Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 87/12 Generato dall'IA

Supreme Court overturned lower court ruling on social security contributions for employees working abroad under mutual agreement.

Numero d'incarto II UK 87/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the appellate court's decision that exempted the employer from social security contributions for employees working abroad. The lower court had ruled that voluntary travel agreements for construction work did not constitute official business trips requiring social security payments. The court agreed, noting that such arrangements lack the mandatory nature of official delegations required by law.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 775 § 1 k.p.; Art. 108 § 2 k.p.c.: When an employee voluntarily agrees to work abroad under a mutual understanding rather than a mandatory official delegation, the travel does not qualify as an official business trip under Article 775 § 1 of the Code of Civil Procedure, and thus social security contributions do not apply.

Parole chiave

Generato dall'IA
social security contributions official business trip voluntary travel agreement cross-border employment employee delegation masonry work abroad mandatory delegation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 775 § 1 k.p.
rozumieniu art. 775 § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem, pracownikowi wykonującemu
Art. 398 § 15 k.p.c.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 398 15 §
Art. 98 § 1 k.p.c.
na odpowiednio stosowanym art. 98 § 1 i art.
Art. 108 § 2 k.p.c.
98 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.
art. 775 § 1 k.p
rozumieniu art. 775 § 1 k.p.
art. 328 § 2 k.p.c
związku z art. 328 § 2 k.p.c., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez brak
art. 22 k.p
co wykonywanie wynikającej z zatrudnienia pracy określonego rodzaju (art. 22
art. 29 § 1 pkt 2 k.p
umówionego miejsca pracy, o którym stanowi art. 29 § 1 pkt 2 k.p.
art. 108 § 2 k.p.c
98 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II UK 87/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwo Usług Metalowo-Budowlanych D.-B. Sp. z

o.o. w Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

przy udziale zainteresowanych: S. S. i in. , o składki na ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 marca 2011 r. Sąd Okręgowy zmienił decyzje Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z 17 i 20 kwietnia 2009 r. i ustalił, że nie zachodzi

obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przez Przedsiębiorstwo

Usług Metalowo-Budowlanych D.-B.Spółka z o.o. (zwane dalej wnioskodawcą) z

tytułu wypłat obejmujących diety i ryczałty za noclegi delegowanych do pracy poza

granicami kraju pracowników – […] (zwanych dalej zainteresowanymi). Podstawę

rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Wnioskodawca w latach 2006-2008 zawierał umowy o pracę z osobami z

różnych regionów Polski. Do osób tych należeli również zainteresowani, których

łączyły z wnioskodawcą umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowiskach

murarza i murarza-cieśli. W umowach tych miejsce wykonywania pracy określono

„na prowadzonych przez pracodawcę miejscach budów w obrębie Z." Po zawarciu

umów o pracę zainteresowani pracowali w Z., a następnie w Belgii, na co

dobrowolnie

wyrazili

zgodę.

Praca

zainteresowanych

miała

miejsce

w

następujących okresach: S. S. - od 16 czerwca 2006 r. do 12 kwietnia 2008 r., w

tym od 1 sierpnia do 22 grudnia 2006 r. oraz od 8 stycznia do 23 lutego 2007 r. na

terenie Belgii; M. S. - od 4 lutego do 30 listopada 2008 r., w tym na terenie Belgii od

18 lutego do 14 marca 2008 r.; P. S. - od 26 października 2005 r. do 30 kwietnia

2006 r., w tym od 7 listopada do 23 grudnia 2005 r. na terenie Belgii; J. S. - od 14

stycznia do 23 maja 2008 r.; w tym na terenie Belgii od 18 lutego do 30 kwietnia

2008 r.; H. S. - od 11 września 2006 r. do 30 kwietnia 2008 r., w tym od 8 do 31

stycznia 2007 r., od 7 do 18 stycznia 2008 r. oraz od 5 lutego do 14 marca 2008 r.

na terenie Belgii; P. P. - od 16 września do 29 października 2005 r., w tym na

terenie Belgii od 26 września do 28 października 2005 r.; M. G. - od 16 września

2005 r. do 31 maja 2006 r., w tym od 26 września do 27 listopada 2005 r. na terenie

Belgii. Wnioskodawca uzyskiwał od zainteresowanych uprzednią zgodę na

świadczenie pracy w Belgii oraz informował ich o przysługujących z tytułu

skierowania do pracy poza granicami kraju świadczeniach, obejmujących zwrot

kosztów przejazdu, zakwaterowanie i wypłatę diet.

