Supreme Court allows third-party liability for social security contributions under Art. 31 and 32 of Social Security Act.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially quashed the appellate court's decision regarding the social security fund's appeal, remanding the case for a new ruling on costs. The court held that partners in a civil partnership are jointly liable for unpaid social security contributions based on Art. 31 and 32 of the Social Security Act. By interpreting these provisions together with tax code references, the court established that third-party liability extends to health, labor, and guaranteed benefits funds to ensure uniform social protection levels.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 31 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Art. 32 tej ustawy: The provisions regarding third-party liability for tax obligations apply by analogy to social security contributions, thereby establishing joint liability for partners in civil partnerships for unpaid contributions to various social funds.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 321/08
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 maja 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Hajn
SSN Halina Kiryło
w sprawie z wniosku K. C., W. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
z udziałem zainteresowanej […]
o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 maja 2010 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 6 maja 2008 r.,
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1, w części orzekającej o
apelacji organu rentowego i w tej części przekazuje sprawę
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
W sprawie z odwołania K. C. i W. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Pierwszemu, z udziałem zainteresowanych […], o przeniesienie
odpowiedzialności z tytułu składek, wyrokiem z dnia 9 października 2006 r., Sąd
Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P., zmienił dwie decyzje
organu rentowego z dnia 10 grudnia 2004 r. i orzekł, że: 1) K. C. nie odpowiada za
zaległości spółki „K." Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe K. i W. C.
Spółka Jawna w P. oraz za zaległości wspólnika W. C. z tytułu składek na Fundusz
Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych oraz 2) W. C. nie odpowiada za zaległości spółki „K."
Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe K. i W. C. Spółka Jawna w P.
oraz za zaległości wspólnika K. C. z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń
Zdrowotnych,
Fundusz
Pracy
i
Fundusz
Gwarantowanych
Świadczeń
Pracowniczych. Jednocześnie Sąd Okręgowy oddalił odwołania w części
kwestionującej
przeniesienie
na
poszczególnych
odwołujących
się
odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W stanie faktycznym sprawy, spółka cywilna K. C. i W. C. powstała w 1996 r.
W dniu 12 marca 2001 r. jej wspólnicy zawarli umowę spółki jawnej pod wyżej
wskazaną firmą. Od połowy 2002 r. działalność spółki nie przynosiła żadnego
dochodu, w związku z czym nie były regulowane należności składkowe. W dniu 12
kwietnia 2002 r. spółka wystąpiła o otwarcie postępowania układowego i jej wniosek
został uwzględniony postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 9 maja 2003 r.
Postanowieniem z dnia 23 września 2003 r. postępowanie układowe umorzono. W
dniu 10 grudnia 2004 r. organ rentowy wydał decyzje, w których ustalił wysokość
zadłużenia wspólników spółki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu
składek na ubezpieczenia społeczne oraz z tytułu składek na Fundusz
Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych. Sąd Okręgowy, powołując się na art. 31 i 32 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z
2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej ustawa systemowa) oraz art. 115 i art. 107 § 1
pkt 2 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst:
Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), stwierdził, że wspólnik spółki cywilnej i jawnej
ponosi odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne, nie ponosi natomiast odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek
na
Fundusz
Ubezpieczeń
Zdrowotnych,
Fundusz
Pracy
i
Fundusz
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Apelacje od tego wyroku - wniesione
zarówno przez odwołujących się, jak i przez organ rentowy - zostały oddalone
wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 6 maja 2008 r., który podzielił ustalenia
faktyczne i ich ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy. W szczególności Sąd
odwoławczy zaaprobował pogląd Sądu pierwszej instancji dotyczący braku podstaw
do odpowiedzialności wspólników spółki jawnej za niezapłacone składki na
Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, z art. 32 ustawy
systemowej jednoznacznie wynika, że do tych składek stosuje się odpowiednio
przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, ale nie w pełnym
zakresie, a jedynie co do ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i
opłaty dodatkowej, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich
nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania
ulg i umorzeń.
Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną w pkt 1, w części w której Sąd
oddalił apelację ZUS, pełnomocnik organu rentowego zarzucając naruszenie prawa
materialnego - art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i
przyjęcie, że art. 115 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania do zaległości z
tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem skarżącego, nietrafne jest
stanowisko przyjęte przez Sąd Apelacyjny o braku możliwości przeniesienia na
wspólników spółki jawnej zaległości dotyczących składek na te Fundusze. Według
organu rentowego taką możliwość daje art. 32 ustawy systemowej, który należy
odczytywać łącznie z jej art. 31. Stąd też, chociaż w art. 32 nie ujęto expressis
verbis, że do składek w nim wymienionych stosuje się przepisy dotyczące
odpowiedzialności osób trzecich, to odpowiedzialność ta wynika z wykładni
systemowej i funkcjonalnej. Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżący powołał
się na poglądy wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 17 października
2006 r., II UK 85/06 (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 328) i z dnia 9 października 2006 r.,
II UK 47/06 (OSNP 2007 nr 19-20, poz. 296) oraz w uchwałach z dnia 4 czerwca
2008 r., II UZP 3/08 (OSNP 2009 nr 11-12, poz. 148) i z dnia 23 maja 2003 r., III
CZP 27/03 (OSNC 2004 nr 3, poz. 37).
Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną, postanowieniem z dnia 31
marca 2009 r., II UK 321/08, odroczył wydanie orzeczenia w niniejszej sprawie i na
mocy art. 39817 § 1 k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi
Sądu Najwyższego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: - „Czy
przepis art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (...), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2009 r., stanowi
podstawę do przeniesienia odpowiedzialności za zaległości składkowe na Fundusz
Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie
zdrowotne na osoby trzecie ?”
W uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2009
r., II UZP 3/09 (dotąd niepublikowana), Sąd Najwyższy orzekł, że przepis art. 32
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – także w brzmieniu obowiązującym
do dnia 1 stycznia 2010 r. przed zmianą dokonaną przez art. 45 pkt 1 ustawy z dnia
19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) –
stanowi podstawę odpowiedniego stosowania do składek na Fundusz Pracy,
Fundusz
Gwarantowanych
Świadczeń
Pracowniczych
i
na
ubezpieczenie
zdrowotne przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne o
odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, ponieważ jej podstawa okazała
się uzasadniona.
W uzasadnieniu wyżej wskazanej uchwały zostało potwierdzone jednolite
orzecznictwo Sądu Najwyższego sprowadzające się do stwierdzenia, że do składek
na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na
ubezpieczenie zdrowotne stosuje się art. 115 (lub art. 116) Ordynacji podatkowej.
W uchwale z dnia 7 maja 2008 r., II UZP 1/08, (OSNP 2008 nr 23-24, poz. 352) Sąd
Najwyższy przyjął, że niezapłacone w terminie składki na Fundusz Pracy i
ubezpieczenie zdrowotne (oraz należności z nimi związane) mogą być pobrane
przez organ rentowy od spadkobiercy osoby zobowiązanej do zapłaty takich
składek w granicach odpowiedzialności danego spadkobiercy za długi spadku. W
uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wywiódł, że użyte w art. 32 ustawy
systemowej określenie „w zakresie poboru" - w odniesieniu do składek na
ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych - należy odczytywać w powiązaniu z przepisami
regulującymi pobór tego rodzaju składek przez organ rentowy. W sytuacji, gdy art.
