Supreme Court allows pension claim by counting foreign work periods as special conditions work if insured contributions were paid.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court ruling granting early retirement to a worker based on foreign employment. The applicant argued that work in Havana did not qualify as 'special conditions' work because the employer was foreign, citing a specific regulation. The Court rejected this, ruling that the regulation applies regardless of the employer's location, provided the work was insured under Polish social security laws.
Regesto Legislator
Generato dall'IA§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.; art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: Periods of work abroad performed by employees listed in the annexes to the regulation on early retirement for workers employed in special conditions or special character are included in the working period required for early retirement, provided they are recognized as contribution periods under the Social Insurance Fund Act, regardless of the employer's nationality or ownership status.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 5 marca 2003 r.
II UK 196/02
Do okresu pracy w szczególnych warunkach wymaganego w § 4 ust. 1
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w
szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) wlicza się okresy wykonywania za granicą u zagranicznych pracodawców prac wymienionych w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, jeżeli są one uznane za
okresy składkowe w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 lub 6 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy
z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).
Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Beata Gudowska, Zbigniew Myszka.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2003 r. sprawy
z wniosku Jerzego W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w
G. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2001 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 grudnia 2000 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w G. odmówił przyznania wnioskodawcy Jerzemu W. prawa do emerytury wobec
braku wymaganego piętnastoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach.
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 10 września
2001 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury
poczynając od 24 listopada 2000 r. Sąd ustalił, że wnioskodawca urodzony 4 grudnia
1938 r. osiągnął wiek 60 lat i okres zatrudnienia wynoszący ponad 30 lat. Ma także
piętnastoletni okres pracy w szczególnych warunkach po wliczeniu okresu od 20
maja 1971 r. do 19 grudnia 1975 r., w którym korzystając z urlopu bezpłatnego w
macierzystym zakładzie pracy wykonywał pracę w Stoczni Remontowej w Hawanie
na podstawie umowy zawartej z polskim przedsiębiorstwem „P.”. Przedsiębiorstwo to
pobierało wypłacane przez pracodawcę kubańskiego wynagrodzenie, a wnioskodawcy wypłacało świadczenie określone w umowie. Okres pracy za granicą został
uznany przez organ rentowy za okres składkowy, gdyż wnioskodawca podlegał
ubezpieczeniu społecznemu. Sporną kwestią było uznanie tego okresu za okres
pracy w szczególnych warunkach. Wnioskodawca zajmował stanowisko inżyniera do
spraw produkcji w stoczni remontowej, które to stanowisko wymienione jest w wykazie A, dział XIV, poz. 24 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), zatem
wykonywał pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu tego rozporządzenia.
Przepisy rozporządzenia ( § 1 ust. 1 i 2) nie zawierają wymogu, aby praca w szczególnych warunkach była wykonywana w Polsce.
Apelacja organu rentowego została oddalona wyrokiem Sądu ApelacyjnegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2001 r. [...].
Sąd Apelacyjny uznał, że prawo do emerytury przysługuje wnioskodawcy na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) i § 4 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników
zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wnioskodawca spełnia wszystkie wymogi określone w tym ostatnim przepisie - wiek wynoszący dla mężczyzn 60 lat, okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 25 lat i wymagany piętnastoletni okres wykonywania prac w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie A. Ten ostatni okres został wyliczony na podstawie świadectw
pracy i wynosi łącznie 16 lat. Uwzględnia się przy tym okres 4 lat, 6 miesięcy i 29 dni
pracy w Stoczni Remontowej w Hawanie na stanowisku mechanika do spraw produkcji w stoczni remontowej oraz okres 1 roku i 12 dni pracy na statku obcego armatora wykonywanej za pośrednictwem Agencji Morskiej w G. na stanowisku mechanika-kierownika grupy remontowej. Oba te stanowiska figurują w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji w
§ 1 ust. 2 rozporządzenia nie znalazł się przepis o konieczności wykonywania zatrudnienia na stanowisku wymienionym w wykazie na terenie Polski.
Wyrok ten zaskarżył kasacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w G. i
wskazując jako podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych i § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7
lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i wniósł o jego zmianę wyroku
oraz zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu kasacji podniósł, że powołane rozporządzenie ma zastosowanie do pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach na stanowiskach wymienionych enumeratywnie w załączniku do rozporządzenia (§ 1 ust.1).
Stanowiska takie ustalali w podległych i nadzorowanych przez siebie zakładach
pracy właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki
spółdzielcze (§1 ust. 2). Przepis ten, aczkolwiek nie przystający do obecnego ustroju
społeczno-gospodarczego, ma nadal moc obowiązującą. Dlatego też Sąd Najwyższy
uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002 r. trafnie rozszerzył zakres
jego stosowania na pracowników zatrudnionych u pracodawców prywatnych. Organ
rentowy nie neguje faktu, że wnioskodawca we wskazanym okresie pracował w warunkach noszących znamiona szczególności i szkodliwości. Nie podważa także faktu,
że w spornym okresie podlegał on polskiemu ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik w związku z czym uznał ten okres za okres składkowy. Jednakże dla
uwzględnienia do uprawnień emerytalnych okresów pracy w szczególnych warunkach, co wynika wprost z treści § 1 rozporządzenia, niezbędne jest także wykonywanie tych prac w zakładach podległych i nadzorowanych przez polskich ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz związków spółdzielczych. Tylko tacy pracodawcy mieli prawo do określania w sposób wiążący stanowisk pracy, na których zatrudnienie uprawnia do prawem określonych preferencji w nabywaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Reasumując wynik wykładni § 1 należy stwierdzić, że warunkiem koniecznym uwzględnienia każdego okresu pracy w szczególnych warunkach
jest to, by zatrudnienie było wykonywane wprawdzie niekoniecznie na terytorium
kraju, ale u pracodawcy będącego osobą prawa polskiego. W przypadku wnioskodawcy polska jednostka gospodarcza „P.” nie była pracodawcą, lecz pośrednikiem w
zawarciu umowy o pracę. Faktycznym pracodawcą wnioskodawcy było Ministerstwo
Transportu Republiki Kuby. Z przepisu § 1 rozporządzenia nie można wyinterpretować normy, która rozciągałaby moc jego obowiązywania na pracowników zatrudnionych poza granicami kraju. Z tych samych powodów nie powinien być doliczony
okres pracy na statku obcego armatora na podstawie umowy za pośrednictwem
Agencji Morskiej w G.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podstawą prawną żądania emerytury w wieku niższym niż wymagany dla
mężczyzn wiek 65 lat jest w przypadku wnioskodawcy przepis art. 32 ust. 1 ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r.
