Supreme Court allows disability pension when insurance gap is under six months despite shorter contribution period.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal, allowing the applicant's disability pension claim. The lower court found the applicant qualified because he became disabled within six months of his insurance period ending, even though his total contribution period was shorter than the statutory minimum. The Court ruled that the six-month post-termination gap is a permissible break in coverage, meaning the shorter contribution period satisfies the law if the disability occurs within this window.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 58 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; The six-month period following the termination of an insurance period is considered a break in coverage, and a shorter contribution period satisfies statutory requirements if disability arises within this interval.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 20 września 2005 r.
II UK 30/05
Warunki określone w art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) spełnia osoba zgłoszona do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat lub w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki, posiadająca okres składkowy i nieskładkowy krótszy od wymaganego, jeżeli stała
się niezdolna do pracy w czasie trwania tego okresu, a także po jego ustaniu,
jednak nie później niż w ciągu 6 miesięcy.
Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk
(sprawozdawca), Beata Gudowska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2005 r.
sprawy z odwołania Grzegorza E. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w G. o rentę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 października 2004 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 grudnia 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w G. odmówił przyznania wnioskodawcy Grzegorzowi E. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na to, że niezdolność ta nie powstała w okresie składkowym lub nieskładkowym.
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 15 lipca 2003 r.
[...] zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 listopada 2002 r. do 30 listopada 2003 r. Sąd ustalił, że
wnioskodawca urodzony 20 kwietnia 1983 r. w okresie od 1 września 2000 r. do 27
lutego 2001 r. był zatrudniony jako uczeń praktycznej nauki zawodu. Lekarz orzecz-
nik uznał wnioskodawcę za niezdolnego do pracy od marca 2001 r. z powodu upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym. Przyjmując, że niezdolność do
pracy powstała 31 marca 2001 r. wnioskodawca stał się niezdolny do pracy w ciągu
18 miesięcy od ustania okresu ubezpieczenia i przed ukończeniem 20 lat. Zgodnie z
art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) warunek posiadania
wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uważa się za spełniony, jeżeli
ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w
ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole
wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe. Wnioskodawca spełnił te warunki, zatem przysługuje mu prawo do renty z tytułu niezdolności
do pracy.
Apelacja organu rentowego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu
Apelacyjnego-Sądu Pracy Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 13 października 2004 r.[...]. Sąd Apelacyjny uznał, że warunki określone w art. 57 ust. 1 ustawy o
emeryturach i rentach zostały w przypadku wnioskodawcy spełnione. Jednym z warunków, wymienionym w punkcie 2 tego przepisu, jest posiadanie wymaganego
okresu składkowego i nieskładkowego. Stosownie do treści art. 58 ust. 1 wymagany
okres składkowy dla ubezpieczonego, który stał się niezdolnym do pracy przed ukończeniem 20 lat wynosi 1 rok. Warunku tego wnioskodawca nie spełnia, gdyż naukę w
szkole ponadpodstawowej przerwał 17 czerwca 2000 r., pracę rozpoczął 1 września
2000 r. i pozostawał w zatrudnieniu tylko do 27 lutego 2001 r. Jednakże ma do niego
zastosowanie przepis art. 58 ust. 3, który nie wymaga posiadania określonego w art.
58 ust. 1 okresu składkowego i nieskładkowego przy spełnieniu dodatkowych warunków. Pierwszym z nich jest zgłoszenie do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat
albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki. Wnioskodawca spełnia ten warunek,
gdyż został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat i w ciągu pół roku
po ukończeniu nauki. Drugim warunkiem jest posiadanie do dnia powstania niezdolności do pracy bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy okresów
składkowych i nieskładkowych. Ten warunek został także spełniony, gdyż wnioskodawca do dnia powstania niezdolności do pracy miał okresy składkowe, pomiędzy
którymi nie występowała przerwa dłuższa niż 6 miesięcy.
Kasację od tego wyroku wniósł organ rentowy i opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.
57 i 58 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)
wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji podniósł, że dokonana przez Sąd Apelacyjny interpretacja przepisu art. 58 ust. 3 powołanej ustawy jest nieuprawniona.
Zgodnie z jego brzmieniem ubezpieczony musi udowodnić okresy składkowe i nieskładkowe trwające do dnia powstania niezdolności do pracy nieprzerwanie lub z
przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy. Warunkiem uzyskania prawa do renty
jest powstanie niezdolności do pracy w okresach składkowych lub nieskładkowych, o
których mowa w art. 57 pkt 3, a nie w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od spełnienia trzech warunków. Pierwszym z nich jest niezdolność do pracy (pkt 1), drugim
posiadanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego (pkt 2), a trzecim
powstanie niezdolności do pracy w okresie ubezpieczenia lub w jednym z wyszczególnionych wyczerpująco okresów nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18
miesięcy do ustania tych okresów (pkt 3). Prawo do renty z tytułu niezdolności do
pracy związane jest z ubezpieczeniem rentowym, które obejmuje ryzyko powstania
niezdolności do pracy. Dlatego został wprowadzony wymóg posiadania odpowiednio
długiego okresu ubezpieczenia przed zdarzeniem, w następstwie którego powstaje
prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia. Wymagany okres ubezpieczenia wymieniony w art. 58 ust. 1 uzależniony jest od wieku, w którym ubezpieczony stał się niezdolny do pracy. I tak w przypadku powstania niezdolności do pracy przed ukończeniem 20 lat wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynosi 1 rok (pkt 1), a w
przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 lat, okres ten wynosi 5 lat (pkt 5). Zróżnicowanie to wynika z obiektywnych możliwości objęcia ubezpieczeniem społecznym, które może nastąpić najwcześniej po osiągnięciu wieku, w
którym można rozpocząć zatrudnienie (16 lat), lub po ukończeniu nauki. Ustawodaw-
ca przyjął, że okres ubezpieczenia (łącznie z okresami nieskładkowymi) dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy przed ukończeniem 20 lat wynosi minimum 1 rok. Jeżeli ubezpieczony ma taki okres składkowy i nieskładkowy wymagany
jest dodatkowy warunek powstania niezdolności do pracy w ciągu 18 miesięcy od
ustania tego okresu, a zatem niekoniecznie w okresie ubezpieczenia.
