Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 337/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismissed appeal; free transport benefits under partners' resolution excluded from social security base.

Numero d'incarto II UK 337/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding the calculation base for social security contributions. The lower courts initially excluded cash travel reimbursements from the contribution base but later included them based on a change in law, while the employer argued that partner resolutions on free transport were not remuneration regulations. The court rejected the appeal because the appellant introduced a new fact—the transfer of employees from a civil to a joint-stock company—which was inadmissible under cassation procedure rules.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 772 k.p.; Art. 398 § 2 k.p.c.: Employer regulations on free transport benefits may be established by partners' resolutions, but introducing new factual circumstances regarding company structure changes is inadmissible in cassation proceedings.

Parole chiave

Generato dall'IA
social security contribution base free transport benefits partners resolution remuneration regulation cassation inadmissibility company structure change social security law

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 772 k.p.
ponadzakładowym układem zbiorowym pracy (art. 772 k.p. a contrario).
Art. 398 § 2 k.p.c.
postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.).
Art. 398 § 14 k.p.c.
postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.).
§ 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r.
§ 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., w
§ 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r.
art. 87 Konstytucji
prawa, wymienionych w art. 87 Konstytucji.
art. 9 § 1 k.p
katalogu źródeł prawa pracy, zawartym w art. 9 § 1 k.p., uwzględniającym układy
art. 9 k.p
87 Konstytucji) i źródeł prawa pracy (art. 9 k.p.).
art. 86 § 2 k.p
gdyż zgodnie z art. 86 § 2 k.p.
art. 772 k.p
ponadzakładowym układem zbiorowym pracy (art. 772 k.p.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II UK 337/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku E. Spółki Jawnej W. N., Wi. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość podstawy wymiaru składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 24 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, Sad Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 kwietnia

2008 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ten sposób, że

wyłączył z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników

„E.” sp. j. wypłaty w gotówce na pokrycie kosztów przejazdów środkami lokomocji

dokonane w okresie od dnia 1 grudnia 1997 r.

Wyrokiem z dnia 24 września 2009 r. Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił apelację organu ubezpieczeń społecznych i

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że oddalił odwołanie w odniesieniu

do podstawy wymiaru składek za okres od dnia 1 grudnia 1997 r. do dnia 31

grudnia 1998 r., a w pozostałym zakresie apelację oddalił. Uwzględnił zmianę

prawa i do oceny stanu faktycznego w okresie od dnia 1 grudnia 1997 r. do dnia 31

grudnia 1998 r. zastosował rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990

r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne,

zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z

ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze

zm.), a od dnia 1 stycznia 1999 r. § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczególnych zasad ustalania

podstawy wymiary składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161,

poz. 1106 ze zm.).

Podkreślił, że w odniesieniu do okresu sprzed dnia 1 stycznia 1999 r. nie

przewidziano możliwości odliczenia kosztów przejazdów pracowników do pracy. W

§ 7 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., w

brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 1997 r. wyłączono tylko korzyści

zapewnione pracownikom w układach zbiorowych pracy lub w umowach

indywidualnych, polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż

detaliczne niektórych artykułów lub przedmiotów, korzystania z bezpłatnych lub

częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji, z biletów teatralnych,

kinowych itp., a po nowelizacji jedynie możliwość wyłączenia wartości świadczeń

rzeczowych oraz ekwiwalentów za te świadczenia – wynikających z przepisów

dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Inaczej ocenił obowiązki płatnika w

zakresie ustalenia podstawy wymiaru składek odprowadzanych po dniu 31 grudnia

1998 r., uwzględniwszy, że stosownie do § 2 pkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r., wyłączeniu z podstawy wymiaru

składek podlegają korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy,

regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na

uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów,

przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych

przejazdów środkami lokomocji. Przyjął, że płatnik po dniu 1 stycznia 1999 r.

prawidłowo nie uwzględnił w podstawie wymiaru składki kosztów podróży

pracowników do miejsca pracy, które bezspornie na ich rzecz ponosił, gdyż do dnia

15 kwietnia 2007 r., kiedy na podstawie aneksu nr 3 do regulaminu wynagradzania

pracowników Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego „E.” S.C. z dnia 30 lipca

1996 r. wprowadzono art. 19 ust. 1, pracownicy spółki korzystali z refundacji

kosztów przejazdu środkami lokomocji do miejsca pracy na podstawie uchwały

współwłaścicieli z dnia 5 stycznia 1993 r., którą zaliczył do szeroko pojętych

przepisów o wynagradzaniu w rozumieniu § 2 pkt 26 rozporządzenia.