32 ustawy systemowej stwierdza, że nie tylko w zakresie poboru składek na
ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, ale także w zakresie egzekucji, wymierzania odsetek za
zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na
wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz
stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na
ubezpieczenia społeczne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo i obowiązek
stosować odpowiednio przepisy prawa materialnego i procesowego dotyczące
składek na ubezpieczenie społeczne wobec każdego dłużnika tego typu należności,
jak wymienione w art. 32 ustawy systemowej, które to przepisy pozwolą na pobór,
czyli uzyskanie wierzytelności danego Funduszu. Zawarte w ustawach regulujących
funkcjonowanie Narodowego Funduszu Zdrowia (dawniej kas chorych) oraz
Funduszu Pracy przepisy o naliczaniu odsetek za zwłokę w zapłacie składek na
dany Fundusz - zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej dotyczącymi odsetek
od zaległości podatkowych - należy odczytywać jedynie jako potwierdzające regułę
wyprowadzaną z art. 32 ustawy systemowej, a zarazem jako wskazujące wprost na
jeden z aspektów szeroko rozumianego poboru składek na poszczególne
Fundusze. Jeszcze wyraźniej analizowane zagadnienie przedstawił Sąd Najwyższy
w powołanej w skardze kasacyjnej uchwale z dnia 4 czerwca 2008 r., II UZP 3/08,
(OSNP 2009 nr 11-12, poz. 148) w której przyjęto, że członkowie zarządu spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością mogą, na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej
w związku z art. 32 ustawy systemowej oraz w związku z art. 31 tej ustawy, zostać
obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone w terminie przez tę spółkę składki
na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na
ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wywiódł, że
nie jest trafna wykładnia użytego w art. 32 ustawy systemowej określenia o
„poborze"
składek,
ograniczająca
to
pojęcie
do
czynności
technicznych,
nieobejmujących tym samym odpowiedzialności z tytułu nieopłaconych składek
przez osoby trzecie (członków zarządu spółki). Przepisy ustawowe o poborze
składek dotyczą przede wszystkim określenia podmiotu zobowiązanego do ich
zapłacenia. Podmiotem zobowiązanym do zapłacenia składek może być następca
prawny podmiotu, na którym ciąży obowiązek składkowy, jak i osoba trzecia, na
którą przepisy prawa nakładają obowiązek spełnienia - przy istnieniu określonych
warunków
-
zobowiązania
składkowego,
niespełnionego
przez
podmiot
bezpośrednio zobowiązany. Taką możliwość przewiduje art. 31 ustawy systemowej,
który odsyła do odpowiedniego stosowania, między innymi art. 115, art. 116, 116a,
117, 118 i 119 Ordynacji podatkowej, tj. do przepisów o odpowiedzialności osób
trzecich za zobowiązania podatkowe. W ocenie Sądu Najwyższego, art. 31 i 32
ustawy systemowej należy postrzegać łącznie, co oznacza, że odesłanie zawarte w
art. 32 ustawy systemowej obejmuje odesłanie do przepisów dotyczących składek
na ubezpieczenia społeczne łącznie z przepisem art. 31, zawierającym odesłanie
do wymienionych w nim przepisów Ordynacji podatkowej. Celem tego przepisu jest
zabezpieczenie uzyskiwania składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne na poziomie
analogicznym, jak w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne. Składki te podobnie jak składki na ubezpieczenia społeczne - służą gromadzeniu dochodów, z
których są następnie pokrywane świadczenia socjalne w postaci odpowiednich
zasiłków, bądź też świadczenia w naturze, w razie zaistnienia ryzyka socjalnego w
postaci utraty zarobków z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy, braku pracy,
czy też konieczności leczenia. Wyłączenie - bądź też ograniczenie - zakresu
ściągalności składek wymagałoby w tej sytuacji wyraźnej, szczególnej regulacji
prawnej, której analizowane unormowania nie zawierają. Wykładnia przedstawiona
w powołanych uchwałach została bez zastrzeżeń zaaprobowana w uzasadnieniu
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2008 r., II UZP 6/08 (OSNP 2009 nr 78, poz. 102), w którym wywiedziono - powołując się na art. 32 ustawy systemowej że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych i ubezpieczenie zdrowotne ma odpowiednie zastosowanie art. 31 tej
ustawy, a w konsekwencji mają odpowiednie zastosowanie wymienione w nim
przepisy Ordynacji podatkowej, w tym przepisy o odpowiedzialności osób trzecich
za zobowiązania podatkowe. Również w niepublikowanym wyroku z dnia 4 marca
2009 r., II UK 275/08, Sąd Najwyższy, odwołując się do uzasadnień wyroków z dnia
9 października 2006 r., II UK 47/06, (OSNP 2007 nr 19-20, poz. 296) oraz z dnia 17
października 2006 r., II UK 85/06, (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 328), stwierdził, że
członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialności mogą na podstawie
art. 116 Ordynacji podatkowej w związku z art. 32 ustawy systemowej oraz w
związku z art. 31 tej ustawy zostać obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone
w terminie przez tę spółkę składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.
Z uwagi na to, że zgodnie z art. 39817 § 2 k.p.c. uchwała powiększonego
składu Sądu Najwyższego jest w niniejszej sprawie wiążąca (niezależnie od tego,
że skład orzekający Sądu Najwyższego w całej rozciągłości ją podziela), należało
uwzględnić skargę kasacyjną i orzec jak w sentencji na podstawie art. 398 16 k.p.c.