Supreme Court dismissed appeal; free transport benefits under partners' resolution excluded from social security base.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding the calculation base for social security contributions. The lower courts initially excluded cash travel reimbursements from the contribution base but later included them based on a change in law, while the employer argued that partner resolutions on free transport were not remuneration regulations. The court rejected the appeal because the appellant introduced a new fact—the transfer of employees from a civil to a joint-stock company—which was inadmissible under cassation procedure rules.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 772 k.p.; Art. 398 § 2 k.p.c.: Employer regulations on free transport benefits may be established by partners' resolutions, but introducing new factual circumstances regarding company structure changes is inadmissible in cassation proceedings.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 337/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 maja 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Roman Kuczyński
SSN Romualda Spyt
w sprawie z wniosku E. Spółki Jawnej W. N., Wi. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o wysokość podstawy wymiaru składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 maja 2010 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 24 kwietnia 2009 r.,
oddala skargę.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy, Sad Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 kwietnia
2008 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ten sposób, że
wyłączył z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników
„E.” sp. j. wypłaty w gotówce na pokrycie kosztów przejazdów środkami lokomocji
dokonane w okresie od dnia 1 grudnia 1997 r.
Wyrokiem z dnia 24 września 2009 r. Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił apelację organu ubezpieczeń społecznych i
zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że oddalił odwołanie w odniesieniu
do podstawy wymiaru składek za okres od dnia 1 grudnia 1997 r. do dnia 31
grudnia 1998 r., a w pozostałym zakresie apelację oddalił. Uwzględnił zmianę
prawa i do oceny stanu faktycznego w okresie od dnia 1 grudnia 1997 r. do dnia 31
grudnia 1998 r. zastosował rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990
r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne,
zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z
ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze
zm.), a od dnia 1 stycznia 1999 r. § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i
Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczególnych zasad ustalania
podstawy wymiary składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161,
poz. 1106 ze zm.).
Podkreślił, że w odniesieniu do okresu sprzed dnia 1 stycznia 1999 r. nie
przewidziano możliwości odliczenia kosztów przejazdów pracowników do pracy. W
§ 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., w
brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 1997 r. wyłączono tylko korzyści
zapewnione pracownikom w układach zbiorowych pracy lub w umowach
indywidualnych, polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż
detaliczne niektórych artykułów lub przedmiotów, korzystania z bezpłatnych lub
częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji, z biletów teatralnych,
kinowych itp., a po nowelizacji jedynie możliwość wyłączenia wartości świadczeń
rzeczowych oraz ekwiwalentów za te świadczenia – wynikających z przepisów
dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Inaczej ocenił obowiązki płatnika w
zakresie ustalenia podstawy wymiaru składek odprowadzanych po dniu 31 grudnia
1998 r., uwzględniwszy, że stosownie do § 2 pkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i
Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r., wyłączeniu z podstawy wymiaru
składek podlegają korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy,
regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na
uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów,
przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych
przejazdów środkami lokomocji. Przyjął, że płatnik po dniu 1 stycznia 1999 r.
prawidłowo nie uwzględnił w podstawie wymiaru składki kosztów podróży
pracowników do miejsca pracy, które bezspornie na ich rzecz ponosił, gdyż do dnia
15 kwietnia 2007 r., kiedy na podstawie aneksu nr 3 do regulaminu wynagradzania
pracowników Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego „E.” S.C. z dnia 30 lipca
1996 r. wprowadzono art. 19 ust. 1, pracownicy spółki korzystali z refundacji
kosztów przejazdu środkami lokomocji do miejsca pracy na podstawie uchwały
współwłaścicieli z dnia 5 stycznia 1993 r., którą zaliczył do szeroko pojętych
przepisów o wynagradzaniu w rozumieniu § 2 pkt 26 rozporządzenia.
