Social Security Court dismisses appeal for invalid rent start date due to unclear application of statutory provisions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Social Security Court dismissed the appellant's cassation appeal regarding the start date of a work accident disability pension. The appellant argued that the pension should have begun earlier, but the court found the request for an earlier date was legally unfounded and not a repetition of the original claim. Consequently, the court ruled that the pension could only start from the date the right to it was established, which was December 1, 2004.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 116 in conjunction with Art. 133 ust. 1 of the Social Security Pensions and Allowances Act; A request for a pension must specify the fund or type of benefit, and a request for an earlier start date is invalid if it does not constitute a formal repetition of the original claim for that specific benefit.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 3 października 2008 r.
II UK 74/08
Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia powinien określać rodzaj
świadczenia lub wskazywać fundusz ubezpieczenia (emerytalnego, rentowego,
wypadkowego, chorobowego), z którego będzie wypłacane (art. 116 w związku
z art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.
1227).
Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie SN: Małgorzata
Gersdorf, Beata Gudowska (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2008 r. sprawy z wniosku Jana T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Z.G. o datę przyznania świadczenia, na skutek skargi kasacyjnej
wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2007 r.
[...]
o d d a l i ł skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze prawomocnym wyrokiem z dnia 5 lipca 2004 r. ustalił, że Jan T. uległ w dniu 27 lipca
1999 r. wypadkowi przy pracy i przekazał do rozpatrzenia organowi rentowemu
prawo do jednorazowego odszkodowania z tego tytułu. Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych
przyznał ubezpieczonemu na wniosek z dnia 21 czerwca 2005 r., decyzją z dnia 23
stycznia 2006 r., poczynając od dnia 1 czerwca 2005 r. Jednocześnie wstrzymał z
tym dniem wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowia,
przyznanej na wiosek z dnia 27 grudnia 2000 r. od dnia 18 stycznia 2001 r.
Wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Zielonej Górze oddalił odwołanie w przedmiocie ustalenia wcześniejszej początkowej daty wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem. Ustalił, że wniosek o to świadczenie został złożony w dniu 21 czerwca
2005 r., więc - stosownie do art. 116 i 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - wypłata
renty z tego tytułu nie mogła nastąpić wcześniej niż od dnia 1 maja 2005 r. Sąd nie
potraktował wniosku złożonego przez pełnomocnika ubezpieczonego w dniu 16
grudnia 2004 r. jako wniosku o przyznanie renty w związku z wypadkiem przy pracy i
nie uwzględnił zarzutu, że po uprawomocnieniu się wyroku Sadu Rejonowego z dnia
5 lipca 2004 r. organ rentowy był zobowiązany z urzędu dokonać przeliczenia renty z
tytułu niezdolności do pracy z ogólnego stanu zdrowia na rentę przysługującą w
związku z wypadkiem przy pracy.
Wyrokiem z dnia 22 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu uwzględnił częściowo apelację ubezpieczonego,
zmieniając zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go decyzje i ustalając, że renta z
tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy przysługuje ubezpieczonemu od dnia 1 grudnia 2004 r., a w pozostałym zakresie apelację
oddalił. Przesłanką orzeczenia reformatoryjnego była odmienna ocena wniosku złożonego w dniu 16 grudnia 2004 r., który - według oświadczenia pełnomocnika ubezpieczonego - był pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy. Sąd nie uwzględnił żądania
skarżącego o przyznanie świadczenia od grudnia 2000 r., przy zastosowaniu art. 114
ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyjmując, że ustaleń wyroku z dnia 5 lipca 2004 r. nie można uznać za - mające wpływ
na prawo do renty z tytułu wypadku przy pracy - okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji z grudnia 2000 r., gdyż przedmiotem tamtej decyzji nie było prawo do
tego świadczenia, lecz do renty z tytułu niezdolności do pracy z ogólnego stanu
zdrowia. Sąd Apelacyjny nie podzielił także zapatrywania apelującego, że odmowa
uznania przez organ rentowy zdarzenia z dnia 27 lipca 1999 r. za wypadek przy
pracy stanowiła błąd tego organu w rozumieniu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego stwierdzenie wywo-
łuje obowiązek wypłaty świadczeń za okres 3 lat wstecz od wniosku, czyli od grudnia
2001 r.
