Military service period counts as special conditions work if returned to job within legal term.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the Social Insurance Institution's cassation appeal against a lower court ruling granting early retirement to a claimant. The claimant had served in the military after working in special conditions and returned to the same role within the statutory deadline. The court held that military service counts as work in special conditions when the employee resumes the specific post within the legally prescribed period.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej; § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin: Military service performed by a worker in special conditions counts as work in special conditions if the worker returns to the specific post within the statutory period.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 265/11
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 maja 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Beata Gudowska
SSN Zbigniew Hajn
w sprawie z wniosku M. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o emeryturę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 maja 2012 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 9 grudnia 2010 r.,
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z
dnia 3 lutego 2010 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy M. B. prawo do
emerytury od dnia 1 grudnia 2009 r.
Rozstrzygnięcie Sąd wydał na podstawie następująco ustalonego stanu
faktycznego sprawy:
W dniu 22 grudnia 2009 r. wnioskodawca M. B. (urodzony 27 października
1949 r.) złożył wniosek o emeryturę. W wyniku przeprowadzonego postępowania
strona pozwana ustaliła, że wnioskodawca wykazał 28 lat, 9 miesięcy i 19 dni
okresów ubezpieczenia, w tym okres 14 lat, 3 miesięcy i 9 dni okresów pracy w
szczególnych warunkach.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uznał za pracę w szczególnych
warunkach okresu od 25 października 1973 r. do 16 października 1975 r., ponieważ
w tym okresie wnioskodawca pełnił służbę wojskową.
W okresie od 15 kwietnia 1972 r. do 14 grudnia 1984 r. wnioskodawca był
zatrudniony w Kopalni Gipsu i Anhydrytu "N. ", gdzie wykonywał prace polegające
na bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i
budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu wymienioną w wykazie A,
dziale XIV, pkt 25, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7
lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w
szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze
zm.).
Po
zakończeniu
służby
wojskowej
wykorzystał
przysługujący
mu
dziesięciodniowy urlop i wrócił do pracy na wcześniej zajmowane stanowisko. Za
ten okres zatrudnienia wnioskodawca otrzymał świadectwo pracy w szczególnych
warunkach z dnia 2 lutego 2004 r.
Sąd wskazał, że wnioskodawca spełnił wymagania dotyczące okresu
ubezpieczenia, wieku oraz niepozostawania w zatrudnieniu określone w art. 184 w
związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych. Sporna w sprawie pozostawała kwestia wymaganego okresu pracy w
warunkach szczególnych. Sąd, odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego
(wyrok z dnia 6 kwietnia 2006 r., III UK 5/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 434), uznał,
że okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w
szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się do stażu pracy
wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, jeżeli
pracownik w ustawowym terminie zgłosił swój powrót do tego zatrudnienia, co miało
miejsce w sprawie.
Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9
grudnia 2011 r. oddalił apelację organu rentowego od powyższego wyroku.
W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że trafnie Sąd Okręgowy - wobec
dokonanych ustaleń faktycznych – trafnie uznał, że okres służby wojskowej
wnioskodawcy odbywany podczas trwania zatrudnienia w Kopalni podlega
zaliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach i przywołał wskazane już
przez Sąd pierwszej instancji stanowisko Sądu Najwyższego w tej kwestii.
Organ
rentowy
zaskarżył
ten
wyrok
w
całości
skargą
kasacyjną.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez jego błędną
wykładnię, a w szczególności art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U
z 2009 r. Nr 163, poz. 1227 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i
rentach z FUS), w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, przez przyznanie wnioskodawcy prawa
do wcześniejszej emerytury dzięki wliczeniu do okresu pracy w warunkach
szczególnych dwuletniego okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej nieznajdującego żadnego uzasadnienia w obowiązujących przepisach.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że istnieje zasadnicza rozbieżność
pomiędzy treścią przepisu art. 125 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. o
powszechnym obowiązku wojskowym (tekst jednolity: Dz.U. z 1963 r. Nr 20, poz.