Spełnienie warunku posiadania wymaganego okresu ubezpieczenia może być
niemożliwe z przyczyn obiektywnych, gdy ubezpieczony podejmie zatrudnienie lub
inną działalność rodzącą obowiązek ubezpieczenia społecznego kiedy jest już do
tego zdolny (po osiągnięciu określonego wieku lub ukończeniu szkoły), a stanie się
niezdolnym do pracy w krótkim czasie po objęciu go ubezpieczeniem. Taką sytuację
przewiduje przepis art. 58 ust. 3, który stanowi, że jeżeli ubezpieczony nie osiągnął
okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w ust. 1, warunek posiadania
wymaganego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do
ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe. Chodzi tu o sytuacje, w których objęcie ubezpieczeniem nastąpiło bezpośrednio po tym, gdy zaistniała taka możliwość (w przypadku osoby, która nie pobierała nauki, przed ukończeniem 18 lat, a w przypadku
osoby uczącej się - po ukończeniu szkoły) i z powodu powstania niezdolności do
pracy ubezpieczenie nie mogło być kontynuowane. Zakłada się tu, że zamiarem
ubezpieczonego było kontynuowanie ubezpieczenia lecz w trakcie jego trwania wystąpiło ryzyko ubezpieczeniowe - powstanie niezdolności do pracy. Wynika to ze
sformułowania - do dnia powstania niezdolności do pracy miał okresy składkowe i
nieskładkowe, co sugeruje, że okres składkowy lub nieskładkowy musi trwać do dnia
powstania niezdolności do pracy. Takie rozumienie przepisu prezentuje organ rentowy w kasacji. W dalszej części przepisu zawarte jest zastrzeżenie, że okresy te muszą trwać nieprzerwanie lub z krótkimi przerwami (do 6 miesięcy). Dopuszcza się
zatem przerwy w ubezpieczeniu, które mogą być potrzebne na poszukiwanie pracy
lub rozpoczęcie innej działalności.
Problem występuje wówczas, gdy ubezpieczenie zostało przerwane, a ryzyko
ubezpieczeniowe powstało w czasie tej przerwy. Skoro przepis przewiduje możliwość
przerwania okresu ubezpieczenia a dopuszczalne przerwy nie są przeszkodą do
uznania za wystarczający okresu składkowego i nieskładkowego krótszego od wy-
maganego, należy przyjąć, że jego dyspozycja obejmuje również sytuację, w której
ubezpieczony stanie się niezdolny do pracy w czasie takiej przerwy. W związku z tym
warunki wymagane do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy spełnia osoba
zgłoszona do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat lub w ciągu 6 miesięcy po
ukończeniu nauki, posiadająca okres składkowy i nieskładkowy krótszy od wymaganego, jeżeli stała się niezdolna do pracy w czasie trwania tego okresu, a także po
jego ustaniu jednak nie później niż w ciągu 6 miesięcy. Okres 6 miesięcy od ustania
okresu składkowego lub nieskładkowego należy traktować jako przerwę w ubezpieczeniu. Powstanie niezdolności do pracy po upływie dłuższego niż 6 miesięcy czasu
nie daje uprawnień wynikających z omawianego przepisu nawet wówczas, gdy nastąpiło przed upływem 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia.
Warunek powstania niezdolności do pracy najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od
ustania ubezpieczenia musi być spełniony łącznie z pozostałymi warunkami, a więc
także warunkiem posiadania okresu składkowego i nieskładkowego wymaganego
przepisem art. 58 ust. 1, wynoszącego 1 rok dla osoby, która stała się niezdolna do
pracy przed ukończeniem 20 lat. Tego ostatniego warunku wnioskodawca nie spełnia, gdyż jego okres ubezpieczenia jest krótszy. Spełnił on natomiast warunki określone w art. 58 ust. 3, gdyż podjął zatrudnienie przed ukończeniem 18 lat, a przerwa
w ubezpieczeniu, trwająca od ustania zatrudnienia do powstania niezdolności do
pracy, była krótsza niż 6 miesięcy. Stanowisko Sądu Apelacyjnego, że warunki wymagane do przyznania prawa do renty zostały w przypadku wnioskodawcy spełnione, jest słuszne, a zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się nieuzasadniony.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 k.p.c. oddalił
kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.