Supreme Court dismisses pension claim when military disability pension and social insurance pension rights overlap under single benefit rule.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the applicant's cassation appeal against a social insurance fund decision denying a pension. The applicant, receiving a military disability pension, sought a concurrent social insurance pension despite meeting eligibility criteria. The court ruled that the principle of a single benefit applies to overlapping rights, excluding simultaneous payment unless specific exceptions exist. Consequently, the applicant cannot receive both pensions simultaneously, and the lower court's decision was upheld.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych: When rights to social insurance pensions and military pensions overlap, only the higher or chosen benefit is paid, excluding simultaneous receipt unless special provisions state otherwise.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 237/11
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 maja 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Romualda Spyt
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
w sprawie z wniosku J. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o emeryturę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 maja 2012 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 5 kwietnia 2011 r.,
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację
wnioskodawcy J. R. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę, którym oddalono odwołanie wnioskodawcy
od decyzji organu rentowego z dnia 20 lipca 2010 r., przyznającej mu prawo do
emerytury, a od której wnioskodawca wniósł odwołanie w zakresie zawieszenia
prawa do wypłaty świadczenia z uwagi na pobieranie renty wojskowej. Sąd
Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji jak i
zapadłe orzeczenie, w myśl którego wnioskodawca uprawniony do renty wojskowej
i pobierający to świadczenie nie może jednocześnie pobierać świadczenia z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mimo że spełnił warunki do jego nabycia i
prawo to zostało mu przyznane. Zgodnie bowiem z art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst; Dz.U.
z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odrębne przepisy określają prawo do
pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem
do renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje
w związku ze służbą wojskową.
W stanie faktycznym sprawy, wnioskodawcy (ur. 10 czerwca 1946 r.),
decyzjami Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia 3 stycznia 1984 r. przyznano
prawo do wojskowej renty inwalidzkiej oraz do emerytury wojskowej. Do stażu
uwzględniono okres zatrudnienia cywilnego w wymiarze 2 miesiące i 18 dni oraz 1
rok i 8 dni, a także okres służby wojskowej w wymiarze 16 lat 8 miesięcy i 5 dni.
Wypłatę emerytury wojskowej zawieszono ze względu na to, że pobierane
świadczenie rentowe było korzystniejsze. Obecnie wnioskodawca jest całkowicie
niezdolny do pracy z ogólnego stanu zdrowia (dawne inwalidztwo według pierwszej
grupy istnieje od dnia 28 września 2009 r.) oraz częściowo niezdolny do pracy
(dawne inwalidztwo według trzeciej grupy) w związku ze służbą wojskową od dnia
14 maja 1983 r. W dniu 6 kwietnia 2010 r. wnioskodawca złożył do ZUS wniosek o
emeryturę, dołączając dokumentację poświadczającą zatrudnienie od dnia 23
stycznia 1984 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z
dnia 17 czerwca 2010 r. uznał wnioskodawcę za całkowicie trwale niezdolnego do
pracy, a za datę powstania tej niezdolności ustalił dzień 7 kwietnia 2010 r. Decyzją
z dnia 20 lipca 2010 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury
od dnia 7 kwietnia 2010 r., ustalając staż ubezpieczeniowy na 26 lat 6 miesięcy i 14
dni okresów składkowych i nieskładkowych. Jednocześnie organ rentowy zawiesił
wypłatę świadczenia emerytalnego z powodu zbiegu prawa do więcej niż jednego
świadczenia. Na skutek odwołania wnioskodawcy, wyrokiem z dnia 17 listopada
2010 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie,
a jego wniosek o przyznanie prawa do wypłaty emerytury w zbiegu z rentą
wojskową przekazał do rozpoznania organowi rentowemu. Apelację wnioskodawcy,
od tego wyroku oddalił wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny,
wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przypadku,
gdy ubezpieczony uprawniony jest do dwóch lub więcej świadczeń, wypłaca się
świadczenie wyższe lub przez niego wybrane. Wnioskodawca pobiera rentę
wojskową, jako świadczenie dla niego korzystniejsze, a zatem prawo do wypłaty
świadczenia emerytalnego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegało
zawieszeniu. Sąd uznał także, że dla rozstrzygnięcia w sprawie nie ma znaczenia
podnoszona
przez
wnioskodawcę
okoliczność,
iż
prawo
do
świadczenia
emerytalnego nabył za lata przepracowane po przejściu ze służby wojskowej w
stan spoczynku.
Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną w całości pełnomocnik
wnioskodawcy, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez jego błędną
wykładnię wobec nieuwzględnienia przez Sądy orzekające w sprawie treści
uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r., II UZP
10/09, (OSNP 2010 nr 17-18, poz. 215), oraz przepisów postępowania – art. 386 §
6 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku jak i poprzedzającego go wyroku
Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego
rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty
sprawy – przez przyznanie wnioskodawcy obu świadczeń – renty wojskowej oraz
emerytury z pracy cywilnej po zakończeniu służby, wraz z orzeczeniem o kosztach
postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do
art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi
kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów
postępowania lub gdy zarzut taki okaże się niezasadny. Nie jest trafny podnoszony
w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 386 § 6 k.p.c.
