Polish Supreme Court ruled that secondary employment does not disqualify a family member from farmer insurance if they remain ready to work on the farm.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding Mark B.'s eligibility for farmer social insurance. Although Mark B. conducted non-farming business activities, the court found his declarations about not working on the farm were insufficient to prove he ceased being a family member. The court held that maintaining the readiness to work on the farm, even while engaged in other activities, satisfies the statutory requirement for continuous employment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; The continuity of a family member's work on a farm is determined by their readiness to perform tasks for the farm, even if they engage in other business activities.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 4 października 2006 r.
II UK 42/06
O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art.
6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
(jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) decyduje zachowanie mimo prowadzenia działalności pozarolniczej - gotowości do świadczenia jej
na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania.
Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Beata Gudowska
(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2006 r. sprawy z odwołania Anity K. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia
Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w W. z udziałem zainteresowanego Marka
B. o objęcie Marka B. ubezpieczeniem społecznym rolników, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18
października 2005 r. [...]
1. o d d a l i ł skargę kasacyjną,
2. zasądził od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w W. na rzecz Marka B. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w W. decyzją z dnia 15 października 1999 r. potwierdziła dalsze (po dniu 1 października 1999
r.) podleganie Marka B. ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownika siostry, Anity K., mimo podjęcia przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej,
natomiast decyzją z dnia 12 marca 2001 r. postanowiła o wyłączeniu go z tego ubezpieczenia w okresie od dnia 1 października 1999 r. do 31 marca 2001 r. Podstawą
decyzji o wyłączeniu z ubezpieczenia ex tunc były oświadczenia ubezpieczonego i
rolniczki złożone przy okazji wniosku o potwierdzenie ubezpieczenia, że nie zajmował się stale pracą w gospodarstwie siostry i głównie utrzymywał z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu (po ponownym rozpoznaniu sprawy) wyrokiem z
dnia 1 kwietnia 2004 r. zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że w okresie objętym
decyzją Marek B. był domownikiem rolnika, spełniającym warunki ubezpieczenia
określone w art. 1 i 6 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stwierdzenie to wsparł ustaleniem, że gospodarstwo było wykorzystywane ekonomicznie, przynosiło plony i nie wymagało nakładu pracy większego,
niż świadczona wspólnie przez rolniczkę i jej brata-domownika. Codzienna obecność
domownika w gospodarstwie nie była konieczna, więc łączenie jej z prowadzeniem
działalności gospodarczej nie było wykluczone.
Wyrokiem z dnia 18 października 2005 r. Sąd Apelacyjny- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił apelację organu rentowego. Przejmując
ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, podzielił jego stanowisko prawne, że
warunek stałej pracy domownika w gospodarstwie rolnym jest spełniony przez wykonywanie wszystkich niezbędnych zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją rolną, co - przy uwzględnieniu rozwoju techniki i zmechanizowania
prac w rolnictwie oraz istnienia uzasadnionych przerw w prowadzeniu prac polowych
- nie wymaga codziennej pracy.
Skarga kasacyjna Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału
Regionalnego w W., zawierająca żądanie jednoczesnego „uchylenia zaskarżonego
wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; uchylenia w całości poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu i przekazania
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania lub uchylenia obydwu zaskarżonych wyroków i orzeczenia co do istoty sprawy w całości”, została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego - art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez błędną wykładnię „polegającą na przyjęciu, że Marek B. posiada
status domownika”. Skarżący organ rentowy wykluczył uznanie pracy w gospodarstwie rolnym łączonej z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej (w
zakresie transportu samochodowego) za pracę stałą. Istotne zagadnienie prawne,
uzasadniające rozpoznanie skargi kasacyjnej, sformułował jako konieczność ustalenia kryteriów „stałej pracy w gospodarstwie rolnym” w przypadku stałego zatrudnienia
domownika poza gospodarstwem rolnym i postawił pytanie, „czy wystarczającą cechą stałości pracy w gospodarstwie rolnym jest wykonywanie wszystkich niezbędnych zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją rolną przy
wykorzystaniu odpowiedniego sprzętu, który ułatwia i przyśpiesza wykonywanie prac
polowych, bez codziennej obecności w polu”.
Marek B. wniósł o oddalenie skargi, twierdząc, że spełnia przesłanki uznania
go za domownika, gdyż ukończył 16 lat, jest bratem rolnika i zamieszkuje w bliskim
sąsiedztwie gospodarstwa rolnego, a ponadto wykonuje wszystkie niezbędne prace
w gospodarstwie, a więc stale w nim pracuje, choć główne dochody czerpie z działalności gospodarczej.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym
rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) ubezpieczeniu społecznemu podlegają rolnicy i ich domownicy. Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy domownikiem rolnika jest osoba mu bliska, która po ukończeniu 16 roku życia pozostaje z nim
we wspólnym gospodarstwie domowym - lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie - oraz stale pracuje w tym gospodarstwie
rolnym, bez związania z rolnikiem stosunkiem pracy. Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni tego przepisu, polegający na krytyce nadania wyrażeniu
„stale pracuje w gospodarstwie rolnym” znaczenia innego, niż „codziennie pracuje w
gospodarstwie rolnym” znajduje uzasadnienie w semantycznym ujęciu przysłówka
„stale”, rozumianego jako czynienie czegoś „bez przerwy i przez cały czas” (por.
