Supreme Court quashes appeal judgment for invalid procedure due to failure to excuse hospital absence properly.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal judgment and remanded the case because the lower court failed to properly excuse the appellant's absence due to hospitalization. The appellant had previously requested no summons during her hospital stay, leading the court to issue a judgment after she did not appear. The court ruled that the lower court violated procedural rights by not treating the hospitalization as a valid excuse without requiring a separate medical certificate, thereby depriving the appellant of the opportunity to defend her rights.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 2141 k.p.c.; Art. 378 § 1 k.p.c.; Art. 379 pkt 5 k.p.c.: A party's absence due to hospitalization is automatically excused without a separate medical certificate, and failure to recognize this constitutes a violation of the right to defense.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 52/11
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 października 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Hajn
SSN Roman Kuczyński
w sprawie z wniosku M. D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o rentę z tytułu niezdolności do pracy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 października 2011 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]
z dnia 14 października 2010 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu
Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12
kwietnia
2010
r.,
znosząc
postępowanie
przed
Sądem
Okręgowym, poczynając od dnia 12 kwietnia 2010 r., i sprawę
przekazuje Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i
orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił odwołanie M. D. od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 września 2009 r., którą organ rentowy odmówił
wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Rozstrzygnięcie to Sąd wydał w oparciu o następująco ustalony stan
faktyczny: M. D. posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe (zawód wyuczony –
piekarz). Pracowała jako sprzedawca, porządkowa, pomoc ciastkarza, sprzątaczka,
pracownik serwisu.
Decyzją z dnia 1 grudnia 1999 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w
związku z orzeczeniem lekarza orzecznika o celowości przekwalifikowania
zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie
spowodowaną wypadkiem, przyznał wnioskodawczyni rentę szkoleniową na okres
od 19 września 1999 r. do 18 marca 2000 r. Decyzją z dnia 17 kwietnia 2000 r.
organ rentowy przeliczył od dnia 19 marca 2000 r., tj. od wstrzymania wypłaty renty
szkoleniowej, rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Rentę przyznano do
dnia 30 kwietnia 2001 r. W dniu 13 lutego 2001 r. M. D. złożyła ponownie wniosek o
przyznanie jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia 18
kwietnia 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wobec orzeczenia okresowej
częściowej niezdolności do pracy, przyznał wnioskowane świadczenie do 31 marca
2002 r. Ponowny wniosek o przyznanie świadczeń rentowych, powódka złożyła w
dniu 21 stycznia 2002 r. Lekarz orzecznik uznał, iż jest ona nadal częściowo
niezdolna do pracy w okresie do 31 marca 2003 r. Wobec powyższego Zakład
Ubezpieczeń Społecznych, decyzją
z dnia 27 lutego 2002 r., przyznał
wnioskodawczyni rentę. W dniu 28 stycznia 2003 r. M. D. ponownie złożyła wniosek
o przyznanie jej prawa do renty. Decyzją z dnia 11 marca 2003 r. organ rentowy
odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem lekarz orzecznik nie
stwierdził u niej niezdolności do pracy. W wyniku wniesionego odwołania, wyrokiem
z dnia 23 września 2003 r., Sąd zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych, przyznając wnioskodawczyni prawo do renty z tytułu częściowej
niezdolności do pracy na okres do marca 2004 r. Kolejną decyzją z dnia 19 marca
2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał M. D. rentę z tytułu częściowej
niezdolności do pracy do 30 kwietnia 2005r. Następnie, decyzją z dnia 20 maja
2005 r. wypłata świadczenia została przedłużona do 31 października 2005 r.
Decyzją z dnia 20 października 2005 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni
rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 30 czerwca 2006 r. Kolejną
decyzją, z dnia 26 czerwca 2006 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie
ustalił rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tym razem na okres do 31
lipca 2007 r. Po rozpatrzeniu wniosku M. D. z dnia 4 lipca 2007 r. organ rentowy
ponownie ustalił prawo do świadczenia do dnia 31 lipca 2009 r.
Wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy,
M. D. złożyła w dniu 13 lipca 2009 r. Decyzją z dnia 11 września 2009 r. organ
rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji, Sąd
dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych. Biegli lekarze sądowi - neurolog,
internista oraz chirurg - w opinii z dnia 4 listopada 2009 r. - uznali, że badana jest
zdolna do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Także biegli sądowi
lekarze - psychiatra oraz psycholog – w opinii z dnia 30 listopada 2009 r. stwierdzili, że M. D. nie jest niezdolna do pracy po 1 sierpnia 2009 r. Biegły sądowy
z zakresu ginekologii wydał opinię w dniu 2 grudnia 2009 r., również stwierdzając,
że nie jest ona niezdolna do pracy po dniu 1 sierpnia 2009 r.
Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Sąd Okręgowy zważył, że
odwołanie wnioskodawczyni jest nieuzasadnione, gdyż wnioskodawczyni nie
spełnia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa do renty z tytułu
niezdolności do pracy.
Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok apelacją, zarzucając mu
sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych faktów mających wpływ na treść
rozstrzygnięcia, oraz naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego
zastosowanie.
Wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i przyznanie jej prawa do
renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a także o przeprowadzenie dowodu
z opinii biegłych lekarzy: chirurga-ortopedy, psychiatry oraz pulmonologa celem
ustalenia rzeczywistego stanu zdrowia oraz zdolności do pracy zgodnie z
posiadanym wykształceniem.
Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 14
października 2010 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że Sąd
pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe co do istoty sporu,
poczynił adekwatne do wyników postępowania dowodowego ustalenia faktyczne,
wyprowadził z nich słuszne wnioski i wydał wyrok zgodny z przepisami prawa
materialnego. Podkreślił, że przeprowadzone w sprawie opinie biegłych sądowych
nie pozwalają na uznanie wnioskodawczyni za niezdolną do pracy. Sąd Apelacyjny
stwierdził jednocześnie, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku o
przeprowadzenia
kolejnego
dowodu
z
opinii
biegłych
lekarzy
sądowych,
wnioskodawczyni została przebadania w sposób kompleksowy w postępowaniu
przed Sądem pierwszej instancji, a opinie biegłych nie budzą żadnych wątpliwości
co do ich prawidłowości. Z tego też względu brak jest podstaw do uwzględnienia
wskazanego wniosku.
Wyrok ten został zaskarżony przez wniskodawczynię skargą kasacyjną w
całości. Zarzucono mu naruszenie przepisów postępowania - art. 378 § 1 k.p.c. w
związku z art. 379 pkt. 5 k.p.c. i art. 214 § 1 k.p.c., bowiem Sąd drugiej instancji,
mimo ciążącego na nim obowiązku, nie wziął pod uwagę z urzędu nieważności
postępowania, do której doszło w toku postępowania przed Sądem pierwszej
instancji przez to, że Sąd Okręgowy na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2010 r.
pozbawił ubezpieczoną M. D. możności obrony swych praw w ten sposób, że na tej
rozprawie wydał wyrok, uniemożliwiając stronie wzięcie czynnego udziału w
postępowaniu, mimo że M. D. prawidłowo usprawiedliwiła swoją nieobecność na
rozprawie w dniu 12 kwietnia 2010 r., co zgodnie z przepisem art. 214 § 1 k.p.c.
powinno stanowić przyczynę odroczenia rozprawy, a także art. 217 § 2 k.p.c. w
związku z art. 227, 233 § 1 i 391 § 1 k.p.c., bowiem Sąd drugiej instancji
bezzasadnie, nie podając logicznego i wyczerpującego uzasadnienia, nie
uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego lekarza
pulmonologa, składanego przez M. D. w trakcie postępowania przed Sądem
Okręgowym i ponawianego w apelacji, podczas gdy zgłaszane przez nią w trakcie
badania internistycznego dolegliwości związane ze stwierdzoną i leczoną od 1998
r. dychawicą oskrzelową (astmą) jednoznacznie wskazywały na konieczność
wydania opinii przez biegłego sądowego - lekarza pulmonologa, której wnioski
mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. W literaturze, jak i w
judykaturze
występuje
rozbieżność
poglądów
w
kwestii,
kiedy
występuje
pozbawienie strony możności obrony wywołujące nieważność postępowania (art.
379 pkt 5 k.p.c.), niemniej jednak w nowszym orzecznictwie dominuje pogląd, że
wadliwość ta występuje wówczas, gdy strona procesowa, wbrew swej woli, zostaje
faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części,
jeżeli skutki tego uchybienia nie mogły być usunięte w dalszym toku procesu przed
wydaniem w danej instancji wyroku (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10
maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000, nr 12, poz. 220, z dnia 10 stycznia 2001
r., I CKN 999/98 i z dnia 10 lipca 2002, II CKN 822/00, LEX nr 55519 oraz z dnia 10
czerwca 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975, nr 3, poz. 66).
