Supreme Court allows social insurance claim where work was actually performed despite short-term contract for early pension. The court rejects the argument that a one-month contract proves intent to evade law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland allowed the cassation appeal against a lower court's dismissal of a social insurance claim. The insured argued she worked as a cleaner for one month in 2003, while the opposing party claimed the short-term contract was a sham to bypass pension laws. The court ruled that actual performance of work duties negates the claim of a fictitious contract, and a one-month duration alone does not prove an intent to evade legislation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 22 § 1 Kodeksu pracy; art. 58 Kodeksu cywilnego: A contract is not deemed void for evasion of law merely because it is short-term or aimed at obtaining social benefits, provided the work was actually performed and the employer accepted the remuneration.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 84/06
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 października 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)
SSN Krystyna Bednarczyk
SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)
w sprawie z odwołania M.R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E.
z udziałem zainteresowanego M. Z.
o ubezpieczenie społeczne,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 października 2006 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w G.
z dnia 17 listopada 2005 r., sygn. akt III AUa …/04,
uchyla
zaskarżony
wyrok
i
przekazuje
sprawę
Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
W odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O. z
dnia 18 lutego 2004 r. stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniom społecznym z
tytułu zawarcia umowy o pracę z M. Z. prowadzącym przedsiębiorstwo budowlane
„M.”, M. R. podniosła, że w okresie od dnia 1 października do 31 października 2003
r. była zatrudniona i faktycznie wykonywała pracę sprzątaczki.
Sąd Okręgowy w E.wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r. oddalił odwołanie
przyjmując, że wobec braku racjonalnych i uzasadnionych ekonomicznie powodów
zatrudnienia pracownika do sprzątania na okres jednego miesiąca oraz nie dając
wiary dowodom z zeznań świadków i wnioskodawczyni co do faktu świadczenia
pracy zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, wyłącznym celem zawarcia umowy o
pracę było uzyskanie przez ubezpieczoną prawa do wcześniejszej emerytury.
Apelację ubezpieczonej oddalił Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 17
listopada 2005 r. uznawszy trafność oceny Sądu pierwszej instancji co do tego, że
umowa o pracę nie została zawarta w celu faktycznej realizacji wynikającego z jej
treści stosunku pracy, lecz dla uzyskania statusu pracownika, a przez to prawa do
świadczenia emerytalnego. Zawarta umowa o pracę nie była pozorna, gdyż praca
była faktycznie wykonywana, jednak zawarto ją w celu obejścia prawa i z tego
powodu, jako bezwzględnie nieważna, nie mogła wywołać żadnych skutków także
w sferze ubezpieczenia społecznego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła ubezpieczona, domagając
się jego zmiany albo uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania. Skarga została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa
materialnego – art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 58 k.c. oraz w związku z art. 300
k.p. przez błędne przyjęcie faktu zawarcia umowy o pracę z zamiarem obejścia
prawa, a także art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst - Dz.U. z 2004 r. Nr
39, poz. 353 ze zm.) w związku z art. 67 § 1 i 32 Konstytucji przez odmowę
przyznania prawa do świadczenia emerytalnego, mimo spełnienia wszystkich
warunków do jego otrzymania, a ponadto przepisu art. 353 1 k.c. w związku z 67 § 1
Konstytucji przez niedozwoloną i godzącą w zasadę swobody kontraktowej
ingerencję sądu w stosunek prawny łączący strony. Ponadto w skardze kasacyjnej
postawiony został zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2
k.p.c. prowadzącego do nieuzasadnionej odmowy wiarygodności zeznań części
świadków, a także art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. przez przerzucenie ciężaru dowodu na
ubezpieczoną.
Przyjęcie
skargi
kasacyjnej
do
rozpoznania
zostało
uzasadnione
koniecznością usunięcia z obrotu prawnego orzeczenia oczywiście naruszającego
konstytucyjną zasadę swobody wyboru pracy przez ograniczenie dostępu do
zabezpieczenia społecznego, mimo osiągnięcia wieku emerytalnego, oraz potrzebą
rozstrzygnięcia prawa sądu do ingerencji w zasadę swobody kontraktowej.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z
którym o fikcyjności zgłoszenia do pracowniczego ubezpieczenia społecznego
świadczy tylko zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego bez
rzeczywistego wykonywania umowy o pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28
lutego 2001 r., II UK 244/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 496). Potwierdzenie w
stanie faktycznym sprawy rzeczywistego wykonywania czynności wynikających z
umowy o pracę wyklucza więc uznanie zawartej umowy o pracę za nieważną ze
względu na jej pozorność.
Podstawą do stwierdzenia nieważności umowy może być jednak również
uznanie jej za czynność prawną podjętą w celu obejścia ustawy – art. 58 k.c., w
związku z czym należy wyraźnie zaznaczyć, że czynnością podjętą w celu obejścia
ustawy jest tylko taka czynność, która zmierza do osiągnięcia skutku zakazanego
przez prawo. Nie wymaga potwierdzenia, że cel zawarcia umowy o pracę w postaci
uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 320/04, OSNP 2006
nr 7-8, poz. 122), a także że stronom umowy o pracę, na podstawie której
rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można
przypisać działania w celu obejścia ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia
25 stycznia 2005 r., II UK 141/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 235). O zamiarze
obejścia prawa nie świadczy także zawarcie umowy o pracę na okres jednego
miesiąca. Sąd Najwyższy, w sprawach dotyczących uzyskania prawa do
wcześniejszej emerytury wskutek krótkotrwałych okresów zatrudnienia stwierdzał
jednoznacznie, że zawarcie umowy o pracę na krótko przed osiągnięciem wieku
uprawniającego do uzyskania wcześniejszej emerytury i rozwiązanie tej umowy
wkrótce po osiągnięciu tego wieku, nie może być uznane za działanie podjęte w
celu obejścia prawa, jeżeli praca była faktycznie świadczona, a świadczenie to było
przez pracodawcę odbierane (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października
2005 r., I UK 32/05, niepublikowany). Rozstrzygnął także, że sąd pracy nie ma
potrzeby ustalania istnienia ekonomicznego i organizacyjnego uzasadnienia dla
zatrudnienia pracownika gdy ustalił, że praca była świadczona w warunkach
określonych w art. 22 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2006, I
UK 222/05, niepublikowany).
Prowadzi to do orzeczenia, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).