Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 188/10 Generato dall'IA

Supreme Court reversed pension court, ruling child leave before 1999 was not social insurance period.

Numero d'incarto II UK 188/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland revoked the appellate court's decision denying the applicant's pension rights. The lower courts had incorrectly treated the applicant's child-rearing leave (1985-1987) as a qualifying employment period under the Pension Act. The Supreme Court clarified that before January 1, 1999, such leave was a non-contributory period of non-employment, distinct from the mandatory social insurance coverage introduced later. Consequently, the leave did not constitute a period of social insurance subject to the pension eligibility rules.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 29 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS; Art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: The period of child-rearing leave prior to January 1, 1999, constitutes a non-contributory period of non-employment and does not qualify as a period of social insurance for early pension purposes.

Parole chiave

Generato dall'IA
child-rearing leave social insurance period early pension rights non-contributory period Pension Act 1998 social security system employment status

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 29 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS
prawo do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r.
Art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust.
Art. 186 k.p.
wychowawczych miało za podstawę prawną art. 186 k.p., który w ówczesnej wersji
§ 18 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych
Art. 398 § 15 k.p.c.
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.
art. 1865 k.p
1861 § 1 i art. 1865 k.p.
art. 316 § 1 k.p.c
wyrokowania (art. 316 § 1 k.p.c.).
art. 186 k.p
wychowawczych miało za podstawę prawną art. 186 k.p., który w ówczesnej wersji

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II UK 188/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. Ł.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 stycznia 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 29 stycznia 2010 r. oddalił apelację skarżącego

od wyroku Sąd Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń z 14 maja 2009 r., który

zmienił decyzję pozwanego z 29 sierpnia 2008 r. i przyznał wnioskodawcy A. Ł.

prawo do emerytury na podstawie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS (ustawy emerytalnej). Sądy pierwszej i drugiej

instancji uznały - odmiennie niż pozwany - że okres urlopu wychowawczego, z

którego ubezpieczony korzystał od 31 maja 1985 r. do 14 kwietnia 1987 r., to

szczególny okres z art. 29 ust. 3 ustawy emerytalnej uprawniający do wcześniejszej

emerytury na podstawie tego przepisu. Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z § 18

rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów

wychowawczych okresy urlopu wychowawczego w wymiarze nieprzekraczającym 6

lat należało traktować jako okres zatrudnienia w rozumieniu przepisów o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz przepisów

o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa. Obecna regulacja nie nakazuje wyłączenia tego urlopu z okresu

podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy, dlatego okres urlopu

wychowawczego należy uznać za równorzędny z okresem zwykłego wykonywania

umowy o pracę (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 8 stycznia 2008 r., III

AUa 135/07, LEX nr 447171). Sąd Apelacyjny argumentację Sądu Okręgowego

uznał za trafną i dodał, że stosownie do art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin okresy urlopów

wychowawczych (bezpłatnych i przerw spowodowanych opieką na dzieckiem w

wieku do 4 lat - łącznie nie dłużej niż 6 lat) były równorzędne z zatrudnieniem

(uchwała Sąd Najwyższego z 30 października 1986 r., III UZP 39/86). Przyjęte

stanowisko potwierdzają aktualne regulacje z art. 1861 § 1 i art. 1865 k.p. oraz

wspierają przepisy Konstytucji obecnej (art. 18) i poprzedniej z 1952 r. (art. 79 ust.

1).

Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie art. 29 ust. 3 ustawy emerytalnej

przez przyjęcie, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury wobec uznania okresu

urlopu wychowawczego jako okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu z

tytułu pozostawania w stosunku pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut skargi jest zasadny, gdyż przepis art. 29 ustawy emerytalnej nie

uprawniał do zaliczenia wnioskodawcy urlopu wychowawczego do okresu

podlegania ubezpieczeniu społecznemu.

1. W ocenie prawa do emerytury znaczenie ma prawo obowiązujące w chwili

spełnienia warunków emerytury (art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej). Chodzi więc o

prawo obowiązujące i to, które stanowi podstawę świadczenia. Niezasadnie w

zaskarżonym wyroku przyjęto, że podstawę taką stanowi rozporządzenie z 17 lipca

1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych, a w szczególności jego § 18, który

stanowił, że okresy urlopu wychowawczego w wymiarze nie przekraczającym 6 lat

uważa się za okres zatrudnienia w rozumieniu przepisów o powszechnym

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Rozporządzenie to już nie

obowiązuje (utraciło moc w 1996 r.) i nie mogło stanowić podstawy prawnej

wyrokowania (art. 316 § 1 k.p.c.).

