Supreme Court allows changing insurance title from cooperation to employment contract, rejecting evasion claims.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the Social Insurance Fund's appeal regarding the invalidity of an employment contract. The court found that the parties genuinely intended to establish an employment relationship rather than evade social insurance laws, as evidenced by actual work performance and payment. Consequently, the court ruled that changing the insurance title from cooperation to employment does not constitute an abuse of law.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 58 § 1 k.c.; Art. 6 ust. 1 pkt 1, Art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: A change in the title of insurance from cooperation to employment is not an evasion of law if the parties genuinely intended to establish an employment relationship.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 2 lipca 2008 r.
II UK 334/07
Dopuszczalna jest zmiana tytułu ubezpieczenia osoby współpracującej z
prowadzącym działalność pozarolniczą, na ubezpieczenie z tytułu umowy o
pracę.
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Katarzyna Gonera, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lipca
2008 r. sprawy z wniosku Barbary L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T. z udziałem zainteresowanego Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Ryszard L. & Leszek K. o ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni oraz zainteresowanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2007 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w
Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2006 r. [...] Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił
apelację wnioskodawczyni Barbary L. i zainteresowanego Przedsiębiorstwa
Wielobranżowego Handel-Usługi spółka cywilna Ryszard L. & Leszek K. w M.P.
od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 1
marca 2005 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T. o ubezpieczenie społeczne, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji oraz ich ocenę prawną, w myśl której zawarta
pomiędzy stronami w dniu 15 stycznia 2004 r. umowa o pracę zmierzała do obejścia
prawa (art. 58 § 1 k.c.), co powoduje jej nieważność, a zatem wnioskodawczyni nie
spełniła ustawowych przesłanek do objęcia obowiązkowym pracowniczym ubezpiecze-
niem społecznym, wynikających z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r.
Nr 11, poz. 74 ze zm.).
W świetle ustaleń faktycznych, decyzją z dnia 11 października 2004 r. pozwany organ rentowy przyjął, że wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawartej z PWHU s.c. Ryszard L. & Leszek K. umowy o pracę, podlegała natomiast w okresie od 15 stycznia 2004 r. obowiązkowym ubezpieczeniom
społecznym z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności z mężem
Ryszardem L. W okresie od 1 kwietnia 1991 r. do 14 stycznia 2004 r. Barbara L. była
zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu wykonywania współpracy z mężem prowadzącym
działalność gospodarczą w spółce cywilnej z Leszkiem K., natomiast od 15 stycznia
2004 r. została zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik zatrudniony przez spółkę
cywilną na podstawie umowy o pracę. Według tej umowy, wnioskodawczyni została zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku sprzedawcy z wynagrodzeniem 800 zł brutto. Umowa została zawarta na czas nieokreślony, a w dniu 30 lipca 2004
r. została rozwiązana. W dniu ustania zatrudnienia 31 lipca 2004 r. wnioskodawczyni
zgłosiła się w Powiatowym Urzędzie Pracy celem rejestracji i uzyskania świadczenia
przedemerytalnego. W ocenie organu rentowego, podzielonej następnie przez Sądy,
zmiana tytułu ubezpieczenia żon wspólników miała podłoże finansowe i była podyktowana trudnościami finansowymi spółki, gdyż wynagrodzenia wypłacane pracownikom są uznawane za koszty działalności Spółki. W ocenie Sądu Okręgowego, podzielonej w całości przez Sąd Apelacyjny, zawarcie umowy o pracę zmierzało do obejścia
prawa, a zmiana statusu wnioskodawczyni nastąpiła z przyczyn finansowych, skoro wynagrodzenie pracownicze i składki ubezpieczeniowe są wliczane w koszty firmy, inaczej niż
w przypadku osób współpracujących. Zmiana tytułu ubezpieczenia mająca na celu
jedynie względy finansowe (obniżenie kosztów działalności gospodarczej), świadczy o
zawarciu umowy o pracę w celu obejścia prawa, a ponadto - jak wskazał Sąd drugiej instancji - nie zasługuje na ochronę prawa jako czynność sprzeczna z zasadami współżycia
społecznego (art. 58 § 2 k.c.).
Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawczyni oraz zainteresowanego i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art.
2, art. 10 § 1 i art. 22 § 11 k.p. w związku z art. 58 § 1 k.c. i art. 300 k.p., przez uznanie, że umowa o pracę została zawarta w celu obejścia prawa, art. 6 ust. 1 pkt 1, art.
