Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 266/09 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses pension appeal, ruling child care periods during disability pension do not count as non-contributory service.

Numero d'incarto II UK 266/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the insured's cassation appeal against a second-instance decision denying a teachers' pension due to insufficient service years. The insured argued that periods of child care and disability pension receipt should count as non-contributory service, but the court held these periods must precede the pension claim. Consequently, the court ruled that service performed while receiving a disability pension cannot be credited toward the teachers' pension requirement.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 7 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: Periods of child care or receipt of disability pension do not constitute non-contributory service required for a subsequent pension claim.

Parole chiave

Generato dall'IA
teachers pension non contributory service child care period disability pension service requirement pension entitlement contributory periods

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela
Zgodnie z art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczyciele mający trzydziestoletni okres
art. 7 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dokonując interpretacji przepisu art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17
art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Wynika to z treści art. 100 ust.
art. 398 § 14 k.p.c.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 398 14 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II UK 266/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Halina Kiryło

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z odwołania G. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T.

o emeryturę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 18 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 marca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 31

marca 2009 r. oddalił apelację G. B. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia 9 maja 2008 r. Wyrokiem tym Sąd

Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w T. z dnia 23 października 2007 r. odmawiającej prawa do

emerytury nauczycielskiej, stwierdzając, że nie spełnia ona jednego z warunków

tego

prawa,

a mianowicie,

nie

legitymuje

się trzydziestoletnim okresem

zatrudnienia.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia

faktyczne Sądu Okręgowego, z których wynika, że ubezpieczona, urodzona 28

sierpnia 1959 r., złożyła wniosek o przyznane jej prawa do emerytury na podstawie

art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst:

Dz.U. z 2006 r. Nr 96, poz. 674 ze zm.). G. B. ma wymagany okres pracy w

szczególnym charakterze (pracy nauczycielskiej) – 20 lat, nie przystąpiła do

otwartego funduszu emerytalnego i rozwiązała na swój wniosek stosunek pracy ze

Szkołą Podstawową nr 1 w R. w dniu 31 sierpnia 2007 r. Sąd Apelacyjny za Sądem

Okręgowym przyjął, że spór dotyczy tego czy ubezpieczona legitymuje się

wymaganym trzydziestoletnim okresem zatrudnienia wskazanym w art. 88 ust. 1

Karty Nauczyciela. Organ rentowy nie uwzględnił bowiem okresu pobierania renty

inwalidzkiej od 9 maja 19987 r. do 31 sierpnia 1990 r., w którym ubezpieczona

jednocześnie nie wykonywała pracy z powodu opieki na dwojgiem dzieci

(urodzonymi kolejno 17 stycznia 1987 r. i 3 stycznia 1987 r.), a bez tego okresu jej

ogólny staż ubezpieczeniowy wynosi 27 lat, 4 miesiące i 1 dzień. Sąd Apelacyjny

zaakceptował również ocenę prawną Sądu Okręgowego, że ani okres pobierania

renty, ani okres przerwy w zatrudnieniu spowodowany koniecznością opieki nad

dzieckiem do lat 4 przypadający w okresie pobierania renty nie może być wliczony

– jako okres nieskładkowy - do okresu zatrudnienia wynikającego z art. 88 ust. 1

Karty Nauczyciela. Dokonując interpretacji przepisu art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U.z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), Sąd drugiej instancji

zaakceptował stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23

sierpnia 2005 r., I UK 347/04 (OSNP 2006 nr 13 – 14, poz. 220), z którego wynika,

że okres sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 4, przypadający w czasie

korzystania z prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, nie jest okresem

nieskładkowym w rozumieniu art. 7 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła naruszenie

art. 88 Karty Nauczyciela oraz art. 32 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS

– poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i z tego względu

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w

tym kosztach zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi ubezpieczona nie zgodziła się z przedstawioną przez