Aktualna regulacja dotycząca urlopu wychowawczego zawarta jest w

kodeksie pracy (art. 186 - art. 1868) i nie zawiera normy stanowiącej, iż okres

urlopu wychowawczego traktuje się tak jak okres zatrudnienia w rozumieniu

aktualnego ubezpieczenia emerytalnego. Jedynie przepis art. 186 5 k.p. stanowi, że

okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu

zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze, co wyraźnie pokazuje,

że ta ustawowa regulacja różni się od tej z § 18 rozporządzenia z 17 lipca 1981 r., a

co ważniejsze nie uprawnia tezy, że urlopy wychowawcze na podstawie

poprzedniej czy aktualnej regulacji to okresy zatrudniania w rozumieniu obecnych

przepisów emerytalnych. Rozporządzenie z 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów

wychowawczych miało za podstawę prawną art. 186 k.p., który w ówczesnej wersji

stanowił, że: § 1. Na wniosek pracownicy zakład pracy jest obowiązany udzielić jej

urlopu bezpłatnego w celu sprawowania opieki nad małym dzieckiem; § 2. Rada

Ministrów po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych określi w

drodze rozporządzenia zasady udzielania urlopu bezpłatnego i zakres uprawnień

przysługujących w czasie tego urlopu. Urlop wychowawczy był bez ubezpieczenia

emerytalnego, gdyż pracownik choć pozostawał w stosunku pracy, to jednak był na

szczególnym urlopie bezpłatnym (wychowawczym), nie świadczył pracy i zakład

pracy nie opłacał składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Korzystający z

urlopu wychowawczego nie był więc traktowany tak jak podlegający ubezpieczeniu

społecznemu pracownik. Mylące było więc stwierdzenie łączone z § 18

rozporządzenia z 17 lipca 1981 r., że skoro okres urlopu wychowawczego uważany

był za okres zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, to obecnie jest to również podstawa prawna do

stwierdzenia, że okresy który ma na uwadze przepis art. 29 ust. 3 ustawy

emerytalnej

obejmują

uprzedni

urlop

wychowawczy.

W

okresie

urlopu

wychowawczego wnioskodawcy nie były płacone składki na ubezpieczenie

społeczne i był to okres nieskładkowy (art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy z 17 października

1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent i art. 7 pkt 5 obecnej ustawy emerytalnej).

2. Powyższą regułę o stosowaniu prawa materialnego obowiązującego w

chwili spełnienia warunków prawa do emerytury akcentuje się również ze względu

na wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 2010 r. (sygn. akt II UK 104/10), w

którym

przyjęto, że okres korzystania przez pracownicę z urlopu bezpłatnego

udzielonego jej na podstawie przepisów uchwały nr 13 Rady Ministrów z dnia 14

stycznia 1972 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących,

opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 5, poz. 26) oraz rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek

pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz.U. Nr 43, poz. 219) jest

okresem, podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozostawania w

stosunku pracy w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Inne okresy i inne podstawy prawne urlopów bezpłatnych dla matek

pracujących opiekujących się małymi dziećmi oraz urlopu wychowawczego

pozwalają stwierdzić, że sprawa rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Najwyższego z 8

października 2010 r. oraz objęta rozpoznawaną skargą nie są tożsame.

3. W kolegialnej ocenie składu uprawnione jest stanowisko, które zajął

uprzednio Sąd Najwyższy w wyroku z 6 marca 2009 r., w którym stwierdził, że

okres urlopu wychowawczego wykorzystanego przed dniem 1 stycznia 1999 r.

przez osobę będącą pracownikiem nie jest okresem podlegania ubezpieczeniu

społecznemu z tytułu pozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 29 ust. 3

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (sygn. akt I UK 296/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 244).

4. Przychylając się do powyższego stanowiska należy dodać, iż zwrot „cały

wymagany okres" w art. 29 ust. 3 ustawy emerytalnej oznacza staż wymagany do

emerytury określony w art. 29 ust. 1 w pkt 1 i 2 tej ustawy, a więc 30-letni bądź 35letni, bądź krótszy o 5 lat przy całkowitej niezdolności do pracy. Nie jest więc

uprawnione wnioskowanie (takie jak w argumentacji wskazanego wyżej wyroku

Sądu Najwyższego z 8 października 2010 r., II UK 104/10), że odwołanie się w art.

29 ust. 3 do przepisu „ust. 1 pkt 1 i 2" oznacza objęcie okresem (stażem

wymaganym do emerytury) z art. 29 ust. 3 również okresów nieskładkowych, a w

tym przypadku okresu urlopu wychowawczego, w którym nie były opłacane składki

na ubezpieczenie społeczne. Przepis art. 29 ust. 3 jest jednoznaczny co do

wyznaczonego kręgu uprawnionych, gdyż obejmuje tylko tych ubezpieczonych,

którzy „podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym z tytułu pozostawania stosunku pracy”.