Skarga kasacyjna organu rentowego dotycząca części wyroku Sądu

Apelacyjnego obejmującej rozstrzygnięcie o oddaleniu apelacji, z wnioskiem o

uchylenie w tej części zaskarżonego wyroku, została oparta na podstawie

naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię § 2 pkt 26 rozporządzenia

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. polegającą na

wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

korzyści materialnych pracowników, których przyznanie przez pracodawcę nie

wynika „z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o

wynagradzaniu”, ani innego aktu zaliczanego do źródeł prawa pracy. W ocenie

organu rentowego, uprawnienie do uzyskania bezpłatnych przejazdów środkami

komunikacji, którego kosztu nie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek,

powinno być uwzględnione w akcie należącym do ustawowego katalogu źródeł

prawa pracy. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadzi do wniosku, „że w

omawianym przepisie zbędne jest określenie źródeł uprawnień do określonych w

nim korzyści majątkowych, czego nie dałoby się pogodzić z założeniem

racjonalności ustawodawcy”. Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U.

z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód uzyskany przez pracownika,

z wyjątkiem przewidzianym między innymi w § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, a ten

wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. Z tego względu nie można

przyjąć, aby istniały jakiekolwiek „szeroko pojęte" przepisy o wynagrodzeniu w

rozumieniu tego przepisu, w szczególności by dotyczyło to uchwały właścicieli

spółki cywilnej, poprzedniczki płatnika.

Uzupełnił, że posługiwanie się przez

ustawodawcę pojęciem „przepis" odnosi się do władczego rozstrzygnięcia o

prawach lub obowiązkach określonej kategorii podmiotów stosunków prawnych,

zawartego w akcie prawnym należącym do źródeł powszechnie obowiązującego

prawa, wymienionych w art. 87 Konstytucji. Wprawdzie w sferze stosunków

społecznych, regulowanych przez normy prawne kodeksu pracy, przepisy

normujące prawa i obowiązki pracowników, mogą być też zwarte w aktach nie

mających charakteru powszechnie obowiązującego, ale tylko wymienionych w

katalogu źródeł prawa pracy, zawartym w art. 9 § 1 k.p., uwzględniającym układy

zbiorowe, inne porozumienia zbiorowe, a także regulaminy i statuty. Wynika stąd,

że uchwała wspólników spółki cywilnej nie może zostać zakwalifikowana jako

regulamin wynagradzania i nie należy do katalogu źródeł prawa pracy, więc jej

postanowienia nie mają charakteru „przepisów o wynagradzaniu”.

Dodatkowo skarżący podniósł, że uchwała z dnia 5 stycznia 1993 r. została

podjęta przez wspólników spółki cywilnej „E." przed jej przekształceniem w

adresata zaskarżonej decyzji, „E." spółkę jawną.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarżący zbudował pogląd o nieobowiązywaniu w spornym okresie w

spółce „E.” „przepisów o wynagradzaniu”, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 26

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie

szczególnych

zasad

ustalania

podstawy

wymiary

składek

na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe, przez nawiązanie do zamkniętego katalogu

źródeł prawa (art. 87 Konstytucji) i źródeł prawa pracy (art. 9 k.p.). Nie jest pogląd

trafny, gdyż lista aktów prawnych wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia

oczywiście poza ten katalog wykracza. W przepisie tym wymienia się właśnie

wyłącznie źródła prawa pracy niemające zakotwiczenia w Konstytucji i odwołuje się

do przepisów swoistych dla prawa pracy w sposób odmienny od wymienienia ich w

art. 9 § 1 k.p. O ile w tym przepisie mowa jest o Kodeksie pracy oraz przepisach

innych

ustaw

i

aktów

wykonawczych,

określających

prawa

i

obowiązki

pracowników i pracodawców, a także postanowieniach układów zbiorowych pracy i

innych opartych na ustawie porozumieniach zbiorowych, regulaminach i statutach

określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy, o tyle regulacja w zakresie

ustalania

składek

na

ubezpieczenie

społeczne

nakazuje

w

omawianym

rozporządzeniu uwzględniać układy zbiorowe pracy, regulaminy wynagradzania

oraz – bliżej niesprecyzowane – przepisy o wynagradzaniu. Skoro nie są to

zakresy identyczne, należało ocenić jako trafne stanowisko Sądu Apelacyjnego, że

przeciwstawienie w treści normatywnej § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia korzyści

materialnych

wynikających

„z

regulaminów

wynagradzania”

od

korzyści

wynikających z „przepisów o wynagradzaniu” prowadzi do stwierdzenia odrębności

każdej z tych regulacji płacowych.