Sąd Apelacyjny oceną prawną. Stwierdziła, że wymienione w art. 6 i 7 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS okresy składkowe i nieskładkowe nie wymieniają

okresów pobierania zasiłku chorobowego, okresów pobierania renty inwalidzkiej

czy okresów przebywania

na

urlopie dla

poratowania

zdrowia,

ale

ich

uwzględnienie w okresach nieskładkowych utrwaliło się w praktyce sądowej,

popartej stanowiskiem doktryny. Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie ma

zastosowanie art. 32 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stosownie do

treści art. 46 ust. 1 tej ustawy, z którego wynika, że prawo do emerytury na

warunkach określonych w art. 29, 32, 33 i 39 przysługuje również ubezpieczonym

urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. Ponadto

art. 86 Karty Nauczyciela wskazuje, że nauczyciel oraz członek jego rodziny mają

prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o emeryturach i

rentach z FUS, z uwzględnieniem przepisów ustawy, z tym, że nauczyciel zaliczany

jest do pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze. Dalej

skarżąca wywiodła, że art. 32 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS wszedł

w życie od 1 lipca 2004 .r, a przedtem kwestia zaliczalności okresów

niewykonywania pracy była sporna, bowiem obowiązujące przepisy nie regulowały

tej kwestii w sposób dostatecznie jasny. Natomiast Sąd Najwyższy wielokrotnie

prezentował stanowisko, że do okresu pracy w szczególnym charakterze wlicza się

okresy nieobecności w pracy spowodowane czasową niezdolnością do pracy,

okresy nieobecności z powodu przebywania na urlopie macierzyńskim i urlopie dla

poratowania zdrowia przypadające przed 1 lipca 2004 r. (tak: w wyrokach z dnia 30

lipca 2003 r., II UK 323/02, OSNP 2004 nr 11, poz. 197, z dnia 5 maja 2005r., II UK

215/04, OSNP 2005r. nr 22, poz. 360) z dnia 5 maja 2005 r., II UK 219/04, OSNP

2005 r. nr 22, poz. 361). Z tych przyczyn, w ocenie skarżącej, nie można zgodzić

się z twierdzeniem, że nieujęcie okresu renty inwalidzkiej w art. 6 i 7 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, wyklucza możliwość zaliczenia tego okresu do okresu

składkowego i nieskładkowego. Podobnie niejasna jest kwestia możliwości

zaliczenia okresu niewykonywania pracy z powodu sprawowania opieki nad

dzieckiem do lat 4 w sytuacji, kiedy zbiega się on z okresem pobierania renty.

Zdaniem skarżącej, nie ma przepisu, który wskazywałby, jak potraktować taki

okres, a Sąd Najwyższy rozpatrywał tę kwestię tylko w jednym orzeczeniu, w

wyroku z dnia 23 sierpnia 2005 r., I UK 347/04, i stanowisko w nim wyrażone nie

ma mocy zasady prawnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw. Przepis art. 88 ust. 1

Karty Nauczyciela stanowi odrębną regulację w stosunku do art. 32 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, stanowiąc własne przesłanki nabycia tego prawa.

Zgodnie z art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczyciele mający trzydziestoletni okres

zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś

nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i

schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat

wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Art. 86

Karty Nauczyciela, w myśl którego nauczyciel zaliczany jest do pracowników

wykonujących pracę w szczególnym charakterze, chociaż zawiera pojęcie znane

przepisom ustawy o emeryturach i rentach z FUS „praca w szczególnym

charakterze,” nie stanowi odesłania do przepisów tej ustawy. Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 30 lipca 2003r., w sprawie II UK 323/02 (OSNP 2004r. nr 11, poz.

197) wskazał, że po wejściu w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS wyraźnie zarysowują się dwa odrębne systemy

emerytalne nauczycieli, wywodzące się z potraktowania pracy nauczycielskiej jako

zatrudnienie w szczególnym charakterze: pierwszy, związany z wykonywaniem

pracy w szczególnym charakterze określonej w przepisach rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.) w związku z art. 32 i 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. i

drugi, w którym warunki emerytalne regulowane są przepisami odrębnymi. Jedyny

związek, jaki zachodzi pomiędzy tymi regulacjami, to konieczność uwzględniania

dorobku judykatury dotyczącego wykładni art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS z uwagi na to, że przepisy Karty Nauczyciela nie definiują pojęć użytych w art.

