności tego
przepisu, stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 11 lutego 1992 r., nadal
przepis ten obowiązuje. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie jest źródłem prawa,
a dotąd brak jest zmiany ustawy rewaloryzacyjnej przez Sejm, ani nie doszło do
ogłoszenia utraty mocy obowiązującej przepisu w obwieszczeniu Prezesa Trybunału
Konstytucyjnego. Oznacza to, że przepis ten nadal obowiązuje. Nic bowiem innego nie
wynika z rozdziału 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym
(jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 ze zm.), który reguluje orzekanie o
zgodności aktów ustawodawczych z Konstytucją. W taki też sposób wypowiedział się
wcześniej Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 marca 1993 r., I PZP 3/93 (OSP 1994 z. 2
poz. 35) i w wyroku z dnia 21 czerwca 1994 r., I PRN 38/94 (OSNAPiUS 1994 nr 10
poz. 163). Nie doszło zatem do naruszenia prawa materialnego przez Sąd Apelacyjny,
skoro obowiązujący nadal art. 21 ust. 1 ustawy rewaloryzacyjnej nie dopuszcza do
wypłaty innych dodatków do emerytur i rent, jak tylko wskazane w tym przepisie, a
dodatek z tytułu pracy twórczej nie został tam wymieniony. Brak jest więc podstawy
prawnej dla uwzględnienia kasacji wnioskodawcy, którą Sąd Najwyższy oddalił na
podstawie art. 39312 KPC.
Notka
Powołana w uzasadnieniu uchwała z dnia 9 marca 1993 r., II UZP 4/93, została opublikowana w
OSNCP 1993 z. 11 poz. 195.