Jakkolwiek regulamin wynagradzania zawiera przepisy o wynagradzaniu (z

ograniczeniem

przedmiotowym

do

jednorodnej

problematyki

-

warunków

wynagradzania za pracę, z wyłączeniem wypłaty części wynagrodzenia w naturze,

gdyż zgodnie z art. 86 § 2 k.p. materia ta jest zastrzeżona dla ustawodawcy bądź

układów zbiorowych pracy), to w omawianym przepisie chodzi o inną jeszcze

regulację

zakładową

dotyczącą

wynagradzania,

niebędącą

regulaminem

wynagradzania. Taka regulacja – wbrew twierdzeniu skarżącego – istnieje, należy

bowiem zwrócić uwagę, że nie w regulaminie, lecz w właśnie w innych przepisach o

wynagradzaniu regulowane są warunki wynagradzania za pracę oraz przyznawanie

świadczeń związanych z pracą ustanowione przez pracodawcę zatrudniającego

mniej niż 20 pracowników, nieobjętych zakładowym układem zbiorowym pracy ani

ponadzakładowym układem zbiorowym pracy (art. 772 k.p. a contrario).

Pracodawca taki nie wydaje regulaminu, lecz wiążąco zobowiązuje się w

wydanych przez siebie przepisach do określonego świadczenia na rzecz

pracowników w sposób umożliwiający określanie na jego podstawie indywidualnych

warunków umów o pracę. Taka regulacja nie jest regulaminem, jakkolwiek

wykazuje daleko idące do niego podobieństwo. Analogicznie i w tych przepisach

pracodawca może ustalić także inne świadczenia związane z pracą i zasady ich

przyznawania - zarówno takie, jakie przewidują przepisy prawa pracy (np.

wynagrodzenie za czas choroby, odprawa emerytalna), jak i takie, które stosowane

są tylko u danego pracodawcy.

Formą prawną „przepisów o wynagradzaniu” mogą być postanowienia

uchwały wspólników. W wyroku z dnia 22 lutego 2008 r. (I PK 194/07, OSNP 2009,

nr 11-12, poz. 133 z aprobującą glosą J. Steliny, OSP 2010 nr 1, poz. 8) Sąd

Najwyższy przyjął, że system motywacyjny przewidujący premie i nagrody,

wprowadzony uchwałą zarządu spółki będącej pracodawcą, stanowi źródło prawa

pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. także wówczas, gdy jest częścią regulaminu

organizacyjnego, jak też, że z art. 772 k.p. nie wynika zakaz tworzenia regulaminu

wynagradzania ujętego w kilku dokumentach.

Wynika stąd, że uchwała wspólników z dnia 5 stycznia 1993 r. dotycząca

korzystania przez pracowników z bezpłatnych przejazdów środkami lokomocji,

nawiązująca do § 7 ust. 1 pkt 6 i ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz

rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz § 2 ust. 1 pkt 26

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie

szczególnych

zasad

ustalania

podstawy

wymiary

składek

na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe, która kształtowała uprawnienia pracownicze

przed wprowadzeniem regulaminu wynagradzania i także po jego wejściu w życie

w spółce, jako jego uzupełnienie w okresie do dnia 15 kwietnia 2007 r., kiedy to na

podstawie

aneksu

nr

do

regulaminu

wynagradzania

pracowników

przedsiębiorstwa produkcyjno - handlowego „E.” s.j. z dnia 30 lipca 1996 r.

wprowadzono art. 19 ust. 1.

W konsekwencji Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy o wynagradzaniu

określające prawo pracowników do korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo

odpłatnych przejazdów środkami lokomocji mogą być przedmiotem uchwały

wspólników spółki handlowej, zważył jednak, że kwestia przejścia pracowników „E.”

spółki cywilnej do „E.” spółki jawnej stanowiła nowość niedopuszczalną w

postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 398 14

k.p.c.)