Supreme Court dismissed cassation as inadmissible due to lack of procedural grounds and factual findings outside cassation scope.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by A.M. against the Social Insurance Institution's decision denying employment insurance coverage. The court found that the lower courts correctly established the parties intended a civil contract for work (o dzieło) rather than an employment relationship, despite the contract's formal labeling. The cassation was rejected because it lacked procedural grounds and attempted to challenge factual findings already conclusively determined within the cassation's limited scope.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 393 § 1, Art. 393 § 2, Art. 393 § 11, Art. 393 § 12 Kodeksu postępowania cywilnego; The Supreme Court may not examine factual findings conclusively established in the appealed judgment when the cassation appeal lacks procedural grounds and does not allege a violation of substantive law provisions.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 74/04
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 grudnia 2004 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)
SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)
SSN Andrzej Wasilewski
Protokolant Ewa Wolna
w sprawie z wniosku A. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w W.
o podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 3 grudnia 2004 r.,
kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.
z dnia 19 grudnia 2003 r.,
oddala kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2003 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił apelację A.M. od wyroku Sądu
Okręgowego-Sądu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 29 lipca 2002 r.,
którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie A.M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych II Oddziału w W. z dnia 20 sierpnia 2001 r. o odmowie uznania, że
Andrzej Morka podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia od 16
lutego 2001 r. w firmie „B.” P.R. w W.
Stwierdzając bezzasadność zarzutów apelacji kwestionującej ustalenia
faktyczne Sądu pierwszej instancji Sąd Apelacyjny w pełni te ustalenia podzielił.
Przyjęte – za Sądem pierwszej instancji – ustalenia faktyczne i ich prawna
ocena stanowią podstawy wyroku Sądu Apelacyjnego, od którego A. M. wniósł
kasację., Na podstawy te składają się następujące ustalenia:
W dniu 16 lutego 2001 r. A.M. zobowiązał się wobec P. R. do
przygotowania dokumentacji dotyczącej projektu przejęcia wydawnictwa V. lub
M., za określonym wynagrodzeniem. Strony umowy w dokumencie z 16 lutego
2001 r. określiły ją jako umowę o pracę na 3-miesięczny okres próbny na
stanowisku pracownika biurowego z ustaleniem – w aneksie – że po okresie
próbnym umowa ulega przekształceniu w umowę o pracę na czas nieokreślony.
Pomimo nadania umowie z 16 lutego 2001 r. charakteru pracowniczego –
wbrew takim zapisom umowy – Sądy obu instancji ustaliły, że pomiędzy A.M. a
P. R. właścicielem firmy „B.” nie doszło do nawiązania stosunku pracy i
zatrudnienia w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Powyższe, decydujące
dla rozstrzygnięcia spornej kwestii sprawy, ustalenie wynika z analizy
ustalonych faktów dotyczących rzeczywistego zamiaru stron umowy, jej
przedmiotu i sposobu w jakim umówione zobowiązanie miało być wykonywane
Sądy, jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ustaliły po pierwsze,
że strony umowy „nie przejawiły zgodnej woli nawiązania stosunku pracy, a
umowę zawarły w celu obejścia prawa i dla pozoru, co czyni ją nieważną
zgodnie z art. 58 i 83 k.c.”. Po drugie umowa była – ze względu na jej przedmiot
– umową rezultatu (o dzieło), a nie starannego działania charakteryzującego
zatrudnienie pracownicze. Po trzecie, A.M. nie musiał świadczyć umówionej
pracy codziennie, nie miał obowiązku wykonywania jej w jakimś określonym
miejscu i czasie, nie był przy jej wykonywaniu zależny od rzekomego
pracodawcy. Związane z tym jest także to, że nie ustalono żadnego zakresu
czynności i że w ogóle nie było takiego stanowiska pracowniczego, o jakim jest
mowa w umowie. Po czwarte, rzekomy pracodawca po zawarciu umowy nie
wykonywał czynności, do których pracodawcy są zobowiązani w odniesieniu do
zgłoszenia
zatrudnienia
w
systemie
ubezpieczenia
społecznego,
gdyż
zgłoszenia takiego dokonał dopiero 11 maja 2001 r., to jest już po wypadku
jakiemu uległ A.M., i dopiero po upływie niemal 3 miesięcy od zawarcia umowy.
Po piąte, materiał dowodowy analizowany od strony dokumentacji nie wskazuje
aby istotnie zainteresowani uważali, ze łączy ich stosunek pracy. Świadczy o
tym np. brak świadectwa lekarskiego dopuszczającego skarżącego do pracy na
stanowisku pracownika biurowego...”.
Ustalenie, że A.M. nie pozostawał w stosunku pracy stanowiło w
konsekwencji przesłankę uznania, że organ rentowy, w swej decyzji z 20
sierpnia 2001 r. prawidłowo zastosował przepisy art. 68 pkt 1a, art. 13 pkt 1 i
art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. Nr 137., poz. 887 ze zm.).
W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego A.M. wniósł o jego
uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w
W. z dnia 29 lipca 2002 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, a ewentualnie o
uchylenie powyższych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wnioskodawca zarzucił naruszenie
przepisów prawa materialnego:
-
art. 22 § 1 k.p. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że umowa o pracę z
dnia 16 lutego 2002 r. wraz z aneksem nie spełnia wymogów umowy o
pracę;
-
art. 58 § 2 przez błędną jego wykładnie i uznanie przez Sąd, że umowa o
pracę została zawarta dla pozoru albo w celu obejścia prawa.