będącymi pracownikami, o których mowa w ust. 2 - 3, zatrudnionym w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym
niż określony w art. 27 pkt 1. Przepis art. 32 pkt 4 stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym
w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepisami dotychczasowymi w rozumieniu tego przepisu są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Do wnioskodawcy ma
zastosowanie przepis § 4 ust. 1, który w stosunku do pracownika, który wykonywał
prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, zawiera następujące
wymogi : wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzn 60 lat, okres zatrudnienia wynoszący dla mężczyzn 25 lat i co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Przez okres zatrudnienia rozumie się zgodnie z terminologią używaną w powołanej
ustawie okresy składkowe i nieskładkowe wymienione w art. 6 i 7 oraz art. 10 ust. 1,
natomiast okresy pracy w szczególnych warunkach, to okresy wymienione w wykazach A i B załącznika do rozporządzenia oraz inne okresy pracy lub służby wymienione w § 4 ust. 3 i w § 5 - 10.
W kasacji nie przeczy się, że wnioskodawca spełnia wszystkie te warunki, w
szczególności nie przeczy się, że stanowiska, na których wykonywał pracę w szczególnych warunkach są wymienione w wykazie A i że wnioskodawca wykonując te
pracę miał status pracownika; zatrudnienie było wykonywane na podstawie umowy o
pracę. Twierdzenie, że spełnienie tych warunków nie uprawnia do emerytury skarżą-
cy opiera na treści § 1 rozporządzenia, który to przepis jego zdaniem wyłącza
uwzględnienie okresu pracy w szczególnych warunkach wykonywanej za granicą u
zagranicznego pracodawcy. Ma na to wskazywać uregulowanie zawarte w ust. 2
tego przepisu, który stanowi, że właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i
Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Według
rozumowania wnoszącego kasację przepisy rozporządzenia, w tym przepis § 4, stosuje się tylko do pracowników zakładów podległych lub nadzorowanych przez organy
wymienione w powołanym przepisie, co wyklucza pracowników zatrudnionych u zagranicznych pracodawców.
Sąd Najwyższy nie podziela takiej wykładni, czemu dał wyraz w uchwale
składu siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002 nr
10, poz. 243), stwierdzając, że prace wymienione w § 4 - 8a rozporządzenia są pracami w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach bez względu na status własnościowy pracodawcy. Uchwała ta stanowiła odpowiedź na zagadnienie prawne dotyczące wykonywania prac w szczególnych warunkach u prywatnego pracodawcy i dlatego odnosi się jedynie do statusu własnościowego pracodawcy. Jednakże argumentacja przemawiająca za równym traktowaniem
pracowników prywatnych i uspołecznionych zakładów pracy w zakresie możliwości
wcześniejszego przechodzenia na emeryturę odnosi się również do równego traktowania pracowników zatrudnionych u polskich pracodawców i u pracodawców zagranicznych. W uzasadnieniu omawianej uchwały podniesiono, że zawarte w art. 32 ust.
4 ustawy odesłanie do przepisów dotychczasowych można odnosić tylko do tych
przepisów rozporządzenia, które regulują materię określoną w tym przepisie, a więc
wiek emerytalny, rodzaje prac i stanowisk oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Tej materii nie dotyczy przepis § 1 ust.
2 zawierający jedynie wytyczne dla ministrów i innych organów, lecz nie odnoszący
się w żaden sposób do uprawnień pracowników. Nie mieści się on w kategorii przepisów dotychczasowych, które stosuje się z mocy art. 32 ust. 4, zatem w systemie uregulowanym ustawą o emeryturach i rentach nie istnieje. W konsekwencji nie może on
stanowić podstawy do wyłączenia stosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia w stosunku
do pracowników zatrudnionych u zagranicznych pracodawców. Do wymaganego w
tym ostatnim przepisie okresu pracy w szczególnych warunkach wlicza się okresy
wykonywania za granicą u zagranicznych pracodawców prac wymienionych w stanowiących załącznik do rozporządzenia wykazach, jeżeli okresy te uznawane są za
okresy składkowe w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 lub art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy o
emeryturach i rentach. Okresy wykonywania za granicą prac w szczególnych warunkach nie są uwzględniane tylko wówczas, gdy wymienione przepisy nie dają podstawy do uznania tych okresów za okresy składkowe. W przypadku wnioskodawcy sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż w spornych okresach jego pracy były opłacane składki
na ubezpieczenie społeczne w Polsce.
Stanowisko Sądu Apelacyjnego jest więc prawidłowe, a kasacja okazała się
pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu
o przepis art. 39312 k.p.c. oddalił kasację.