88 ust. 1 tej ustawy. Przepis art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela z mocy art. 32 ust. 5 i

art. 47 ustawy o emeryturach i rentach z FUS należy do systemu emerytalnego i

do interpretacji użytych w nim zwrotów - "okres zatrudnienia" i "wykonywanie pracy

w szczególnym charakterze" - stosuje się definicje obowiązujące w tym systemie

(tak w przywołanych w skardze wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 5 maja 2005

r., w sprawie II UK 219/04, z dnia 5 maja 200 5r., w sprawie II UK 215/04).

Powoływanie się w zarzutach kasacyjnych na naruszenie art. 32 ust. 1a

ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie znajduje w przedmiotowej sprawie

żadnego uzasadnienia. Przede wszystkim należy odróżnić kwestię tzw. ogólnego

stażu pracy, który w przypadku ubiegania się o emeryturę na podstawie art. 88 ust.

1 Karty Nauczyciela musi wynosi 30 lat, od okresu pracy w szczególnym

charakterze wymaganym w wymiarze 20 lat. Odwoływało się do wykładni, przy

ustalaniu prawa do emerytury nauczycielskiej z art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela,

przepisu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dotyczy wyłącznie okresu

pracy w szczególnym charakterze (nauczycielskiej), natomiast przy ogólnym stażu

pracy mają na tej samej zasadzie zastosowanie przepisy ustawy o emeryturach i

rentach z FUS dotyczące okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających,

wymienione w art. 6, 7, 10 ust. 1 i art. 10a tej ustawy (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2002 r., II UKN 337/01, OSNAPiUS 2004 nr 1, poz.

8). W niniejszej sprawie nie ma sporu co do tego, że ubezpieczona spełnia warunek

posiadania

wymaganego

okresu

pracy

w

szczególnym

charakterze

(nauczycielskiej), kwestionowany jest natomiast trzydziestoletni okres zatrudnienia

(ogólny staż pracy), a konkretnie możliwość zaliczenia ubezpieczonej - jako okresu

nieskładkowego – okresu sprawowania opieki nad dzieckiem (art. 7 pkt 5 lit. a) w

czasie pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy. Okres nieskładkowy

(podobnie jak okres składkowy) i okres wykonywania pracy w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze to dwie odrębne kategorie prawne i

dlatego dla wykładni art. 7 pkt 5 lit. a ustawy emeryturach i rentach z FUS

bezużyteczna jest interpretacja uregulowania określającego pracę w szczególnych

warunkach i w szczególnym charakterze wynikającego z przepisu art. 32 tej

ustawy. Powołane przez skarżącą orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca

2003 r., II UK 323/02, z dnia 5 maja 2005r., II UK 215/04 oraz z dnia 5 maja 2005 r.,

II UK 219/04 dotyczą właśnie wliczania do okresów pracy w szczególnych

warunkach okresów nieobecności w pracy spowodowanej niezdolnością do pracy,

macierzyństwem czy urlopem dla poratowania zdrowia. Co więcej, dotyczą one

uprzedniego brzmienia art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, sprzed

zmiany dokonanej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), kiedy to dodany został do tego przepisu

ust. 1a, który zdezaktualizował wyrażone w tych orzeczeniach poglądy (por. np.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2007 r., III UK 51/07,OSNP 2008 nr

21-22, poz. 328, z dnia 27 sierpnia 2008 r., II PK 2/08, LEX nr 523531).

Powołane zatem w skardze argumenty nie mogą podważyć stanowiska

przedstawionego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2005 r., I UK

347/04, które podzielone zostało przez Sądy obu instancji. Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym niniejszą sprawę akceptuje wyrażoną w nim argumentację.

W szczególności trafny jest pogląd, że okresy nieskładkowe mogą przypadać w

okresie pobierania renty, jeżeli nie wyłączają tego przepisy określające te okresy.