108), który stanowił podstawę orzekania w sprawie III UK 5/06 (OSNP 2007 nr 7-8,
poz. 108), a przepisem art. 108 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym
obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr 241,
poz. 2416 ze zm.), obowiązującym w czasie pełnienia służby wojskowej przez
wnioskodawcę, która nie pozwala na wywodzenie skutków prawnych przyjętych
przez Sąd Apelacyjny. Wykładnia gramatyczna obu przepisów wskazuje, że w
treści ustawy z dnia 21 listopada 1967 r., obowiązującej od 29 listopada 1967 r.,
ustawodawca wyraźnie pominął prace w szczególnych warunkach, do których
żołnierzom zasadniczej służby wojskowej przeniesionym do rezerwy, można by
było zaliczać okres ich służby wojskowej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wbrew wywodom skargi nie ma znaczenia, że treść art. 108 ust. 1 ustawy z
dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej
Polskiej, w brzmieniu obowiązującym w okresie odbywania przez wnioskodawcę
służby wojskowej, odbiegała od uregulowania zawartego w art. 125 ustawy z dnia
30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. O ile ten pierwszy
stanowił o zaliczaniu okresu odbytej służby wojskowej do okresu zatrudnienia w
zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem, pracownikom, którzy po
odbyciu służby podjęli - w zakreślonym ustawowo terminie - zatrudnienie w tym
samym zakładzie pracy, w którym byli zatrudnieni przed powołaniem do służby,
albo w tej samej gałęzi pracy, to w świetle drugiego z nich - pracownikowi, który
zgłosił się do pracy w określonym ustawowo terminie, okres odbytej służby
wojskowej zaliczało się do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień
uzależnionych od ilości lat pracy albo od ciągłości pracy w danym zawodzie lub
służbie bądź w szczególnych warunkach, od których zależało nabycie tych
uprawnień. Rację więc należy przyznać twierdzeniom skarżącego, że obowiązująca
od dnia 29 listopada 1967 r. ustawa o powszechnym obowiązku obrony w art. 108
ust. 1 stanowiła jedynie o zaliczaniu okresu odbytej służby wojskowej do wszelkich
uprawnień związanych z zatrudnieniem, przez które należy rozumieć uprawnienia
wynikające ze stosunku pracy, a nie z systemu zabezpieczenia społecznego.
Jednakże nie prowadzi to do wniosku, że z tych przyczyn skarga kasacyjna ma
usprawiedliwioną podstawę. Podstawę prawną dochodzonej emerytury stanowi
art. 184 w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z jej
art. 32 ust. 1, urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. ubezpieczonym, będącym
pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku
niższym niż określony w art. 27 pkt 1, przy czym według ust. 2, dla celów ustalenia
tych uprawnień, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa
się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia
oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności
psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w
podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie
przepisów dotychczasowych, zaś wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje
prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w
ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów
dotychczasowych (ust. 4).
Z przedstawionych unormowań niewątpliwie wynika, że zachowało swą moc,
a więc pozostaje w porządku prawnym, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7
lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w
szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wydane z upoważnienia i
w ramach delegacji ustawowej, zawartej w art. 55 nieobowiązującej już ustawy z
dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin
(Dz.U. Nr 40, poz. 367 ze zm.). W
słowniku zawartym w art. 5 tej ustawy
zdefiniowano pracownika jako osobę pozostającą w stosunku pracy w myśl
Kodeksu pracy, a zatrudnienie jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy.
W tym kontekście należy odczytywać postanowienia § 2, 4 i 19 powołanego
rozporządzenia Rady Ministrów. Pierwszy z tych przepisów w ust. 1 stanowi, iż
okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w
rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w
szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy
obowiązującym na danym stanowisku pracy, drugi zaś, w ust. 1 pkt 3 przewiduje,
że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, nabywa prawo
do emerytury, jeżeli ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat
pracy w szczególnych warunkach, a przy ustalaniu tych okresów pracy, uwzględnia
się także okresy takiej pracy wykonywanej przed dniem wejścia w życie
rozporządzenia (§ 19 ust. 1).
To, że ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin została
uchylona, nie może oznaczać, iż w obecnym stanie prawnym pojęcia te –
pracownik i zatrudnienie, niezdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z
FUS, mogą być interpretowane w oderwaniu od przepisów Kodeksu pracy, do
którego zresztą wprost nawiązywał art. 5 tej ustawy. Pojęcia pracownik, stosunek
pracy czy zatrudnienie nie mogą być interpretowane na użytek prawa ubezpieczeń
społecznych inaczej niż interpretuje je akt prawny określający prawa i obowiązki
pracowników i pracodawców, tj. Kodeks pracy. W myśl art. 2 k.p. pracownikiem jest
osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania
lub spółdzielczej umowy o pracę, zaś stosunek pracy został zdefiniowany jako
zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz
pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego
wyznaczonym, a pracodawcy - do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem,
przy
czym
zatrudnienie
w
takich
warunkach
jest
zatrudnieniem
na
podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy
(art. 22 § 1 i 11 k.p.). Pogląd ten wzmacnia treść art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1
stanowi, że obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym podlegają,
osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: pracownikami (...),
zaś za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy (art. 8 ust. 1).