Skarga kasacyjna organu rentowego dotycząca części wyroku Sądu
Apelacyjnego obejmującej rozstrzygnięcie o oddaleniu apelacji, z wnioskiem o
uchylenie w tej części zaskarżonego wyroku, została oparta na podstawie
naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię § 2 pkt 26 rozporządzenia
Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. polegającą na
wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
korzyści materialnych pracowników, których przyznanie przez pracodawcę nie
wynika „z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o
wynagradzaniu”, ani innego aktu zaliczanego do źródeł prawa pracy. W ocenie
organu rentowego, uprawnienie do uzyskania bezpłatnych przejazdów środkami
komunikacji, którego kosztu nie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek,
powinno być uwzględnione w akcie należącym do ustawowego katalogu źródeł
prawa pracy. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadzi do wniosku, „że w
omawianym przepisie zbędne jest określenie źródeł uprawnień do określonych w
nim korzyści majątkowych, czego nie dałoby się pogodzić z założeniem
racjonalności ustawodawcy”. Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:
Dz.U.
z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) podstawę wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód uzyskany przez pracownika,
z wyjątkiem przewidzianym między innymi w § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, a ten
wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. Z tego względu nie można
przyjąć, aby istniały jakiekolwiek „szeroko pojęte" przepisy o wynagrodzeniu w
rozumieniu tego przepisu, w szczególności by dotyczyło to uchwały właścicieli
spółki cywilnej, poprzedniczki płatnika.
Uzupełnił, że posługiwanie się przez
ustawodawcę pojęciem „przepis" odnosi się do władczego rozstrzygnięcia o
prawach lub obowiązkach określonej kategorii podmiotów stosunków prawnych,
zawartego w akcie prawnym należącym do źródeł powszechnie obowiązującego
prawa, wymienionych w art. 87 Konstytucji. Wprawdzie w sferze stosunków
społecznych, regulowanych przez normy prawne kodeksu pracy, przepisy
normujące prawa i obowiązki pracowników, mogą być też zwarte w aktach nie
mających charakteru powszechnie obowiązującego, ale tylko wymienionych w
katalogu źródeł prawa pracy, zawartym w art. 9 § 1 k.p., uwzględniającym układy
zbiorowe, inne porozumienia zbiorowe, a także regulaminy i statuty. Wynika stąd,
że uchwała wspólników spółki cywilnej nie może zostać zakwalifikowana jako
regulamin wynagradzania i nie należy do katalogu źródeł prawa pracy, więc jej
postanowienia nie mają charakteru „przepisów o wynagradzaniu”.
Dodatkowo skarżący podniósł, że uchwała z dnia 5 stycznia 1993 r. została
podjęta przez wspólników spółki cywilnej „E." przed jej przekształceniem w
adresata zaskarżonej decyzji, „E." spółkę jawną.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Skarżący zbudował pogląd o nieobowiązywaniu w spornym okresie w
spółce „E.” „przepisów o wynagradzaniu”, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 26
rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w
sprawie
szczególnych
zasad
ustalania
podstawy
wymiary
składek
na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe, przez nawiązanie do zamkniętego katalogu
źródeł prawa (art. 87 Konstytucji) i źródeł prawa pracy (art. 9 k.p.). Nie jest pogląd
trafny, gdyż lista aktów prawnych wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia
oczywiście poza ten katalog wykracza. W przepisie tym wymienia się właśnie
wyłącznie źródła prawa pracy niemające zakotwiczenia w Konstytucji i odwołuje się
do przepisów swoistych dla prawa pracy w sposób odmienny od wymienienia ich w
art. 9 § 1 k.p. O ile w tym przepisie mowa jest o Kodeksie pracy oraz przepisach
innych
ustaw
i
aktów
wykonawczych,
określających
prawa
i
obowiązki
pracowników i pracodawców, a także postanowieniach układów zbiorowych pracy i
innych opartych na ustawie porozumieniach zbiorowych, regulaminach i statutach
określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy, o tyle regulacja w zakresie
ustalania
składek
na
ubezpieczenie
społeczne
nakazuje
w
omawianym
rozporządzeniu uwzględniać układy zbiorowe pracy, regulaminy wynagradzania
oraz – bliżej niesprecyzowane – przepisy o wynagradzaniu. Skoro nie są to
zakresy identyczne, należało ocenić jako trafne stanowisko Sądu Apelacyjnego, że
przeciwstawienie w treści normatywnej § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia korzyści
materialnych
wynikających
„z
regulaminów
wynagradzania”
od
korzyści
wynikających z „przepisów o wynagradzaniu” prowadzi do stwierdzenia odrębności
każdej z tych regulacji płacowych.