W tak ustalonym stanie faktycznym i powołując się na art. 18 ust. 1 ustawy z

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa systemowa)

oraz § 2 ust. 1 pkt 15 i 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania postawy wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze

zmianami, zwanego dalej rozporządzeniem), Sąd Okręgowy stwierdził, że pierwszy

z powołanych przepisów rozporządzenia stanowi o wyłączeniu z podstawy wymiaru

składek diet i innych należności z tytułu podróży służbowej pracownika, drugi

natomiast

zezwala

na

wyłączenie

z

podstawy

wymiaru

składek

części

wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, w

wysokości równej równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej

poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu. Sąd pierwszej instancji, odwołując się

do orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 30 maja 2001 r., I PKN 424/00,

OSNAPiUS 2003 nr 7, poz. 172) i Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 4

października 2005 r., K 36/03, OTK-A 2005 nr 9, poz. 98), wskazał, że podróżą

służbową jest każdy wyjazd pracownika na polecenie pracodawcy poza

miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce

pracy - w celu wykonywania zadania służbowego, a podróżą służbową poza

granice kraju - wykonywanie zadania określonego przez pracodawcę, poza

miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika. Sąd

Okręgowy stwierdził wreszcie, że wszyscy zainteresowani byli pracownikami

wnioskodawcy nie tylko w okresach pracy na terenie Belgii, ale również wcześniej i

później, wykonując obowiązki pracownicze na terenie Polski. Nie można więc

mówić w ich przypadku o pracy za granicą u polskiego pracodawcy. W tym

wypadku mamy bowiem do czynienia z pracownikami zatrudnionymi w polskim

zakładzie pracy, u polskiego pracodawcy - oddelegowanymi służbowo do pracy w

Belgii. W ramach delegacji wnioskodawca zapewniał zainteresowanym nocleg i

obciążały go diety, których wartość - zgodnie z § 2 pkt 15 rozporządzenia - nie

stanowi podstawy wymiaru składek.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu

rentowego od powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji i dodatkowo wskazując, że z uwagi na rodzaj prowadzonej

działalności wnioskodawca przewidywał możliwość wykonywania zleceń poza

granicami

kraju

i

stąd

konieczność

dysponowania

grupą

pracowników

przygotowanych do wykonywania pracy poza jej stałym miejscem i wprowadzenia

do umów odpowiednich klauzul. Wnioskodawca określał termin, cel oraz warunki

podróży i pobytu, a także zadania do realizacji, w ramach delegacji zapewniał

pracownikom noclegi i wypłacał diety, a konkretnie wartość tego świadczenia

zgodnie z § 2 pkt 15 rozporządzenia.

W ocenie Sądu drugiej instancji, nawet gdyby przyjąć, że zainteresowani S.

S. i M. G. nie pracowali w Polsce, to - stosownie do poglądu wyrażonego przez Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2009 r., I UK 122/09 - pracownik

zatrudniony za granicą u polskiego pracodawcy nie odbywa wprawdzie podróży

służbowej, ale w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne nie

uwzględnia się części wynagrodzenia za pracę odpowiadającej równowartości diet

z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił: I. naruszenie prawa

materialnego polegające na: 1) niewłaściwej wykładni art. 77 5 § 1 k.p. wskutek

przyjęcia, że pracownicy zatrudnieni w Belgii wykonywali pracę w ramach podróży

służbowej, pomimo że z istoty łączących strony stosunków prawnych wynikało, iż

(nie) była to podróż służbowa, a pracownicy wyrazili zgodę na zmianę miejsca

pracy przewidzianego w umowach o pracę; 2) niewłaściwym zastosowaniu art. 775

§ 1 k.p. (w związku) z art. 18 ustawy systemowej w związku z § 2 pkt 15 i 16

rozporządzenia i przez to ustalenie, iż przychód osiągany przez zainteresowanych

z tytułu pracy wykonywanej za granicą nie stanowi podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne; II. naruszenie przepisów postępowania, tj. 378 § 1 w

związku z art. 328 § 2 k.p.c., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez brak

ustosunkowania się do zarzutu apelacji, że zainteresowany M. G. nie pozostawał w

zatrudnieniu na ternie kraju, przez co nie można mówić o wykonywaniu zadania

służbowego w ramach stosunku pracy, ale o oddelegowaniu.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania, lub o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez oddalenie odwołań od decyzji skarżącego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga

kasacyjna

jest

usprawiedliwiona,

aczkolwiek

nie

wszystkie

podniesione w niej zarzuty mogą być uznane za zasadne.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 378 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c.