Skarga kasacyjna ubezpieczonego, obejmująca wyrok Sądu drugiej instancji w
części oddalającej apelację, zawierała wniosek o jego zmianę i ustalenie, że renta z
tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy przysługuje skarżącemu od stycznia 2001 r. lub co najmniej od grudnia 2001 r., ewentualnie
uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Została
oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, „przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie” art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i stwierdzenie, że wyrok ustalający, iż skarżący uległ wypadkowi przy pracy nie oznacza ujawnienia nowej okoliczności istniejącej
przed wydaniem decyzji o przyznaniu renty z ogólnego stanu zdrowia, wobec której
powstał obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalenia z urzędu nowej wysokości świadczenia jako związanego z wypadkiem przy pracy; art. 129 ust. 1 ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez pominięcie, że
wniosek z grudnia 2000 r. - dotyczący wówczas przyznania renty z ogólnego stanu
zdrowia - z chwilą uprawomocnienia się wyroku ustalającego, że ubezpieczony uległ
wypadkowi przy pracy, pozostał aktualny, tyle że dotyczył także zmiany wysokości
świadczenia, gdyż było ono związane z wypadkiem przy pracy oraz art. 133 ust. 1
pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez
arbitralne ustalenie, że nieuznanie przez organ rentowy wypadku przy pracy nie
stanowiło błędu organu rentowego, o którym mowa w tym przepisie. W uzasadnieniu
skarżący powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 18 listopada 1994 r.,
II URN 45/94 (OSNAPiUS 1995 nr 5, poz. 69), w którym przyjęto, że ustalenie po
uprawomocnieniu się decyzji przyznającej pracownikowi rentę inwalidzką z ogólnego
stanu zdrowia, iż zdarzenie stanowiące przyczynę jego inwalidztwa było wypadkiem
w drodze z pracy do domu, jest okolicznością istniejącą przed i ujawnioną po wydaniu tej decyzji w rozumieniu art. 80 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników
i ich rodzin. Definiując błąd organu rentowego w rozumieniu art. 133 ust. 1 pkt 2
ustawy, skarżący powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 sierpnia
1998 r., III AUa 264/98 (OSA 1999 nr 2, poz. 111), uwzględniający nie tylko błąd rachunkowy, merytoryczny lub interpretacyjny, lecz także niedopełnienie wynikającego
z § 3 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia
emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.)
obowiązku informowania o warunkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych oraz do udzielania pomocy przy ubieganiu się o te
świadczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepisy ujęte w podstawie skargi kasacyjnej nie mogły być - ze względu na
inny przedmiot regulacji - naruszone jednocześnie. Związek między nimi jest tylko
taki, że art. 129 ust. 1 i art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r.
Nr 39, poz. 353 ze zm.) odnoszą się do określenia początkowego terminu wypłaty
świadczeń z ubezpieczenia społecznego, lecz różnicują je w zależności od tego, czy
chodzi o pierwszy wniosek o świadczenie, czy o wniosek powtórzony, skierowany na
zmianę w prawie do świadczeń lub ich wysokości, przewidzianą między innymi w art.
114 ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, wypłata świadczeń następuje
poczynając od dnia powstania do nich prawa, nie wcześniej jednak niż od miesiąca,
w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, a gdy na zasadzie art.
114 ust. 1 tej ustawy ponownie ustalono prawo do świadczeń lub zmieniono ich wysokość na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, z tego powodu, że po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń przedłożono nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do
świadczeń lub na ich wysokość, to - jak stanowi art. 133 ust. 1 - przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało
prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu lub za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc ponowienia
wniosku, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu
organu rentowego lub odwoławczego.
W tych okolicznościach jest jasne, że na pytanie, który z przytoczonych przepisów został naruszony „przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie” - jak
określono w skardze kasacyjnej - można odpowiedzieć wyłącznie w odniesieniu do
dokonanych ustaleń faktycznych. Zasadnicze znaczenie ma ustalenie, że wniosek o
przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy
został po raz pierwszy zgłoszony w imieniu skarżącego w dniu 16 grudnia 2004 r.
oraz że skarżący nie twierdził, by wniosek o to świadczenie zgłaszał wcześniej. Taki
stan faktyczny odpowiada hipotezie art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach,
uzależniającej podjęcie wypłaty od powstania prawa do świadczenia, zgłoszenia o
nie wniosku oraz ustalającej ścisły związek między złożeniem wniosku a wyznaczeniem okresu, za który świadczenie się należy. Z tej regulacji wypływa reguła ogólniejsza, a mianowicie, że wykluczone jest przyznanie i wypłacanie świadczenia bez
wniosku lub za okresy wcześniejsze. Przepis ten został więc przez Sąd drugiej instancji wyłożony i zastosowany prawidłowo.
