Polish Supreme Court allows Czech citizen's social insurance claim based on voluntary continuation and international treaty equality.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Polish Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the Social Security Fund against a lower court ruling that granted social insurance to a Czech citizen. The court found that the applicant, a farm worker, voluntarily continued her insurance coverage after the new law took effect, and the administrative body had not challenged her status for over eight years. Consequently, the court ruled that domestic law provisions excluding non-Polish citizens must yield to the principle of equal treatment established in the 1948 international treaty between Poland and Czechoslovakia.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Art. 1, Art. 4 ust. 1 umowy międzynarodowej z dnia 5 kwietnia 1948 r. – A domestic statutory exclusion of non-Polish citizens from social insurance is invalid when it contradicts the principle of equal treatment guaranteed by a ratified international treaty.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 28 listopada 2002 r.
II UK 68/02
Rolnik lub domownik rolnika mający obywatelstwo Republiki Czeskiej,
dobrowolnie kontynuujący ubezpieczenie społeczne po wejściu w życie ustawy
z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst:
Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), nie jest wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników z tego powodu, że nie posiada obywatelstwa polskiego.
Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Roman Kuczyński
(sprawozdawca), Herbert Szurgacz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2002 r.
sprawy z wniosku Bogdana C. i Sarki C. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia
Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w Ż. o objęcie ubezpieczeniem, na skutek
kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2001 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2000 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Warszawie uwzględnił odwołanie Sarki C. od decyzji Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Ż. z dnia 4 marca 1999 r. i
uznał, że wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1
stycznia 1991 r. Sąd ten ustalił, że wnioskodawczyni opłacała składki na ubezpieczenie rolnicze i podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jej mąż Bogdan C.
posiada gospodarstwo rolne o pow. 8,41 ha (przejęte od wuja 1 stycznia 1991 r.),
które małżonkowie prowadzą wspólnie.
Podstawą decyzji organu rentowego, stwierdzającej niepodleganie wnioskodawczyni ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu, macierzyńskiemu oraz emerytalno-rentowemu rolników był przepis ar. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.
o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25
ze zm.), według którego ubezpieczenie rolników obejmuje mających obywatelstwo
polskie rolników i pracujących z nimi domowników, gdy tymczasem wnioskodawczyni
jest obywatelką Republiki Czeskiej.
Zmieniając zaskarżoną decyzję Sąd Okręgowy stwierdził, że zasady traktowania obywateli tej Republiki w zakresie ubezpieczenia społecznego regulują postanowienia nadal obowiązującej umowy międzynarodowej z dnia 5 kwietnia 1948 r. zawartej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką ratyfikowaną
dnia 17 czerwca 1948 r. (Dz.U.. Nr 32, poz. 215). Art. 1 ust. 1 tej umowy stanowi, że
stosowana dotychczas przez oba Państwa zasada równego traktowania obywateli
drugiego Państwa z własnymi obywatelami w prawie do ubezpieczenia społecznego
zostaje niniejszą umową potwierdzona i będzie stosowana nadal we wszystkich już
istniejących działach ubezpieczenia społecznego jak i w działach wprowadzonych w
przyszłości w jednym lub drugim Państwie. Powyższa zasada stosuje się także do
ubezpieczenia (zaopatrzenia) na wypadek braku pracy. Poza sporem było, że wnioskodawczyni była domownikiem w gospodarstwie rolnym teścia i od 1 stycznia 1990
r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik na podstawie art. 1
ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze
zm.) i że z tego tytułu były uiszczane składki ubezpieczeniowe; ubezpieczenie to było
obowiązkowe (art. 3 ust. 1 tej ustawy), jednocześnie ustawa nie zawierała wymagania posiadania przez rolnika bądź jego domownika obywatelstwa polskiego.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2001 r. oddalił apelację organu rentowego od powyższego
wyroku z uzasadnieniem, że od dnia 1 stycznia 1990 r. wnioskodawczyni podlegała
obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako domownik rolnika, przepis art.