Taka konstrukcja zarzutu kasacyjnego może być uzasadniona uchybieniem sądu

drugiej instancji polegającym na nierozpoznaniu części zarzutów apelacji i

nieodniesieniu się do nich w uzasadnieniu orzeczenia i na takie uchybienie

skarżący wskazuje. Jednak, wbrew jego twierdzeniu, Sąd drugiej instancji odniósł

się do apelacyjnego zarzutu niepozostawania niektórych zainteresowanych w

zatrudnieniu na terenie kraju, uznając, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla

wyniku sprawy, skoro - zgodnie z zaprezentowanym przez Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 29 września 2009 r., I UK 122/09 (OSNP 2011 nr 9-10, poz. 136) i

zacytowanym przez Sąd odwoławczy poglądem - pracownik zatrudniony za granicą

u polskiego pracodawcy nie odbywa podróży służbowej, jednakże w podstawie

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nie uwzględnia się części

wynagrodzenia za pracę odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży

służbowej poza granicami kraju. Trafność odniesienia przez Sąd drugiej instancji

tego - wyrwanego z kontekstu rozważań - poglądu do istoty sprawy, w której

wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, nie leży w płaszczyźnie

przepisów, których obrazę podniesiono w ramach kasacyjnej podstawy naruszenia

przepisów postępowania.

Uzasadnione okazały się natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego.

W myśl art. 18 ust. 1 ustawy systemowej oraz § 1 rozporządzenia podstawę

wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników stanowi

przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,

osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach

stosunku pracy, z wyłączeniem przychodów wymienionych w § 2 ust. 1

rozporządzenia. Wyłączeniem są objęte, między innymi, określone pkt 15 tego

przepisu

- diety i inne należności z tytułu podróży służbowej pracownika - do

wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania

należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub

samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze

kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem niemającym znaczenia w

przedmiotowej sprawie oraz w pkt 16 - część wynagrodzenia pracowników

zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, z wyłączeniem nie znajdującym

w sprawie zastosowania - w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu

podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w

przepisach

w

sprawie

wysokości

oraz

warunków

ustalania

należności

przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej

jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym

zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący

podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego

wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy.

W ocenie Sądów obu instancji, zainteresowani wykonywali pracę w Belgii w

ramach podróży służbowej poza granicami kraju, a tym samym wypłacane im z

tego tytułu diety i inne należności podlegały wyłączeniu z przychodu stanowiącego

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stosownie do § 2 pkt 15

rozporządzenia. Istotna dla rozstrzygnięcia tej kwestii jest zatem ocena, czy - przy

poczynionych

w

sprawie

ustaleniach

-

podczas

zatrudnienia

w

Belgii

zainteresowani istotnie pozostawali w podróży służbowej, czy też wykonywali

zatrudnienie za granicą u polskiego pracodawcy, co uzasadniałoby redukcję ich

przychodu według zasad określonych w § 2 pkt 16 rozporządzenia. Ze stanu

faktycznego sprawy wynika, że w spornych okresach zainteresowani nie pracowali

w określonych w umowach o pracę miejscach pracy w Polsce („na prowadzonych

przez pracodawcę miejscach budów w obrębie Z.”), ale wykonywali stacjonarnie

pracę w Belgii, praca ta była przez nich świadczona w zamkniętych i niekrótkich

(niekilkudniowych) okresach czasu, na budowach przy wykonywaniu czynności

określonych w umowach o pracę (murarza i murarza-cieśli), przy realizacji umów

zawartych przez wnioskodawcę, który przed rozpoczęciem wykonywania przez

zainteresowanych zatrudnienia poza granicami kraju każdorazowo i uprzednio

uzyskiwał na to ich zgodę. Zdaniem Sądu Najwyższego, takie ustalenia nie

pozwalają na przyjęcie, że zainteresowani pozostawali w podróży służbowej w

rozumieniu art. 775 § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem, pracownikowi wykonującemu

na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje

się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności

na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.

Zagadnienie pojęcia podróży służbowej było już wielokrotnie przedmiotem

rozważań Sądu Najwyższego. W jego orzecznictwie przeważa aktualnie wykładnia

przyjęta w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP

11/08 (OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166), zgodnie z którą art. 775 § 1 k.p. wskazuje

na incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter podróży służbowej.