Przed 1 stycznia 1999 r. korzystający z urlopów wychowawczych nie

podlegali ubezpieczeniu społecznemu. Zostali objęci ubezpieczeniem emerytalnym

i rentowym dopiero na podstawie ustawy z 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (art. 6 ust. 1 pkt 19 i art. 16 ust. 8), czyli od 1 stycznia

1999 r.

Pojęcie ubezpieczenia społecznego z art. 29 ust. 3 ustawy emerytalnej

nawiązuje do ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą ubezpieczeniu społecznemu podlegali

wszyscy pracownicy (art. 4 ust. 1) i ubezpieczenie to obejmowało przyznanie

świadczenia emerytalnego (art. 2 ust. 1). Zakłady pracy opłacały z własnych

środków

składki

„za

okres

trwania

ubezpieczenia

społecznego

każdego

pracownika" (art. 33 ust. 1). Okres urlopu wychowawczego był jednak okresem

niewykonywania pracy (szczególnym rodzajem urlopu bezpłatnego zgodnie z

ówczesną podstawą ustawową z art. 186 k.p. dla rozporządzenia z 17 lipca 1981 r.

w sprawie urlopów wychowawczych), w którym pracownik nie świadczył pracy i nie

otrzymywał wynagrodzenia. Nie było zatem podstawy do opłacania składki na

ubezpieczenie społeczne za pracownika korzystającego z urlopu wychowawczego i

dlatego nie jest to okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu.

Z kolei pojęcie „ubezpieczeń emerytalnych i rentowych” z art. 29 ust. 3

ustawy emerytalnej to okres podlegania tym ubezpieczeniom od wejścia w życie

ustawy emerytalnej (art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 19 i art. 16 ust. 8

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Objęcie od tej daty (1 stycznia 1999

r.) ubezpieczeniami i opłacanie składek za osoby korzystające z urlopu

wychowawczego wskazuje na zasadniczą zmianę rodzajową, którą łączyć należy

ze składką i podleganiem ubezpieczeniom, mimo dalszego niezmienionego

charakteru urlopu wychowawczego jako szczególnego rodzaju urlopu bezpłatnego.

Właśnie ta nowa regulacja i zmiana polegająca na objęciu ubezpieczeniem i

składką jest na tyle istotna, że różni się znacznie od sytuacji poprzedniej, co nie

pozwala przyjąć, iżby przed 1 stycznia 1999 r. korzystający z urlopu

wychowawczego podlegali ubezpieczeniu społecznemu.

5. Przepisy emerytalne nie poddają się łatwo wykładni funkcjonalnej,

zwłaszcza wtedy, gdy wykładnia literalna i systemowa prowadzą do ustalenia norm

dających jednoznaczną odpowiedź. Zmiana systemu emerytalnego od 1 stycznia

1999 r. i łączone z nią ograniczanie praw do tzw. wcześniejszych emerytur również

potwierdza wymóg ścisłej wykładni przepisu art. 29 ust. 3 ustawy emerytalnej.

Odnosi się do pracowników, którzy wypracowali niemały staż emerytalny, w którym

podlegali ubezpieczeniu społecznemu, co łączyło się z opłacaniem składki. Zatem

nie do tych, którzy nie wykonywali pracy w zatrudnieniu i nie podlegali

ubezpieczeniu ze względu na urlop wychowawczy. Innymi słowy pojęcie podlegania

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z art.

29 ust. 3 ustawy emerytalnej zakresowo nie pokrywa się z okresami

nieskładkowymi, a urlop wychowawczy, mimo że był okresem nieskładkowym, to

przed 1 stycznia 1999 r. nie był okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu.

Przeciwnego argumentu nie stanowi poszukiwanie analogi w sytuacji

żołnierzy, którym okres zasadniczej służby wojskowej judykatura zalicza do okresu

z art. 29 ust. 3 ustawy. Inna jest sytuacja faktyczna i prawna żołnierza

odbywającego zasadniczą służbę wojskową oraz korzystającego z urlopu

wychowawczego, nie tylko dlatego, że służba jest określonym obowiązkiem

natomiast urlop wychowawczy udzielany był i jest na wniosek, ale przede

wszystkim dlatego, że sytuację obu odróżnia sam ustawodawca na gruncie

ubezpieczeń społecznych, przyjmując, że okres służby wojskowej to okres

składkowy (art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent; art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r.), natomiast okres

urlopu wychowawczego do końca 1998 r. był okresem nieskładkowym.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.