Sformułowania te oznaczają odpowiednio pracownika i stosunek pracy według
wskazań Kodeksu pracy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada
2003 r., III UZP 10/03 (OSNP 2004 nr 5, poz. 7).
Wydane na podstawie, między innymi, art. 108 ust. 4 powyższej ustawy z
1967 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie
szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz.U. Nr 44, poz. 318 ze zm.)
regulowało w sposób szczegółowy uprawnienia żołnierza, który w terminie 30 dni
po zwolnieniu ze służby zgłosił powrót do zakładu pracy i w wyniku tego podjął w
nim zatrudnienie. W myśl w § 5 ust. 1 tego rozporządzenia w takim przypadku
żołnierzowi wlicza się czas odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w
zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie wszelkich uprawnień
związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie szczególnych
uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w
określonym zawodzie. Z przepisów tych wynika, że - pod warunkiem w nich
wskazanym - okres zasadniczej służby wojskowej jest okresem zatrudnienia na
takich samych warunkach, jak przed powołaniem do tej służby. Co więcej z art. 105
powyższej ustawy (w brzmieniu obowiązującym do 6 sierpnia 1979 r.) wynika, że w
okresie między powołaniem pracownika do czynnej służby wojskowej a jej
odbyciem stosunek pracy nie może być przez zakład pracy wypowiedziany ani
rozwiązany. Z przepisów tych płynie wniosek, że - pod warunkiem w nich
wskazanym – zachowana jest ciągłość pracy a okres zasadniczej służby wojskowej
jest okresem zatrudnienia na takich samych warunkach, jak przed powołaniem do
tej służby, poborowy zaś odbywający tę służbę uważany jest za pracownika. Innymi
słowy, w zakresie zatrudnienia żołnierz czynnej służby wojskowej jest pracownikiem
wykonującym pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu
pracy, jeśli wykonywał ją w taki sam sposób (stale i w pełnym wymiarze czasu
pracy) przed powołaniem do służby i do zatrudnienia tego powrócił po jej
zakończeniu w przepisanym terminie. Nie można bowiem inaczej zinterpretować
sformułowania: „wlicza
się
czas
odbywania
służby
wojskowej
do
okresu
zatrudnienia (…) w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem (…)
oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na
określonym stanowisku lub w określonym zawodzie”. Uprawnienia wynikające ze
stosunku pracy wprost oddziałują na unormowania z zakresu ubezpieczeń
społecznych dotyczące pracy w szczególnych warunkach, bowiem, jak wskazano
wyżej, wspólne dla nich są pojęcia pracownik, stosunek pracy czy zatrudnienie.
Skoro zgodnie z tytułem rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego
1983 r. dotyczy pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w
szczególnym charakterze, a wedle jego § 2 okresami pracy uzasadniającymi prawo
do świadczeń są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w
szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy
obowiązującym na danym stanowisku pracy, to takim okresem jest również okres
odbywania czynnej służby wojskowej uznawany w wyżej przywołanych przepisach i
w omówionych wyżej uwarunkowaniach za okres zatrudnienia równoważny z
wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu
pracy (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia z 9 marca 2010 r., I UK 333/09,
LEX nr 585739).
Choć więc wymaganie okresu pracy w szczególnych warunkach lub w
szczególnym charakterze co do zasady powinno odnosić się do okresu faktycznego
wykonywania takiej pracy, z wyłączeniem okresów wyłącznie formalnego
pozostawania w zatrudnieniu, w których pracownik - zgodnie z treścią łączącego go
z pracodawcą stosunku pracy - zajmuje stanowisko, z którym łączy się
wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
lecz w rzeczywistości pracy tej nie wykonuje, a tym samym nie jest narażony na
uciążliwość związaną z warunkami lub charakterem pracy, to w ocenie Sądu
Najwyższego istnieją od tej zasady wyjątki usprawiedliwione respektowaniem
obowiązujących przepisów kształtujących prawa i obowiązki pracowników. Takimi
zaś przepisami są art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o
powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 5 ust. 1
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych
uprawnień żołnierzy i ich rodzin, które poprzez ustanowioną w nich fikcję prawną
traktują żołnierza czynnej służby wojskowej jako pracownika wykonującego pracę w
szczególnych warunkach.
Skoro z podstawy faktycznej wyroku wynika, że wnioskodawca przed
powołaniem do służby wojskowej zatrudniony był w szczególnych warunkach i do
pracy tej powrócił po jej zakończeniu w przepisanym terminie, to w świetle
przedstawionego stanowiska, okres służby wojskowej zalicza mu się do
zatrudnienia w szczególnych warunkach.
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 398 14 k.p.c. orzekł
jak w sentencji.