Supreme Court dismisses pension appeal; early retirement requires full-time work in harmful conditions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a woman seeking early retirement based on work in special conditions. The court found that witness testimony failed to prove she worked full-time hours in harmful conditions during the required period, despite her employer's certificate. Consequently, the court ruled that the statutory prerequisites for early retirement were not met.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. – Prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje wyłącznie pracownikom zatrudnionym stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szkodliwych warunkach.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 2/11
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lipca 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Katarzyna Gonera
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
w sprawie z wniosku J. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E.
o emeryturę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lipca 2011 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 29 czerwca 2010 r.,
oddala skargę.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację
wnioskodawczyni J. G. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w E. z dnia 21 października 2009 r. w sprawie przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń
Społecznych
Oddziałowi
w
E. o
emeryturę,
wskazując
w
uzasadnieniu, że wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich koniecznych przesłanek
do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury określonych w art. 184 ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).
W stanie faktycznym sprawy, wnioskodawczyni (ur. w dniu 11 kwietnia 1954
r.), osiągnęła wiek 55 lat. W okresie od 2 maja 1972 r. do 9 marca 1991 r.
pracowała w „Społem" Powszechnej Spółdzielni Spożywców w S. na stanowiskach:
sprzedawcy agencyjnego, robotnika niewykwalifikowanego przy pracach lekkich,
pomocy ciastkarza, ciastkarza, ciastkarza dekoratora oraz samodzielnego referenta
ds. odbioru jakościowego towaru. W dniu 6 maja 2009 r. złożyła wniosek o
emeryturę wraz z zaświadczeniem pracodawcy o wykonywaniu pracy w
szczególnych warunkach, określonych w przepisach rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników
zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr
8, poz. 43 ze zm.), stwierdzające, że w okresie od dnia 1 stycznia 1981 r. do dnia
15 czerwca 1988 r. wykonywała prace w pełnym wymiarze czasu pracy na
stanowisku ciastkarz-dekorant, ciastkarz – wymienionych w dziale X poz. 11
wykazu A stanowiącego załącznik do uchwał Zarządu Głównego CZSR z dnia 25
lipca 1983 r. w sprawie pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w zakładzie
pracy spółdzielczości rolno-spożywczej (wykaz A załącznika do wskazanego
rozporządzenia,
określający
prace
w
szczególnych
warunkach,
których
wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego – w dziale X poz. 11
wymienia jedynie prace przy wypieku pieczywa).
Decyzją z dnia 26 maja 2009 r. pozwany organ rentowy odmówił
wnioskodawczyni prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 7 lutego 1983 r. Odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji, oddalił
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w E. wyrokiem z dnia 21
października 2009 r., stwierdzając, że ustalenia poczynione w sprawie nie
pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawczyni legitymuje się okresem 15 lat pracy w
warunkach szczególnych, wymaganym dla przyznania dochodzonego świadczenia.
Kwestią sporną było wykonywanie przez wnioskodawczynię w okresie od dnia 2
kwietnia 1973 r. do dnia 15 czerwca 1988 r. pracy w szczególnych warunkach
uprawniającej do przyznania dochodzonego świadczenia. W ocenie Sądu pierwszej
instancji istotną okolicznością jest nie tylko to czy stanowisko pracy zostało
wymienione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983
r., lecz równie istotny jest charakter tej pracy, oraz stwierdzenie czy była ona
wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym
stanowisku. Z poczynionych ustaleń wynikało, że wnioskodawczyni pracowała w
systemie dwuzmianowym w ciastkarni. Do jej obowiązków należało rozpalenie w
piecu oraz przygotowywanie tzw. rozczynu (co zajmowało około 2 godzin). Do
momentu osiągnięcia przez piec odpowiedniej temperatury robiono bezy lub inne
ciastka, po ogrzaniu pieca drożdżówki, pączki i bułki. Po wyrośnięciu rozczynu
wyrabiała ciasto, co zajmowało około 1 godziny, następnie porcjowała i formowała
ciasto (od 3 do 4 godzin). Początkowo prace wykonywano ręcznie, następnie
piekarnia została wyposażona w mieszadło do ciasta. Mycie blach i przenoszenie
produktów wykonywano w czasie gdy rosło ciasto. Wnioskodawczyni zajmowała się
również dekorowaniem pieczywa. Zdaniem Sądu Okręgowego, przyjmując taki
obraz czynności wnioskodawczyni jako mający potwierdzenie w zeznaniach
świadków należało stwierdzić, że w żadnym razie opisane czynności nie pozwalają
na przyjęcie, że wnioskodawczyni stale i w pełnym wymiarze (8 godzin dziennie)
pracowała przy wypieku pieczywa, a tylko te prace określone zostały jako praca w
szczególnych warunkach, której wykonywanie uprawnia do niższego wieku
emerytalnego. Także z faktu wypłacania pracownikowi tzw. dodatku „szkodliwego"
(co potwierdzają od 1981 r. akta osobowe wnioskodawczyni), nie można –
wysnuwać wniosku, że w okresie od 1 stycznia 1981 r. do 15 czerwca 1988 r.