Jakkolwiek regulamin wynagradzania zawiera przepisy o wynagradzaniu (z
ograniczeniem
przedmiotowym
do
jednorodnej
problematyki
-
warunków
wynagradzania za pracę, z wyłączeniem wypłaty części wynagrodzenia w naturze,
gdyż zgodnie z art. 86 § 2 k.p. materia ta jest zastrzeżona dla ustawodawcy bądź
układów zbiorowych pracy), to w omawianym przepisie chodzi o inną jeszcze
regulację
zakładową
dotyczącą
wynagradzania,
niebędącą
regulaminem
wynagradzania. Taka regulacja – wbrew twierdzeniu skarżącego – istnieje, należy
bowiem zwrócić uwagę, że nie w regulaminie, lecz w właśnie w innych przepisach o
wynagradzaniu regulowane są warunki wynagradzania za pracę oraz przyznawanie
świadczeń związanych z pracą ustanowione przez pracodawcę zatrudniającego
mniej niż 20 pracowników, nieobjętych zakładowym układem zbiorowym pracy ani
ponadzakładowym układem zbiorowym pracy (art. 772 k.p. a contrario).
Pracodawca taki nie wydaje regulaminu, lecz wiążąco zobowiązuje się w
wydanych przez siebie przepisach do określonego świadczenia na rzecz
pracowników w sposób umożliwiający określanie na jego podstawie indywidualnych
warunków umów o pracę. Taka regulacja nie jest regulaminem, jakkolwiek
wykazuje daleko idące do niego podobieństwo. Analogicznie i w tych przepisach
pracodawca może ustalić także inne świadczenia związane z pracą i zasady ich
przyznawania - zarówno takie, jakie przewidują przepisy prawa pracy (np.
wynagrodzenie za czas choroby, odprawa emerytalna), jak i takie, które stosowane
są tylko u danego pracodawcy.
Formą prawną „przepisów o wynagradzaniu” mogą być postanowienia
uchwały wspólników. W wyroku z dnia 22 lutego 2008 r. (I PK 194/07, OSNP 2009,
nr 11-12, poz. 133 z aprobującą glosą J. Steliny, OSP 2010 nr 1, poz. 8) Sąd
Najwyższy przyjął, że system motywacyjny przewidujący premie i nagrody,
wprowadzony uchwałą zarządu spółki będącej pracodawcą, stanowi źródło prawa
pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. także wówczas, gdy jest częścią regulaminu
organizacyjnego, jak też, że z art. 772 k.p. nie wynika zakaz tworzenia regulaminu
wynagradzania ujętego w kilku dokumentach.
Wynika stąd, że uchwała wspólników z dnia 5 stycznia 1993 r. dotycząca
korzystania przez pracowników z bezpłatnych przejazdów środkami lokomocji,
nawiązująca do § 7 ust. 1 pkt 6 i ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz
rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz § 2 ust. 1 pkt 26
rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w
sprawie
szczególnych
zasad
ustalania
podstawy
wymiary
składek
na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe, która kształtowała uprawnienia pracownicze
przed wprowadzeniem regulaminu wynagradzania i także po jego wejściu w życie
w spółce, jako jego uzupełnienie w okresie do dnia 15 kwietnia 2007 r., kiedy to na
podstawie
aneksu
nr
do
regulaminu
wynagradzania
pracowników
przedsiębiorstwa produkcyjno - handlowego „E.” s.j. z dnia 30 lipca 1996 r.
wprowadzono art. 19 ust. 1.
W konsekwencji Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy o wynagradzaniu
określające prawo pracowników do korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo
odpłatnych przejazdów środkami lokomocji mogą być przedmiotem uchwały
wspólników spółki handlowej, zważył jednak, że kwestia przejścia pracowników „E.”
spółki cywilnej do „E.” spółki jawnej stanowiła nowość niedopuszczalną w
postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.).
Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 398 14
k.p.c.)