Przepis ten stanowi o związaniu zarówno sądu, któremu sprawa została
przekazana po uchyleniu wyroku, na skutek apelacji, jak i sądu drugiej instancji,
oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w
uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji. Związanie wyrażone w art. 386 § 6
k.p.c. oznacza m.in. zakaz formułowania ocen prawnych sprzecznych z
wyrażonymi wcześniej w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji, a nawet
zakaz podejmowania w jakikolwiek sposób próby podważania czy kontestowania
wiążącej go oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Dotyczy to
dalszego postępowania przed sądami powszechnymi po uchyleniu poprzedniego
wyroku sądu pierwszej instancji w wyniku uwzględnienia apelacji i w rozpatrywanej
sprawie nie ma zastosowania z uwagi na przebieg postępowania, w którym nie
doszło do uchylenia wyroku przez Sąd drugiej instancji (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 22 października 2009 r., III CZP 75/09, niepublikowane).
W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu między stronami co do tego, że
wnioskodawca nabył prawo do świadczenia rentowego na podstawie przepisów
ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.),
jak również prawo do świadczenia emerytalnego na podstawie przepisów ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych. Spór zaś w istocie sprowadza się do interpretacji przepisów i
ustalenia, czy wnioskodawca jest uprawniony do pobierania jednocześnie obu tych
świadczeń. Z art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS niewątpliwie
wynika – jako zasada prawa ubezpieczeniowego – prawo do pobierania jednego
świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w sytuacji tzw. zbiegu
u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie. Zasada ta jest
również obowiązująca (wg ust. 2 tego przepisu „z uwzględnieniem art. 96”) w razie
zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do
świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym m.in.
żołnierzy zawodowych, „z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (…)
została obliczona według zasad określonych w art. 15a ustawy z dnia 10 grudnia
1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (…)” –
bez znaczenia w okolicznościach sprawy. Zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 pkt 1
ustawy o emeryturach i rentach z FUS odrębne przepisy określają prawo do
pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem
do renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje
w związku ze służbą wojskową. Te „odrębne przepisy” – nieznajdujące
zastosowania w okolicznościach sprawy - to w tym przypadku art. 54 ustawy z dnia
29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin
(jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 648 ze zm.), który dopuszcza
pobieranie przez inwalidę wojennego i wojskowego, którego niezdolność do służby
wojskowej powstała w związku z tą służbą, rentę powiększoną o połowę emerytury
albo emeryturę powiększoną o połowę renty. W
ocenianej sprawie do
wnioskodawcy uprawnionego do renty wojskowej z ustawy z dnia 10 grudnia
1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin,
znajdzie zastosowanie art. 7, zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury
lub renty przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty albo do
uposażenia w stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w
odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę
uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Cytowany przepis
wyklucza zatem możliwość zbiegu świadczeń wojskowych ze świadczeniami z
ubezpieczeń
powszechnych,
poza
sygnalizowaną
wyżej
sytuacją
prawną.
Wnioskodawca uprawniony do renty wojskowej i pobierający to świadczenie nie
może jednocześnie pobierać świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
mimo że spełnił warunki do jego nabycia i prawo to zostało mu przyznane. Tym
samym prezentowana w skardze kasacyjnej konstrukcja prawna, zgodnie z którą
wnioskodawcy miałyby przysługiwać „niezależnie” oba świadczenia, wobec „ciągu”,
a nie zbiegu świadczeń jest całkowicie chybiona i nie znajduje uzasadnienia w
przepisach. Sprawy zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty wojskowej z
ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin
rozstrzyga się zgodnie z powszechnymi regułami ustawy o emeryturach i rentach z
FUS i tzw. zasadą jednego świadczenia. Zasada ta, dotyczy również zbiegu prawa
do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń
przewidzianych w odrębnych przepisach z zakresu zabezpieczenia społecznego,
niezależnie od ich ubezpieczeniowego czy też zaopatrzeniowego charakteru, z
wyjątkami wskazanymi w art. 96, wyżej wskazanymi.
Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia
27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, (OSNP 2005 nr 1, poz. 10). Warto zauważyć, że
zasada prawa do pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia
społecznego nie jest nowa i została do ustawy o emeryturach i rentach z FUS
przejęta z ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) – por. jej art. 69.
Na koniec, w związku z zarzutami skargi, należy wskazać, że niczego do
niniejszej sprawy nie wnosi uchwała składu powiększonego Sądu Najwyższego z
dnia 17 lutego 2010 r., II UZP 10/09 (OSNP 2010/17-18/215), odnosząca się do
nabycia przez żołnierza zawodowego prawa do emerytury z ustawy o emeryturach i
rentach z FUS, którego to prawa organ rentowy nie kwestionował.
Tym się kierując - gdy podstawy skargi nie zostały wykazane – orzeczono
jak w sentencji, na podstawie art. 39814 k.p.c.