Social security court jurisdiction over employer benefit correction disputes belongs to the district court, not the regional court.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding the jurisdiction of the regional court over a dispute concerning the correction of sick pay calculations. The lower courts incorrectly ruled that the matter belonged to the regional court, despite the social security authority challenging the employer's payment amount. The court determined that disputes involving the correction of documents by the employer fall under the exclusive jurisdiction of the district court, rendering the lower proceedings void.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 4778 § 1 k.p.c.; Art. 4778 § 2 pkt 1 k.p.c.: Disputes regarding the correction of documents by the employer concerning the calculation of social security benefits fall under the jurisdiction of the district court, not the regional court.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 12 marca 2009 r.
II UK 273/08
Sprawa, w której organ ubezpieczeń społecznych kwestionuje wysokość
zasiłku chorobowego wypłaconego przez płatnika w decyzji zobowiązującej go
do złożenia dokumentów korygujących, nie jest sprawą o zasiłek chorobowy
należącą do właściwości sądu rejonowego (art. 4778 § 2 pkt 1 k.p.c.), lecz do
ogólnej właściwości sądu okręgowego (art. 4778 § 1 k.p.c.).
Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Beata Gudowska (sprawozdawca), Herbert Szurgacz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2009 r. sprawy
z wniosku „A.P.” Spółki o.o. w O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w O. z udziałem zainteresowanego Janusza Z. o zasiłek chorobowy, na
skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 24 kwietnia 2008 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Opolu z dnia
28 stycznia 2008 r. [...] zniósł postępowanie przed obydwoma Sdami i przekazał
sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Opolu, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Spór między „A.P.” Spółką z o.o. w O. a Zakładem Ubezpieczeń SpołecznychOddziałem w O. dotyczy decyzji organu ubezpieczeń społecznych z dnia 6 czerwca
2007 r. wskazującej na nieprawidłową wypłatę zasiłku chorobowego prezesowi jej
zarządu Januszowi Z. za okres od maja 2005 r. do sierpnia 2005 r. w kwocie
200.651,97 zł i potrzebę dokonania korekty dokumentów rozliczeniowych. Odwołanie
od tej decyzji wyrokiem z dnia 28 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu oddalił, a apelacje wniesione przez ubezpieczoną
Spółkę i zainteresowanego Janusza Z. oddalił Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z
dnia 24 kwietnia 2008 r. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania, wskazał jako rzeczowo właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji sąd rejonowy (art. 4778 § 2 pkt 1 k.p.c.).
Ubezpieczony oparł skargę kasacyjną na podstawie nieważności postępowania (art. 379 pkt 6 k.p.c.) i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i zniesienie postępowania przed tymi Sądami w
całości oraz przekazanie do rozpoznania sprawy Sądowi Okręgowemu w Opolu jako
sądowi pierwszej instancji. Na wypadek nieuwzględnienia zarzutu nieważności,
wskazał przede wszystkim na naruszenie art. 41 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r.
o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez jego niekonstytucyjną, sprzeczną z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31
ust. 1 Konstytucji wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wypłacona nagroda nie
wchodzi do podstawy wyliczenia zasiłku chorobowego, mimo nieustalenia, które
składniki wynagrodzenia Janusza Z. były rzeczywiście wypłacone w okresie przyjętym do obliczania przeciętnego wynagrodzenia, które zostały obciążone składką na
ubezpieczenie chorobowe oraz do których składników pracownik ten zachował prawo
w okresie pobierania zasiłku chorobowego.
Uzasadnienie zarzutu niewłaściwości sądu rejonowego skarżący oparł na
twierdzeniu, że według zasady wynikającej z art. 4778 § 1 k.p.c., w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwym sądem pierwszej instancji bez względu
na wartość przedmiotu sporu jest sąd okręgowy. Przepis art. 4778 § 2 pkt 1 k.p.c. nie
może być interpretowany rozszerzająco, więc do właściwości sądów rejonowych należą między innymi sprawy o zasiłek chorobowy, czyli sprawy o to świadczenie z ubezpieczenia społecznego, lecz już nie sprawy „związane" lub „w przedmiocie" zasiłku chorobowego. W ocenie skarżącego, sprawa, której przedmiot zakreśla decyzja Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2007 r., nie obejmuje powództwa o
świadczenie, czyli o zasiłek chorobowy; treścią roszczenia nie jest uzyskanie aktywności drugiej strony, lecz żądanie „związane" z zasiłkiem chorobowym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzut nieważności postępowania z powodu wydania orzeczenia przez sąd
rejonowy, w sprawie, w której - bez względu na wartość przedmiotu sporu - właściwy
był sąd okręgowy (art. 379 pkt 6 k.p.c.) jest trafny. Właściwość rzeczowa sądów
ubezpieczeń społecznych stanowi odwrócenie zasady przewidzianej w art. 16 i 17
k.p.c., gdyż art. 4778 k.p.c. stwarza domniemanie właściwości rzeczowej sądu okręgowego, a właściwość sądu rejonowego jest wyjątkiem. Zakres właściwości tego
sądu nie może być zatem poszerzany poza sprawy określone w § 2 tego przepisu.
Także wykładnia tego przepisu nie pozwala na inne oznaczenie przedmiotu sprawy
przekazanej sądowi rejonowemu, niż wynikający z jego treści. Wprawdzie w uchwale
z dnia 19 lutego 2008 r., II UZP 7/07 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 197), Sąd Najwyższy przyjął, że w określeniu użytym w art. 4778 § 2 pkt 1 k.p.c. mieszczą się również
sprawy o zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego, lecz poglądem tym nie
naruszył przyjętej w jego judykaturze zasady, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych sąd rejonowy jest właściwy rzeczowo tylko w sprawach wymienionych w
art. 4778 § 2 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006 r., I UK
142/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 54).