Stosownie do treści art. 214 k.p.c., rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd
stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony
jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą,
której
nie
można
przezwyciężyć.
„Inną
przeszkodą,
której
nie
można
przezwyciężyć”, o której mowa w tym przepisie, jest niewątpliwie pobyt strony w
szpitalu. Od razu należy zaznaczyć, że art. 2141 k.p.c., zgodnie z którym
usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby stron, ich przedstawicieli
ustawowych, pełnomocników, świadków i innych uczestników postępowania,
wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia
się na wezwanie lub zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego,
nie odnosi się do pobytu w szpitalu. W takim bowiem przypadku nieobecność
strony na rozprawie jest usprawiedliwiona nie tyle jej chorobą co pobytem w
szpitalu.
Ubezpieczona w dniu 12 kwietnia 2010 r. złożyła w Sądzie Okręgowym
pismo informujące o swoim pobycie w szpitalu od 9 kwietnia 2010 r. Brak
odnotowania godziny przyjęcia pisma, nie pozwala na przyjęcie tezy, że wpłynęło
ono po zakończeniu rozprawy wyznaczonej na ten dzień na godz. 9 30. Z notatki
urzędowej z dnia 12 kwietnia 2010 r. wynika, że również ojciec ubezpieczonej
poinformował telefonicznie Sąd pierwszej instancji o jej pobycie w szpitalu. Notatka
ta została odczytana na rozprawie, jednakże Sąd nie zajął żadnego stanowiska w
tej kwestii. Wcześniej zaś, bo w dniu 4 lutego 2010 r., ubezpieczona przekazała
telefonicznie informację, że od 1 marca 2010 r. będzie przebywała w szpitalu w
Trzebnicy. Jednocześnie prosiła o „niezawiadamianie o terminach rozpraw w w/w
okresie”. Została zobowiązana do „powiadomienia Sądu o wyjściu ze szpitala i
możliwości zgłoszenia się na wezwanie Sądu” (notatka urzędowa). Zacytowana
prośba nie może być inaczej zinterpretowana jak wniosek o niewyznaczanie
terminu rozprawy w okresie pobytu strony w szpitalu, co już wskazuje na chęć
ubezpieczonej
uczestnictwa
w
rozprawach.
Z
kolei
nałożone
na
stronę
zobowiązanie o treści przytoczonej wyżej niewątpliwie mogło doprowadzić do
powstania przeświadczenia u ubezpieczonej, że jej wniosek został uwzględniony, a
więc miała ona prawo sądzić, że kolejne powiadomienie Sądu o przeszkodzie w
stawieniu się na rozprawie z uwagi na pobyt w szpitalu – bez konieczności
przedstawienia
(przynajmniej
na
tym
etapie)
stosownego
zaświadczenia
potwierdzającego tę okoliczność - zapobiegnie przeprowadzeniu rozprawy pod jej
nieobecność. Niewątpliwie czym innym jest złożenie umotywowanego wniosku o
odroczenie rozprawy, a czym innym poinformowanie o przyczynie niestawiennictwa
lub
usprawiedliwienie
nieobecności,
jednakże
w
tych
okolicznościach
ubezpieczona, działająca bez profesjonalnego pełnomocnika, miała prawo uważać,
że złożyła skutecznie wniosek o odroczenie rozprawy. Wydanie w takiej sytuacji
orzeczenia przez Sąd Okręgowy po zamknięciu rozprawy z dnia 12 kwietnia 2010 r.
powoduje nieważność postępowania z powodu pozbawienia strony możności
obrony jej praw, a więc z przyczyn określonych w art. 379 pkt 5 k.p.c., którą Sąd
Apelacyjny miał obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, tym bardziej, że
dysponował już kserokopią karty informacyjnej z leczenia szpitalnego w okresie od
9 kwietnia 2010 r. do 21 maja 2010 r. Uzasadniony więc okazał się zarzut
naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 5
k.p.c. i art. 214 k.p.c.
Z tych motywów Sąd Najwyższy na mocy art. 398 15 § 1 k.p.c. orzekł jak w
sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art.
108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.