8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych, przez uznanie, że wnioskodawczyni nie była
objęta ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy o pracę, oraz przepisów postępowania - art. 231 i 233 § 1 k.p.c., wniósł o jego uchylenie i orzeczenie, że wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umowy o pracę, wraz z orzeczeniem o kosztach.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest uzasadniona. W ocenie Sądu Najwyższego, w rozpatrywanej sprawie Sądy błędnie zastosowały prawo do niewadliwie ustalonego stanu
faktycznego. W świetle tych ustaleń strony zawarły umowę o pracę, a to, że motywem jej zawarcia były względy finansowe, nie oznacza jeszcze, że umowa taka
zmierzała do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), co powoduje jej
nieważność. Fakt wykonywania pracy przez Barbarę L. w charakterze sprzedawcy w sklepie został potwierdzony w trakcie postępowania sądowego. Zatrudnienie odwołującej się
było konieczne z uwagi na rozwiązanie umów o pracę z dotychczasowymi pracownikami
oraz potrzebę zapewnienia obsługi sklepu. Okoliczności sprawy wyraźnie wskazują, że
celem zawarcia umowy było realizowanie stosunku pracy, a intencją stron nie było obejście prawa w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W świetle art. 58 §
1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu jej obejście jest
nieważna. O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest
natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę
ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia
nie może być kwalifikowana jako obejście prawa. W wyroku z dnia 28 kwietnia 2005
r., I UK 236/04 (OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28), Sąd Najwyższy stwierdził, że sama
chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia
zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa. Podobny pogląd został wyrażony w wyroku z dnia 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04 (OSNP 2005 nr 15, poz.
235). Przyjęto w nim, że stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście
były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać
działania w celu obejścia ustawy i stanowisko to można uznać za ugruntowane, gdyż
zostało powtórzone w innych jeszcze orzeczeniach (por. np. wyroki z dnia 14 lutego
2006 r., III UK 150/05 oraz z dnia 2 czerwca 2006 r., I UK 337/05, niepublikowane).
Na tle tych orzeczeń należy uznać, że w sytuacji, gdy wolą stron zawierających
umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za
wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co
do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście
prawa. W stanie faktycznym niniejszej sprawy należy stwierdzić, że umowa o pracę
wiążąca strony nie została zawarta dla pozoru, gdyż nie stwierdzono, by strony zawierając ją miały zamiar wywołania innych skutków prawnych niż te, które wynikają z
umowy o pracę, oraz by jednocześnie próbowały przez jej zawarcie wprowadzić kogokolwiek w błąd co do dokonania tej a nie innej czynności. Przeciwnie, nie pozorowały zawarcia umowy o pracę i były zgodne co do tego, aby ich oświadczenia woli
wywołały odpowiadający im skutek. Skutkiem tym było między innymi objęcie ubezpieczeniem społecznym, co orzekające w sprawie Sądy niesłusznie oceniły jako zamiar obejścia prawa, prowadzący do nieważności umowy (art. 58 § 1 k.c.). Przepisy
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zakazują zmiany formy świadczenia
pracy i wynikającej z niej zmiany tytułu ubezpieczenia, z osoby współpracującej na ubezpieczenie z tytułu zawartej umowy o pracę. Fakt, że w wyniku zwolnienia pracowników oraz
zatrudnienia żon wspólników, w tym wnioskodawczyni, obniżeniu uległy koszty działalności
spółki nie oznacza, że doszło do obejścia prawa. Zawarciu umowy o pracę, nawet jeżeli
pozwalało to na możliwość zaliczenia wypłaconego wynagrodzenia w koszty działalności
spółki, czego nie można dokonać w przypadku osoby współpracującej, nie można zarzucić
obejścia przepisów dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne, albowiem w jednym i
w drugim przypadku składki były odprowadzane. Różnica polega jedynie na możliwości
zaliczenia składek z tytułu umowy o pracę w koszty działalności spółki cywilnej jako zakładu
pracy. Osiągnięcie z tego tytułu oszczędności ekonomicznych przez spółkę nie jest
sprzeczne z ustawą i nie stanowi obejścia prawa.
Podobny pogląd został wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 października 2007 r., II UK 53/07 (OSNP 2008 nr 23-24, poz. 358).
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O
kosztach orzeczono po myśli art. 108 § 2 k.p.c.