Między innymi - jako wyjątek od właściwości sądu okręgowego - do właściwości sądów rejonowych należą sprawy o zasiłek chorobowy (art. 477 8 § 2 pkt 1 k.p.c.).
Określenie sprawy jako sprawy „o zasiłek chorobowy” nawiązuje do określenia używanego w materialnym prawie ubezpieczeń społecznych, tj. w ustawie z dnia 25
czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie
choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.).
Sprawa, w której wniesiono skargę kasacyjną, nie jest sprawą o zasiłek chorobowy
ani o jego zwrot. Przedmiot tej sprawy jest inny w warstwie faktycznej i prawnej, gdyż
nie toczy się ona między organem ubezpieczeń społecznych a uprawnionym do
świadczenia, takie bowiem świadczenie nie przysługuje adresatowi decyzji. Przedmiotu sporu nie wyznacza także decyzja dotycząca przysługiwania lub nieprzysługiwania świadczenia i w związku z tym nienależnego jego pobrania, lecz - skierowana
do płatnika składek - decyzja w przedmiocie rozliczania składek na ubezpieczenia
społeczne oraz zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, w materii
przewidzianej w art. 2 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze
zm.).
Sprawy te regulowane są w rozdziale 4 ustawy pt. „Zgłoszenia do ubezpieczenia, prowadzenie kont i rejestrów oraz zasady rozliczania składek i zasiłków”.
Zamieszczony w tym rozdziale art. 41 ust. 1 stanowi, że płatnik składek przekazuje
do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych imienne raporty miesięczne po upływie każ-
dego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym dla rozliczania składek; na
koncie płatnika składek prowadzone są rozliczenia należnych składek, wypłacanych
przez płatnika zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających
zaliczeniu na poczet składek oraz innych składek pobieranych przez Zakład (art. 45
pkt 2). Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów
ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Zasady rozliczeń regulowane były poprzednio w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie
szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych,
pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze (Dz.U. Nr 165, poz. 1197 ze zm.), a obecnie określone są w
rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych
zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest
zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 78, poz. 465 ze zm.). Rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, oraz wypłaconych przez płatnika w tym
samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających
rozliczeniu na poczet składek, następuje w deklaracji rozliczeniowej według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone
przez płatnika bezpodstawnie (art. 46 ust. 1 i 2); gdy w wyniku przeprowadzonej
kontroli Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdzi nieprawidłowości w deklaracji
rozliczeniowej przedstawionej przez płatnika składek, płatnik składek - stosownie do
okoliczności - obowiązany jest do złożenia organowi rentowemu tzw. imiennych raportów miesięcznych korygujących lub tzw. deklaracji rozliczeniowej korygującej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2004 r., III UK 24/04, niepublikowany). Tej
właśnie czynności, w związku z niepoprawnym obliczeniem podstawy wymiaru wypłaconego Januszowi Z. zasiłku chorobowego potrącanego ze składek na ubezpieczenie społeczne, domagał się Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 6
czerwca 2007 r. od spółki „A.P.” jako od płatnika składek. Podłożem tej decyzji były
wyniki przeprowadzonej na przełomie lat 2006/2007 kontroli płatnika składek przez
pracownika Wydziału Kontroli Płatników Składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
Oddziału w O., a jej podstawę prawną stanowiły przepisy art. 83 ust.1 pkt 3 i art. 48
ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Odwołanie od decyzji, w której organ ubezpieczeń społecznych kwestionuje
wysokość zasiłku chorobowego wypłaconego przez płatnika w decyzji zobowiązującej go do złożenia dokumentów korygujących, rozpoznaje w pierwszej instancji sąd
okręgowy, gdyż sprawa w tym przedmiocie nie została wyjęta z zakresu jego właściwości rzeczowej (art. 4778 § 2 pkt 1 k.p.c.). Za właściwością rzeczową sądu okręgowego przemawiają także istotne racje ustrojowe. Właściwość sądów rejonowych w
zakresie spraw z ubezpieczenia społecznego po raz pierwszy przewidziano w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz.
1070 ze zm.). Przekazana tym sądom część spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych do rozpoznania w pierwszej instancji obejmowała - jak stwierdzono w projekcie
(pismo Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 31 lipca 2001 r., P. II. 470/25/01) sprawy mniej skomplikowane, dotyczące materii zbliżonej do spraw już rozpoznawanych przez sądy tego szczebla. Nadal, także po zmianach art. 477 8 § 2 k.p.c., sądy
rejonowe rozpoznają sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych o mniejszym stopniu trudności. Nie można do takich spraw zaliczać sporów o prawidłowe rozliczenie
się płatnika składek z organem ubezpieczeń społecznych na tle stosowania art. 41
ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa, skomplikowanych pod względem faktycznym i prawnym.
Orzeczenie przez sąd rejonowy w sprawie, w której właściwy rzeczowo jest
sąd okręgowy, powoduje nieważność postępowania (art. 379 pkt 6 k.p.c.). Przy
stwierdzonej nieważności postępowania, ze względu na naruszenie przepisów o właściwości rzeczowej sądów, uchyleniu podlegają wyroki obu Sądów i sprawa podlega
rozpoznaniu od początku przez Sąd Okręgowy jako rzeczowo właściwy w pierwszej
instancji. Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 398 15 § 1
k.p.c. w związku z art. 386 § 2 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.).