100 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
stanowi, że rolnik lub domownik dobrowolnie kontynuujący ubezpieczenie w myśl
przepisów dotychczas obowiązujących staje się z dniem wejścia w życie ustawy
ubezpieczonym na wniosek, chyba że spełnia warunki podlegania ubezpieczeniu z
mocy ustawy, zaś z ustępu 2 tego przepisu wynika, że rolnik lub domownik, który w
dniu 31 grudnia 1990 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy prawa
a nie podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu lub
emerytalnemu z mocy ustawy w związku ze zmianą zasad podlegania ubezpiecze-
niu, może zostać objęty (na wniosek złożony do 30 czerwca 1991 r.) ubezpieczeniem
z mocą od 1 stycznia 1991 r.; składkę opłaca się za cały okres ubezpieczenia. Sąd
drugiej instancji doszedł zatem do przekonania, że z jednej strony wnioskodawczyni
ze względu na opłacanie składek po dniu 1 stycznia 1991 r. może być uznana za
podlegającą ubezpieczeniu na wniosek (ponieważ omawiany przepis zawiera
ochronę prawną osób, które podlegały od dnia 30 grudnia 1990 r. ubezpieczeniu rolniczemu z mocy ustawy, a przestały mu podlegać z dniem 1 stycznia 1991 r. ze
względu na zmianę zasad ubezpieczenia - w tym przypadku wprowadzenia wymagania obywatelstwa polskiego), z drugiej strony - że przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia
20 grudnia 1990 r. jest niezgodny z zasadą równego traktowania obywateli wynikają
z art. 1 Umowy z dnia 5 kwietnia 1948 r. zawartej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a
Republiką Czechosłowacką, a zgodnie z art. 87 Konstytucji RP umowa ta jest źródłem prawa i może być stosowana bezpośrednio (art. 91 Konstytucji), gdyż jej stosowanie nie zostało uzależnione od wydania ustawy oraz że zgodnie z art. 9 Konstytucji zasadą jest przestrzeganie przez Polskę wiążącego ją prawa międzynarodowego.
W kasacji od powyższego wyroku organ rentowy zarzuca naruszenie art. 1
Umowy z dnia 5 kwietnia 1948 r. pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką, art. 9, 87 i 91 Konstytucji RP oraz art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 20
grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji oraz o oddalenie
odwołania od zaskarżonej decyzji.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Kasacja okazała się nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Organ rentowy nie
kwestionuje, że wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników
jako domownik w gospodarstwie rolnym teścia od dnia 1 stycznia 1990 r. na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W takiej sytuacji dla rozstrzygnięcia
sprawy znaczenie ma przepis art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o
ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, że rolnik lub domownik dobrowolnie kontynuujący ubezpieczenie w myśl przepisów o ubezpieczeniu społecznym
rolników indywidualnych i członków ich rodzin, z dniem wejścia w życie ustawy staje
się ubezpieczonym na wniosek, chyba że spełnia warunki podlegania ubezpieczeniu
z mocy ustawy. Jeżeliby, za organem rentowym przyjąć, że wnioskodawczyni, jako
nieposiadająca obywatelstwa polskiego (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990
r.), nie spełnia warunku podlegania ubezpieczeniu z mocy tej ustawy to z pewnością
uzasadnione jest przyjęcie, że wnioskodawczyni w realiach przedmiotowej sprawy,
może być potraktowana jako rolnik (domownik) kontynuujący dobrowolne ubezpieczenie po dniu 1 stycznia 1991 r., skoro za cały czas ubezpieczenia była opłacana
składka ubezpieczeniowa, a organ rentowy nie kwestionował istniejącego stanu rzeczy przez ponad 8 lat.
Dlatego też Sąd Najwyższy podziela wywód prawny Sądu drugiej instancji
dotyczący zastosowania w stosunku do wnioskodawczyni art. 100 ustawy z dnia 20
grudnia 1990 r., a tym samym uznaje, że w ustawodawstwie krajowym istnieje rozwiązanie sytuacji prawnej w jakiej znalazła się wnioskodawczyni. Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy nie podziela kasacyjnych zarzutów naruszenia art. 1
Umowy międzynarodowej z dnia 5 kwietnia 1948 r. między Rzeczpospolitą Polską a
Republiką Czechosłowacką, ani też zarzutów naruszenia art. 9, 87 i 91 Konstytucji
RP. Z umowy tej wynika nie tylko zasada równego traktowania obywateli obu państw
(art. 1), ale również prawo do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jeżeli umowa lub wzajemne porozumienie między zwierzchnimi władzami administracyjnymi nie stanowi inaczej (art. 4 ust. 1). Zgodnie z art. 9 Konstytucji Rzeczypospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego i jakkolwiek
ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. władna była w art. 1 ust. 1 objąć ubezpieczeniem
rolników mających obywatelstwo polskie w rozumieniu art. 37 ust. 2 Konstytucji, to
jednocześnie według art. 61 ust. 2 zdanie 2 Konstytucji zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa, a zatem i art. 100 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.
Jeżeli zatem zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłem prawa są ratyfikowane
umowy międzynarodowe stanowiące część krajowego porządku prawnego (art. 91
Konstytucji), zaś przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio (art. 8 ust. 2 Konstytucji), to należy uznać, iż w ustalonym stanie faktycznym, którego kasacja nie kwestionuje, uregulowanie art. 1 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników
wyłączające z ubezpieczenia społecznego rolników nieposiadających obywatelstwa
polskiego nie może stanowić podstawy do wyłączenia wnioskodawczyni z ubezpieczenia. Nie jest też trafny argument kasacji o zastosowaniu konwencji międzynarodowych wyłącznie do pracowników najemnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lute-
go 2000 r., II UKN 374/99, OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 452), ponieważ został on wydany w oparciu o postanowienia konkretnej Konwencji (z Francją).
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw
do uwzględnienia kasacji i w oparciu o art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.