Wyłączenia takie wymienione są w trzech punktach - 5, 6 i 7 art. 7. W punkcie 5

wymienione zostały "przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub

renty okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na

podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących

opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów

bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy - z powodu opieki nad dzieckiem:

a) w wieku do lat 4 - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie - bez

względu na liczbę dzieci - do 6 lat, b) na które ze względu na jego stan fizyczny,

psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo w

granicach do 3 lat na każde dziecko". W punktach 6 i 7 wymienione są

przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy

sprawowania

opieki nad

członkami

rodziny

niezdolnymi

do

samodzielnej

egzystencji. Sformułowanie zamieszczone w początkowej części tych przepisów w

żaden sposób nie uprawnia do wniosku, że chodzi o okresy przypadające przed

przyznaniem prawa do świadczenia, o które zainteresowany aktualnie się ubiega.

Jest

bowiem

oczywiste,

że

wszystkie

okresy zarówno

składkowe

jak

i

nieskładkowe, niezbędne do spełnienia warunku posiadania wymaganego okresu

uprawniającego do emerytury lub renty, muszą przypadać przed przyznaniem tego

prawa. Wynika to z treści art. 100 ust. 1, który stanowi, że prawo do świadczeń

powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków do przyznania tego prawa.

Wszystkie okresy wymagane do nabycia prawa do emerytury ubiegający się o to

świadczenie powinien wykazać we wniosku, a więc siłą rzeczy przypadają one

przed przyznaniem prawa. Zastrzeżenie, że określone okresy muszą przypadać

przed przyznaniem prawa do świadczenia jest zbyteczne i nie występuje ono w

pozostałych punktach art. 7. Warunek określony w punktach 5-7 warunek

posiadania okresu opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny przed

przyznaniem prawa do emerytury lub renty oznacza, że okresy przypadające po

przyznaniu jednego z tych świadczeń, z którego uprawniony korzystał przed

ubieganiem

się

o

prawo

do

kolejnego

świadczenia,

nie

są

okresami

nieskładkowymi. Okres sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 4 przypadający w

czasie korzystania z prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nie jest więc

okresem nieskładkowym w rozumieniu art. 7 pkt 5 ustawy. Wymienione w art. 7

okresy nieskładkowe są okresami niewykonywania pracy i niepodlegania

ubezpieczeniu społecznemu z powodu przeszkód uniemożliwiających jakąkolwiek

działalność, na przykład represji politycznych (pkt 4), nauki w szkole wyższej (pkt

9), dokształcania zawodowego lekarzy (pkt 10). Taką przeszkodą jest również

sprawowanie opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Jednak w tym

ostatnim przypadku ustawodawca uznał, że zarówno przy ustalaniu prawa do

świadczeń jak i ich wysokości nie są uwzględniane okresy niewykonywania pracy,

w których wypłacane były świadczenia z ubezpieczenia społecznego - emerytura

lub renta - także w przypadku, gdy emeryt lub rencista opiekował się dzieckiem lub

innym członkiem rodziny wymagającym opieki.

Jeśli zaś chodzi o sam okres pobierania renty, to dopiero ustawą z dnia 20

kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadzono przepis art.

10a, który w ust. 1 stanowi, że przy ustalaniu prawa do emerytury osoby, która

osiągnęła wiek emerytalny co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla

mężczyzn i utraciła prawo do renty z powodu odzyskania zdolności do pracy,

uwzględnia się również okresy pobierania tej renty, jeżeli okresy składkowe i

nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5 - 7 i 10 są krótsze od

okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do

uzupełnienia tego okresu. Okres pobierania renty nie jest uważany ani za okres

składkowy, ani za okres nieskładkowy i aktualnie uwzględnia się go jedynie dla

uzupełnienia okresów brakujących do przyznania prawa do emerytury przy

spełnieniu określonych w tym przepisie warunków, w szczególności osiągnięcia

wieku emerytalnego. Przed wejściem w życie tego przepisu, okresy pobierania

renty nie były uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury, a regulacja w nim

zawarta nie obejmuje ubezpieczonej, która nie osiągnęła wieku emerytalnego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 398 14 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.