wnioskodawczyni wykonywała pracę w szczególnych warunkach. Stanowisko to w
pełni podzielił Sąd Apelacyjny, uznając że pracy wnioskodawczyni nie można uznać
za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, gdyż nie można uwzględnić
okresu zatrudnienia, w którym pracownik wykonuje taką pracę w niepełnym czasie
pracy.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości, pełnomocnik
wnioskodawczyni zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 32 ust. 1
i 2, art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, oraz § 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7
lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w
szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w związku z wykazem A
dział X poz. 11 załącznika do rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i przyjęcie,
że prace wykonywane przez wnioskodawczynię w okresie od dnia 3 kwietnia 1973
r. do dnia 9 marca 1991 r. nie były pracą w szczególnych warunkach, oraz
naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy – art. 385
k.p.c. poprzez oddalenie apelacji w sytuacji, gdy w istniały przesłanki do
uwzględnienia żądania wnioskodawczyni, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
w całości i uwzględnienie żądania wnioskodawczyni, ewentualnie uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi drugiej instancji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje;
Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w
granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli - tak jak w rozpoznawanej sprawie skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (jedyny zarzut
skargi odnoszący się do naruszenia przepisów postępowania dotyczy naruszenia
art. 385 § k.p.c., który mówi o oddaleniu przez Sąd drugiej instancji apelacji, gdy
jest ona bezzasadna). Tym samym Sąd Najwyższy był związany ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, a więc i ustaleniem,
że
poza
pieczeniem
ciasta,
wnioskodawczyni
rozpalała
w
piecu
oraz
przygotowywała ciasto (rozczyn) nadto wyrabiała, porcjowała i formowała ciasto (co
zajmowało od 3 do 4 godzin), zajmując się także dekorowaniem pieczywa. Już z
tego „zestawienia” obowiązków wnioskodawczyni, wynika niewątpliwie, że opisane
czynności nie pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawczyni stale i w pełnym
wymiarze (8 godzin dziennie) pracowała przy wypieku pieczywa, co trafnie przyjął
Sąd Apelacyjny, wskazując nadto, że z faktu wypłacania pracownikowi dodatku z
tytułu pracy w warunkach szkodliwych, nie można wysnuwać wniosku, że w
przytoczonych wyżej okresach wykonywała pracę w szczególnych warunkach „stale
i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy” - §
2 rozporządzenia.
Niewątpliwe było również, że wnioskodawczyni przedstawiła świadectwo pracy
o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach jedynie w okresie od dnia 1
stycznia 1981 r. do dnia 15 czerwca 1988 r., co wprawdzie nie stanowi przeszkody
w udowodnieniu takiego charakteru zatrudnienia w dłuższym okresie przy pomocy
innych środków dowodowych, tyle że ocenione w granicach dyspozycji określonych
w art. 233 § 1 k.p.c. zeznania świadków nie pozwoliły na takie ustalenia. Wszystko
to doprowadziło Sąd drugiej instancji do wyrażenia uprawnionej konkluzji, że praca
wnioskodawczyni w warunkach szczególnych nie obejmowała pełnego wymiaru
czasu pracy na zajmowanym stanowisku pracy, a tym samym nie spełniła ona
przesłanek określonych w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Tym
ustaleniom i dokonanej przez Sąd Apelacyjny ocenie zebranego w sprawie
materiału dowodowego, skarżąca w istocie przeciwstawiła w skardze kasacyjnej
polemiczne jedynie twierdzenia co do czasu i zakresu pracy w szczególnych
warunkach, które nie znajdują uzasadnienia w przytoczonym materiale dowodowym, czyniąc wiążącymi Sąd Najwyższy poczynione ustalenia faktyczne.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07,
(OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290), nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów
pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej
stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do
emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych
prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na
organizm pracownika. Z tego względu wykonywanie takiej pracy, jak w ustalonym
stanie faktycznym, nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1
i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z przywileju przejścia na emeryturę w
niższym wieku emerytalnym, przysługującego pracownikom zatrudnionych w
szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą bowiem korzystać
wyłącznie pracownicy, którzy byli rzeczywiście zatrudnieni stale i w pełnym
wymiarze czasu pracy w szkodliwych warunkach pracy (art. 32 ustawy o
emeryturach i rentach w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.).
Ustanowiony w tych przepisach warunek szczególnego charakteru zatrudnienia,
zwłaszcza przy ubieganiu się o prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym,
nie może budzić żadnych wątpliwości (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6
marca 2007, I UK 287/06, wskazujący, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych
mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, co oznacza także, że określona w ustawie o emeryturach i rentach, instytucja tzw. „wcześniejszej emerytury”
musi podlegać ścisłej wykładni).
Gdy więc przytoczone w skardze podstawy okazały się nieuzasadnione, Sąd
Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c.
/tp/