Supreme Court mandates accident insurance for contract workers performing work strictly at the client's designated locations.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the Social Insurance Agency's appeal against the Social Insurance Fund's decision to exclude a contract worker from mandatory accident insurance. The court held that the worker performed duties strictly at locations determined by the client, making those sites part of the client's business premises. Consequently, the employer could not exclude the worker from accident insurance coverage under the Social Insurance System Act.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 12 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; The employer of a contract worker must provide mandatory accident insurance if the work is performed strictly at locations designated by the employer, as such locations constitute the employer's business premises.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 6 października 2009 r.
II UK 40/09
Zleceniobiorca wykonujący pracę w miejscach wynikających ściśle ze
zleceń zleceniodawcy podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z
tytułu wypadków przy pracy (art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205,
poz. 1585 ze zm.).
Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska, Sędziowie SN:
Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2009 r. sprawy z wniosku S.S. Agencji Ochrony Spółki z o.o. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. z udziałem zainteresowanego
Pawła B. o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia wypadkowego, na skutek
skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19
czerwca 2008 r. [...]
o d d a l i ł skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 stycznia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w
G. objął Pawła B., zgłoszonego wyłącznie do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego przez płatnika S.S. Spółki z o.o., obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym.
Odwołanie do tej decyzji wywiódł płatnik, zarzucając naruszenie art. 12 ust. 3 ustawy
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm., zwana dalej ustawą systemową).
Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2007 r. [...] Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił
odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony rzeczywiście nie został zgłoszony
do ubezpieczenia wypadkowego oraz że płatnik prowadzi - zgodnie z aktem założycielskim - działalność na terenie całego kraju. Zdaniem Sądu należy przyjąć wykład-
nię art. 12 ust. 3 ustawy systemowej, uzasadnioną charakterem prowadzonej przez
płatnika działalności i uznać, że gdziekolwiek zleceniobiorca wykonywał pracę na
rzecz płatnika, wykonywał ją w miejscu prowadzenia przezeń działalności.
Rozpatrujący sprawę na skutek apelacji Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem
z dnia 19 czerwca 2008 r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia
faktyczne i ocenę prawną Sądu Okręgowego. Odmówił zasadności wyrażonej w
apelacji argumentacji płatnika, wynikającej z regulacji ochrony usług i mienia, w
świetle której w koncesji dochodzi do wskazania miejsca działalności. Przy takim rozumieniu, zdaniem Sądu Apelacyjnego, w odniesieniu do spółki, rozróżnienie na
miejsce prowadzenia działalności i siedzibę byłoby zbędne, gdyż oba pojęcia oznaczałyby jedynie lokal spółki. Z uwagi na brak odesłania w ustawie systemowej np. do
regulacji z zakresu ochrony usług i mienia czy regulacji podatkowych, nie sposób
posługiwać się w sposób wiążący tymi uregulowaniami dla potrzeb ubezpieczeń
społecznych. Jak wskazał Sąd, to kontrahenci płatnika, określając miejsce wykonywania działalności „ochroniarskiej”, determinują miejsce prowadzenia działalności w
rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy systemowej.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik płatnika, zarzucając
naruszenie art. 12 ust. 3 ustawy systemowej, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w związku z art. 18 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie
osób i mienia (Dz.U. z 2005 r. Nr 145, poz. 1221 ze zm.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Wykładnia literalna art. 12
ust. 3 ustawy systemowej nie daje jasnego rozstrzygnięcia co do zakresu jej zastosowania. Wskazanie na „miejsce prowadzenia działalności zleceniodawcy” nie oznacza samo z siebie, że chodzi tu o miejsce, z którego zleceniodawca zarządza działalnością (lokal zleceniodawcy). Wręcz przeciwnie, rozróżnienie na siedzibę i miejsce
prowadzenia działalności podkreśla, że nie sposób ograniczać się tylko do jednego,
głównego lokalu podmiotu zatrudniającego.
Skarżący prezentuje w skardze kasacyjnej argumenty o charakterze prawnoporównawczym, sięga zatem do wykładni systemowej, w ten sposób uzasadniając
swoje stanowisko. Odnosi się do regulacji art. 18 ustawy o ochronie osób i mienia i
ujętego w tej regulacji rozróżnienia na miejsce i obszar wykonywania działalności.
Argument ten, w połączeniu z zasadami techniki prawodawczej, ma uzasadnić prawidłowość stanowiska płatnika.