W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że ustalone w wyroku fakty braku
podporządkowania A.M. poleceniom jego „pracodawcy” i wykonywania pracy
bez określenia czasu i miejsca nie powinny być interpretowane jako brak
kierownictwa w rozumieniu art. 22 § 1 k.p., skoro wynikają one jedynie z
błędnego przekonania pracodawcy „tym bardziej, że pracodawca kontaktował
się
z
pracownikiem”.
Ponadto
brak
dokumentacji
ubezpieczeniowej
sporządzonej na czas nie jest podstawą do stwierdzenia braku zawarcia umowy
o pracę, a stanowi o zaniedbaniach pracodawcy w stosunku do pracownika.
Fakt owych zaniedbań, zdaniem skarżącego, nie powinien być przyjmowany
jako kryterium do oceny charakteru umowy o pracę w świetle uregulowań
zawartych w art. 22 § 1 k.p. Także przyjęcie obejścia prawa, czy zawarcia
umowy dla pozoru jest niezasadne, gdyż to umowa o pracę, a nie umowa o
dzieło stwarzała dla pracodawcy dodatkowe obciążenia finansowe i uciążliwość.
Zdaniem skarżącego o charakterze prawnym zawartej umowy decyduje fakt
zawarcia takiej umowy przez strony świadomie i dobrowolnie jako umowy o
pracę.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rzeczą Sądu Apelacyjnego było, na podstawie zebranego w sprawie
materiału (art. 382 k.p.c.), rozstrzygnięcie spornej kwestii sprawy – czy A.M.
pozostawał w zatrudnieniu (stosunku pracy) na podstawie zawartej z P. R.
umowy w dniu 16 lutego 2001 r. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły
wyżej przedstawione, a dokonane stosownie do wyników postępowania
dowodowego, także przy wykorzystaniu domniemania faktycznego (art. 233 § 1
i art. 231 k.p.c.), szczegółowe ustalenia faktyczne. Ustalone w ten sposób
zostało, że strony umowy z 16 lutego 2001 r. dla pozoru określiły jej
postanowienia według wyrażeń właściwych dla stosunku pracy, Nie miały
jednak zamiaru zawrzeć umowy o pracę, lecz umowę o dzieło. Ustalenia te
odnosiły się do zamiaru stron umowy (por. art. 65 § 2 k.c.). W dalszych
ustaleniach, spójnie z tymi, które odnosiły się do zamiaru umawiających się
podmiotów, ustalony został przedmiot umowy jako zamówienie opracowania
określonego projektu i sposób jego wykonania w miejscu i czasie zależnym
tylko od wykonawcy bez kierownictwa zamawiającego.
Z powyższych ustaleń faktycznych jednoznacznie i bez żadnych
wątpliwości wynika kwalifikacja prawna umowy z dnia 16 lutego 2001 r. jako
zobowiązania cywilnoprawnego nie będącego natomiast zatrudnieniem na
podstawie stosunku pracy. W szczególności nie mogło wchodzić w rachubę
zastosowanie art. 22 § 1 Kodeksu pracy, stanowiącego, że przez nawiązanie
stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego
rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem.
Na tle ustalonych faktów, z których jednoznacznie wynika, że A.M. nie
pozostawał w stosunku pracy podstawa rozpoznanej kasacji A.M. jest
bezzasadna. Podstawa ta odnosi się wyłącznie do wskazanych przepisów
prawa materialnego (por. art. 3931 pkt 1 k.p.c.) co oznacza, że kasacja nie
zawierając zarzutów naruszenia przepisów postępowania (por. art. 393 1 pkt 2
k.p.c.) w ogóle nie dotyczy podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku. Sąd
Najwyższy rozpoznając sprawę w granicach „materialnoprawnej" podstawy
kasacji nie mógł badać prawidłowości podstawy faktycznej zaskarżonego
wyroku, bowiem wszystkie ustalenia faktyczne wyroku pozostawały poza
zakresem kasacji i zostały wiążąco ustalone (art. 39311 § 1 i § 2 k.p.c.).
Zupełnie nieodpowiednie do podstawy, którą kasacja zawiera są jej
zarzuty, które nie dotyczą wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego,
lecz ograniczają się do powoływania się na fakty sprzeczne z podstawą
faktyczną zaskarżonego wyroku. Skarżący w niedopuszczalny sposób, bez
zarzucenia naruszenia przepisów postępowania (np. powołanych wyżej art.
231, art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c.), przedstawiał fakty sprzeczne z tymi, które
ustalił Sąd i z takich niedopuszczalnych twierdzeń co do stanu faktycznego
wyprowadził wnioski w zakresie subsumcji art. 22 § 1 k.p. i art. 58 § 2 k.c. W
konsekwencji konstrukcyjnie wadliwego przedstawienia podstawy kasacji
skarżący przedstawił w konkluzji twierdzenia, które chociaż same w sobie nie
budzą zastrzeżeń, to przecież są zupełnie oderwane od niezakwestionowanej
skutecznie podstawy zaskarżonego wyroku. Wystarczy odnieść to do
twierdzenia skarżącego, że o charakterze prawnym umowy decyduje to, jak jej
strony ją ukształtowały według swego zamiaru i ze świadomym celem zawarcia
umowy o pracę. Oczywiście tak – tylko że w rozpatrywanej sprawie zostało
ustalone, że strony umowy miały zamiar umówić się o dzieło i stosownie do
tego określiły zobowiązanie, a tylko dla pozoru nazwały to cywilnoprawne
zobowiązanie umową o pracę.
Z powyższych przyczyn skoro podstawa kasacji jest bezzasadna, Sąd
Najwyższy orzekł w myśl art. 39312 k.p.c.