Słownik języka polskiego, Warszawa 2006 r.). Ta językowa wykładnia określenia
„stałości” pracy w gospodarstwie rolnym rozszerza jednak omawiane pojęcie w sposób sprzeczny z celem regulacji określającej krąg podmiotów uprawnionych do
świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników. Trafnie dostrzegł to Sąd Apelacyjny, odstępując od rozumienia „stałości pracy w gospodarstwie rolnym” jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie. Należy podkreślić, mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób nie będących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem, cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do
specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich,
której specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji
rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów ujawnia, że
istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na
własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa,
czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo,
leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, należy
zaaprobować stanowisko Sądu Apelacyjnego, że wystarczające dla uznania pracy
domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu
wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją (tu: roślinną) w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem
ułatwiającego te prace sprzętu. To stanowisko nawiązuje do wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r., II UKN 3/98 (niepublikowanego), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że
praca domownika w gospodarstwie rolnym wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą.
W tym samym kierunku wyłożył sporne określenie także Sąd Apelacyjny w
Rzeszowie w wyroku z dnia 28 czerwca 1994 r., III Aur 206/94 (OSA 1994 nr 7, poz.
62), zwracając uwagę, że stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga również
pewnego psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się na określony czas
z gospodarstwem rolnym i nieszukaniu stałego zatrudnienia poza nim. Ten aspekt
jest oczywiście bardzo istotny, gdyż stały charakter pomocy w gospodarstwie rolnym,
który ustawodawca uważa za oczywisty, może być pojmowany w sposób o wiele
bardziej racjonalny przy uwzględnieniu innego jeszcze znaczenia „stałości”, odpowiadającego pozostawaniu w tym samym miejscu (położeniu), trwałemu związaniu z
jakimś miejscem lub jakąś osobą, nieuleganiu zmianom, trwaniu bez przerwy, regularnemu odbywaniu się czegoś itp. Pojmowanie cechy stałości pracy w gospodarstwie rolnym w taki sposób pozwala na postawienie tezy o istotnym znaczeniu dla
podlegania ubezpieczeniu społecznemu nastawienia domownika na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną
możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika.
Sąd Najwyższy uznał, że temu właśnie elementowi należy przypisać zasadnicze znaczenie konstruujące podmiot ubezpieczenia rolniczego opisany w art. 6 pkt 2
ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tylko tak rozumiane stałe wykonywa-
nie pracy w gospodarstwie rolnym prowadzi do wykładni art. 6 pkt 2 ustawy niesprzecznej z art. 5a tej ustawy, który - jako wyjątek od art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 dopuszcza możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez domowników rolnika podejmujących pozarolniczą działalność gospodarczą. Korelacja
art. 6 pkt 2 i art. 5a ustawy wskazuje jasno, że domownikiem rolnika może być
osoba, dla której praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi podstawowego zajęcia i
stałego źródła utrzymania. Nie jest wymagane, by domownik poświęcał cały swój
czas pracy w gospodarstwie rolnym osoby bliskiej, jak też nie musi czerpać środków
utrzymania wyłącznie z tej pracy. Jest to wyraz nowego określenia domownika rolnika, który w art. 2 pkt 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.
o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (jednolity
tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 1433 ze zm.) obejmowany był ubezpieczeniem jedynie wtedy, gdy nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych
przepisów, a ponadto gdy praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jego główne źródło utrzymania. O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym jako przesłance
ubezpieczenia na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników decyduje
zatem zachowanie przez niego - mimo prowadzenia innej działalności (pozarolniczej)
- gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze
czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania
zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru, liczby pracujących w nim
osób oraz używanego sprzętu rolniczego .
Wskazane jest także odniesienie się do orzeczeń Sądu Najwyższego, w których sformułowano negatywne przesłanki uznania osoby pomagającej w gospodarstwie rolnym za domownika przez stwierdzenie, że doraźna pomoc w wykonywaniu
typowych obowiązków domowych czy wykonywanie w gospodarstwie rolnym prac o
charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do
stażu ubezpieczeniowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1999 r., II
UKN 528/98, OSNAPiUS 2000 nr 10, poz. 399 z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN
318/97, OSNAPiUS 1998 nr 16, poz. 491, dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98,
OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 799 oraz z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99,
OSNAPiUS 2001 nr 21, poz. 650). Należy podnieść, że określenie w tych orzeczeniach domownika przez odwołanie się do pełnego wymiaru czasu pracy znajdowało
uzasadnienie wyłącznie w odniesieniu do okresu składkowego w rozumieniu art. 5
pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz.
450 ze zm.), a nie ma znaczenia na gruncie art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników, pomijającego w sposób oczywisty wymiar czasu pracy jako
przesłankę objęcia ubezpieczeniem społecznym.
W tym stanie rzeczy oświadczenia ubezpieczonego i zainteresowanej rolniczki, z których wynikało, że Marek B. nie zajmował się wyłącznie pracą w gospodarstwie siostry i głównie utrzymywał z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej
działalności gospodarczej, nie stanowiły nowych dowodów ani nie ujawniały okoliczności, które mogły mieć wpływ na wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników
od czasu dokonania przez niego wyboru tego ubezpieczenia w miejsce ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 11 maja 2005 r., III UK 28/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 380 z glosą J. Jankowiaka, OSP 2006 nr 5, poz. 60 oraz glosę K. Ślebzaka do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2005 r., III AUa 307/04 OSP 2005 nr 10, poz. 122).
Mając to na względzie, Sąd Najwyższy skargę kasacyjną oddalił (art. 398 14
k.p.c.) o kosztach orzekając na podstawie art. 98 k.p.c.