Nie negując co do zasady przydatności wykładni systemowej w interpretacji
prawa, nie sposób w tym wypadku posiłkować się argumentami wywiedzionymi akurat ze wskazanego przez skarżącego aktu prawnego z następujących względów. Po
pierwsze, art. 12 ust. 3 ustawy systemowej dotyczy wszystkich płatników - zleceniobiorców. Nie byłoby zatem zasadne różnicowanie ich pozycji prawnej przy użyciu
regulacji szczegółowej, jaką stanowią normy z zakresu ochrony osób i mienia. Nie
regulują one bowiem charakteru działalności całej gamy innych zleceniobiorców, a
zatem ich wykorzystanie prowadziłoby do odmienności w ocenie zakresu obowiązków, gdy idzie o ubezpieczenie wypadkowe. Różnorodności takiej nie sposób zaaprobować.
Nadto sięgnięcie do norm prawnych innych gałęzi prawa może być mylące,
albowiem ustawodawca - co należy stwierdzić z przykrością - niekiedy nie kieruje się
racjonalnością, posługując się określonymi pojęciami. I tak np. nie wydaje się możliwe utożsamianie użytego w art. 12 ust. 3 ustawy systemowej pojęcia „siedziba” ze
znaczeniem, jakie nadaje mu art. 41 k.c. Jak się wydaje, ustawodawca w przepisach
z zakresu ubezpieczeń społecznych miał na myśli potoczne rozumienie tego pojęcia
- jako lokalu przedsiębiorstwa. Nie oznacza to jednak, że metoda porównawcza w
niniejszej sprawie w ogóle nie znajduje zastosowania, tyle tylko, że zdaniem Sądu
Najwyższego, posłużyć się należy regulacjami pokrewnymi ubezpieczeniu społecznemu, mianowicie regulacjami Kodeksu pracy i ustawy o Państwowej Inspekcji
Pracy. Wcześniej warto jednak odwołać się do innych metod wykładni.
Teorie interpretacji prawniczej nie ograniczają się do metod wykładni literalnej,
czy systemowej, ale obejmują także wykładnię funkcjonalną i celowościową. Z tych
metod należy zdaniem Sądu Najwyższego przede wszystkim skorzystać w niniejszej
sprawie, aby uzyskać efekt w postaci prawidłowej wykładni art. 12 ust. 3 ustawy
systemowej.
Celem tej normy jest wyłączenie niektórych kategorii zatrudnionych z obowiązku objęcia ubezpieczeniem wypadkowym. Nie bez przyczyny zatem Sąd Najwyższy
w wyroku z dnia 20 maja 2008 r., II UK 291/07 (OSNP 2009 nr 17-18, poz. 242) odnosi się do historii ubezpieczenia wypadkowego i jego ratio. Warto więc przypomnieć, że ubezpieczenie to powinno być stosowane wszędzie tam, gdzie podmiot
zatrudniający organizuje pracę i powinien zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki
jej wykonywania. A contrario, wyłączenie tego obowiązku następuje jedynie tam,
gdzie podmiot ten nie może takich działań podejmować.
Zatrudnienie cywilnoprawne w ramach umowy zlecenia cechuje mniej lub bardziej znaczna swoboda wykonawcy w doborze miejsca i czasu świadczenia usług, co
odróżnia tę podstawę zatrudnienia np. od stosunku pracy. Oczywiście zasada swobody umów w rozumieniu art. 3531 k.c. oznacza, że strony mogą zakres podległości
kształtować w mniejszym lub większym zakresie, co między innymi może ograniczać
wykonawcę co do miejsca podejmowania działań. Jeśli miejsce to determinuje podmiot zatrudniający (a tak wygląda sytuacja u płatnika), to on też ma obowiązek organizowania bezpiecznych warunków pracy. Przepis art. 12 ust. 3 ustawy systemowej
można zatem wykładać w sposób zbieżny z pojęciem „miejsca wyznaczonego” użytym w art. 304 § 1 k.p., a także w art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007
r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.). Obowiązek organizacji bezpiecznych warunków pracy stanowi element zapobiegania wypadkom przy
pracy. W związku z tym istnieje pełne uzasadnienie dla ustanowienia obowiązku objęcia ubezpieczeniem wypadkowym tych zatrudnionych zleceniobiorców, w odniesieniu do których podmiot zatrudniający powinien dbać o bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Innymi słowy, zleceniobiorca wykonujący pracę w miejscach wynikających ściśle ze zleceń zleceniodawcy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wypadków przy pracy, bowiem w rozumieniu ustawy systemowej
miejsca pracy wskazanego przez zleceniodawcę nie można wyłączyć z pojęcia
„miejsca prowadzenia działalności zleceniodawcy”.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.