Wykonywanie zadania służbowego w rozumieniu tego przepisu nie jest tym samym

co wykonywanie wynikającej z zatrudnienia pracy określonego rodzaju (art. 22

k.p.), a stałe miejsce pracy w rozumieniu art. 775 § 1 k.p. nie różni się od

umówionego miejsca pracy, o którym stanowi art. 29 § 1 pkt 2 k.p. Skoro tak, to

traci na znaczeniu badanie, czy miejsce pracy zapisane w umowie o pracę jest

adekwatne do rzeczywistego miejsca pracy pracownika. Z samego braku

dostosowania miejsca pracy określonego w umowie o pracę do rzeczywistego

miejsca wykonywania pracy, nie wynika, że pracownik jest w podróży służbowej

tylko z tego względu, że wykonuje pracę w miejscu innym niż określona w umowie.

Punktem ciężkości jest bowiem to, czy pracownik ma do wykonania zadanie w

podróży służbowej (art. 775 § 1 k.p.), która w kompleksie jego obowiązków stanowi

zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez niekrótki czas w

innym miejscu (nawet za granicą) niż zapisane w umowie o pracę.

W wyroku z dnia 17 lutego 2012 r., III UK 54/11 (LEX nr 1157573) Sąd

Najwyższy, z powołaniem się na powyższą wykładnię, stwierdził, że pracownik zwłaszcza wykonujący prace budowlane lub remontowe - może być zatrudniony w

różnych miejscach pracy, gdyż jego zatrudnienie zależy od miejsca tych prac. Nie

ma przy tym przesądzającego znaczenia okoliczność, że miejsce pracy określone

w umowie o pracę nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy, gdyż z faktów (np.

porozumienia) mogą wynikać inne (choćby dorozumiane) ustalenia stron w tym

zakresie. Jeżeli więc pracownik umówił się z pracodawcą na wykonywanie pracy w

określonym miejscu, to nie jest to niestałe (a contrario do stałego z art. 775 § 1 k.p.)

miejsce pracy. W takim przypadku nie znajdują do niego zastosowania przepisy

określające należności przysługujące z tytułu podróży służbowej (por. również

wyrok z dnia 22 lutego 2008 r., I PK 208/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 134, w

którym stwierdzono, że podróż służbową charakteryzuje jej odbywanie, po pierwsze

- poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym

miejscem pracy, po drugie - na polecenie pracodawcy, po trzecie - w celu

wykonania określonego przez pracodawcę zadania, przy czym wszystkie te cechy

muszą wystąpić łącznie; a także wyroki z dnia 20 lutego 2007 r., II PK 165/06,

OSNP 2008 nr 7-8, poz. 97 oraz z dnia 4 marca 2009 r., II PK 210/08, OSNP 2010

nr 19-20, poz. 233, w których stwierdzono, że o podróży służbowej można mówić

jedynie w przypadku delegowania narzuconego pracownikowi w drodze polecenia

zobowiązującego go do odbycia takiej podróży. Zawarte przez strony umowy o

pracę porozumienie co do wykonywania przez pracownika określonej pracy w

ramach delegowania przez pracodawcę prowadzi do okresowej zmiany ustalonego

w tej umowie rodzaju pracy oraz miejsca jej wykonywania. W takim przypadku

podjęcie się przez pracownika podróży połączonej z wykonywaniem określonej

pracy na podstawie zawartego z pracodawcą porozumienia nie jest podróżą

służbową w rozumieniu art. 775 § 1 k.p., do której znajdują zastosowanie przepisy

określające należności przysługujące pracownikowi z tytułu takiej podróży).

Poglądów tych nie podważa stanowisko zawarte w powołanym przez

wnioskodawcę w odpowiedzi na skargę kasacyjną wyroku z dnia 9 lutego 2010 r.,

I PK 157/09 (OSNP 2011 nr 15-16, poz. 200), gdyż zostało ono zajęte w innym

stanie faktycznym i odnosiło się do potraktowania zgody pracownika na

wynagrodzenie walutowe za pracę wykonywaną poza granicami kraju za

prowadzącą do zmiany ustalonego w umowie miejsca świadczenia pracy. Z kolei

pogląd zaprezentowany w powołanym przez Sąd drugiej instancji wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 29 września 2009 r., I UK 122/09 (OSNP 2011 nr 9-10, poz.

136) odnosi się do wyłączeń określonych w § 2 pkt 16 rozporządzenia, który

pozwala na redukowanie podstawy wymiaru składek nie o diety i inne należności

wypłacone pracownikowi z tytułu podróży służbowej, jak czyni to § 2 pkt 15

rozporządzenia, ale o równowartość diety przysługującej z tytułu podróży służbowej

poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu za granicą pracownika zatrudnionego

u polskiego pracodawcy.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 398 15 §

1 zdanie pierwsze k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto

na odpowiednio stosowanym art. 98 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.