Sąd pierwszej instancji trafnie wykluczył możliwość odniesienia się do jakiegokolwiek poprzedniego wniosku, w szczególności złożonego w grudniu 2000 r., który
nie był wnioskiem o rentę z tytułu wypadku przy pracy i w żadnych okolicznościach
nie mógł być potraktowany jako wniosek o takie świadczenie. W przedmiotowym stanie faktycznym przyznanie renty z tytułu wypadku przy pracy musiało poprzedzać
ustalenie tego wypadku, więc wcześniejsze pisma nie spełniały warunku wniosku ani
pod względem formalnym, ani ze względu na ich treść. Wniosek o rentę z ogólnego
stanu zdrowia także nie mógł „pozostać nadal aktualny” z chwilą uprawomocnienia
się wyroku sądu pracy ustalającego, że skarżący uległ wypadkowi przy pracy - co
skarżący postuluje, domagając się „przeliczenia lub ustalenia nowej wysokości renty,
odpowiedniej dla renty z tytułu wypadku” - gdyż nie chodzi o jedno i to samo świadczenie, wyższe, gdy niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku, lecz całkowicie
różne świadczenia. Należy podkreślić, że renta przysługująca z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 57) nie może być identyfikowana z rentą przysługującą z ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199,
poz. 1673 ze zm.), a w tym przypadku - ze względu na regulację w art. 49 i 49a tej
ustawy - renty przysługującej z ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z
tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr
30, poz.144 ze zm.).
Wniosek o rentę „niewypadkową” nie może „zachować aktualności” ani „zostać potraktowany jako” wniosek o rentę z tytułu wypadku przy pracy. W związku z
finansowaniem od dnia 1 stycznia 1999 r. świadczeń z ubezpieczeń społecznych w
systemie obowiązującym z różnych funduszy, upadła tzw. zasada jednej renty i
wniosek o przyznanie prawa do świadczenia nie może być sformułowany ogólnie,
bez wyraźnego określenia rodzaju świadczenia lub wskazania funduszu ubezpieczenia (emerytalnego, rentowego, wypadkowego i chorobowego), z którego następuje
wypłata. W nowym systemie ubezpieczeń społecznych stracił zatem aktualność powołany w skardze kasacyjnej pogląd Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1994 r.,
II URN 45/94 (OSNAPiUS 1995 nr 5, poz. 69), wyrażony na gruncie art. 80 ustawy z
dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U.
Nr 40, poz.267 ze zm.).
Trafnie Sąd drugiej instancji nie zastosował art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej,
gdyż terminy wypłaty świadczenia w nim określone mogłyby wchodzić w rachubę
wyłącznie wówczas, gdyby wniosek o rentę z tytułu wypadku przy pracy z grudnia
2004 r. był ponownym wnioskiem o to samo świadczenie; ponowieniem, powtórzeniem żądania renty wypadkowej, a więc nie „renty”, lecz „renty z tytułu wypadku przy
pracy”, nie ma bowiem znaczenia wniosek w ogólności, lecz właśnie wniosek o rentę
wypadkową. Skarżący nie ponawiał wniosku o rentę z tytułu wypadku przy pracy;
złożył go raz, w dniu 16 grudnia 2004 r., po wydaniu wyroku Sądu Rejonowego z
dnia 5 lipca 2004 r., ustalającego wypadek, i ten wniosek został załatwiony pozytywnie. Prawa do takiej renty skarżący nie domagał się w odwołaniu od decyzji z dnia 30
listopada 2000 r., w którym żądał ustalenia wypadku i jednorazowego odszkodowania, ani też we wniosku z grudnia 2000 r., na którego druku skarżący skreślił punkt
nawiązujący do wypadku przy pracy jako przyczyny niezdolności do pracy.
Wobec zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu wypadku przy pracy w grudniu
2004 r., co najmniej mylące były alternatywnie sformułowane żądania ustalenia
wcześniejszego terminu początkowego wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy
spowodowanej wypadkiem, opisane w odwołaniu jako termin „od dnia 18 stycznia
2001 r., czyli od daty, od której wypłacano rentę z ogólnego stanu zdrowia”, w apelacji jako „grudzień 2000 r., względnie co najmniej grudzień 2001 r.”, a w skardze kasacyjnej jednocześnie termin „od stycznia 2001 r. lub co najmniej od grudnia 2001 r.”
Zabrakło argumentów natury prawnej wiążących te terminy z naruszeniem przepisów
wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Należało zatem nawiązać wyłącznie do
wniosku z grudnia 2004 r. i stwierdzić, że początkowa data wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, regulowana art. 129 ust. 1
ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie mogła
przypaść wcześniej niż na dzień 1 grudnia 2004 r.
W każdym razie renta nie mogła być wypłacona wcześniej niż - jak określa się
w art. 129 ust. 1 ustawy - od ustalenia istnienia prawa do świadczenia, tymczasem
skarżący, kładąc nacisk na końcową część tego przepisu i skupiając się na terminie
wypłaty świadczenia, pozostawił poza granicami przedmiotu sprawy kwestię, że
prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, przewidzianej w ustawie o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy (art. 18 ust. 1
ustawy). W postępowaniu rentowym zostało stwierdzone, że skarżący warunek ten
spełnił w dniu 17 stycznia 2005 r., a ustalenie to nie zostało wzruszone przed Sądami
meriti.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.), przy
respektowaniu zakazu płynącego z art. 384 w związku z art. 39821 k.p.c.