Supreme Court allows 5-year unemployment period as non-contributory for political repression victims re-employed.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the Social Insurance Institution's refusal to count a five-year unemployment period as non-contributory. The applicant, a union activist re-employed after political persecution, argued for full contributory status under specific labor restoration laws. The court ruled that while the period is contributory for labor rights, the specific pension statute limits such gaps to a maximum of five years as non-contributory.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 7 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych: The period of unemployment following the termination of employment due to political repression is counted as non-contributory for pension purposes, but not exceeding five years.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 6 kwietnia 2006 r.
II UK 180/05
Pracownikowi uspołecznionego zakładu pracy, który został ponownie w
nim zatrudniony na podstawie ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu
praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz.U. Nr 32, poz. 172 ze
zm.), okres pozostawania bez pracy wlicza się do okresów nieskładkowych, nie
więcej jednak niż w wymiarze 5 lat (art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst:
Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata
Gudowska, Maria Tyszel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia
2006 r. sprawy z wniosku Jana F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w W. o wysokość kapitału początkowego, na skutek skargi kasacyjnej
organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 10 czerwca
2005 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację wnioskodawcy.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 czerwca 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w W., ustalając ubezpieczonemu Janowi F. wartość kapitału początkowego dla ustaleniu wysokości emerytury, nie uwzględnił okresu od 11 grudnia 1982 r. do 3 września 1989 r., wobec niepodlegania przez ubezpieczonego w tym okresie ubezpieczeniu społecznemu.
Wyrokiem z dnia 29 października 2003 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu zmienił decyzję ZUS, w ten sposób, że zaliczył jako okres nieskładkowy - 5 letni okres niewykonywania przez ubezpieczonego pracy
przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych. Sąd wskazał, że
ubezpieczony był zatrudniony w Miejskim Przedsiębiorstwie Transportu i Sprzętu
Budowlanego w W. dwukrotnie: od 29 września 1978 r. do 10 listopada 1982 r. oraz
od 4 września 1989 r. do 31 października 1991 r. Wyrokiem Sądu WojewódzkiegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 10 maja 1983 r. zasądzono na rzecz ubezpieczonego odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za jeden miesiąc z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę w trybie
dyscyplinarnym. Wskutek rozwiązania stosunku pracy w związku z udziałem w akcji
protestacyjnej, ubezpieczony po dniu 10 listopada 1982 r. nigdzie nie mógł znaleźć
zatrudnienia, stąd od 1 stycznia 1984 r. do 31 grudnia 1989 r. rozpoczął działalność
rolniczą i podlegał ubezpieczeniu rolników. Sąd Okręgowy rozpoznając odwołanie
ubezpieczonego od niekorzystnej dla niego decyzji organu rentowego, uznał, że sytuacja prawna ubezpieczonego odpowiadała zakresowi przedmiotowemu określonemu w art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych
osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz.U. Nr 32, poz. 172 ze zm.), oraz że wnioskodawca
został ponownie zatrudniony w Miejskim Przedsiębiorstwie Transportu i Sprzętu Budowlanego od dnia 4 września 1989 r. Na tej podstawie, zgodnie z art. 11 ustawy z
dnia 24 maja 1989 r., Sąd Okręgowy uwzględnił w części odwołanie wnioskodawcy,
zaliczając dla ustalenia kapitału początkowego - jako okres nieskładkowy - na mocy
art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)
okres niewykonywania przez niego pracy w rozmiarze 5 lat określony w ustawie, oddalając odwołanie w pozostałym zakresie.
Sąd Apelacyjny, uznając zasadność apelacji ubezpieczonego, wyrokiem z
dnia 10 czerwca 2005 r. zmienił wyrok sądu pierwszej instancji i nakazał organowi
rentowemu przyjęcie do ustalenia kapitału początkowego jako okresu składkowego okresu pozostawania Jana F. bez pracy od 11 grudnia 1982 r. do 3 września 1989 r.
W ocenie Sądu drugiej instancji, ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z FUS pozwala dwojako zakwalifikować tego rodzaju okres: albo potraktować go jako okres składkowy na podstawie art. 6 ust. 2 pkt.6 (czasowe pozostawanie
bez pracy na obszarze Państwa Polskiego z powodu niemożności jej otrzymania lub
niemożności podjęcia szkolenia zawodowego, w tym okresy pobierania zasiłków z
funduszu aktywizacji zawodowej, zasiłków dla bezrobotnych oraz zasiłków szkolenio-
wych wypłaconych z Funduszu Pracy), albo jako okres nieskładkowy na podstawie
art. 7 ust. 4 (niewykonywanie pracy w okresie przed dniem 4 czerwca 1989 r. na
skutek represji politycznych, w granicach do 5 lat). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w
orzecznictwie Sądu Najwyższego, znane jest stanowisko traktujące - na gruncie art.
2 ust. 2 pkt 6 „ustawy o rewaloryzacji” - jako składkowe, okresy czasowego pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania, w tym także w związku z
przekonaniami politycznymi, religijnymi albo w związku z przynależnością do związku
zawodowego, „a więc z przyczyn wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989
r. w brzmieniu obowiązującym od 1 listopada 1989 r.” - tak w wyroku z dnia 4 października 1995 r., II URN 41/95 (OSNAPiUS 1996 nr 8, poz. 121). Tym się kierując,
Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, uwzględniając odwołanie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ rentowy i zarzucając
naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie przepisu art. 6 ust. 2 pkt
6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych polegające na przyjęciu, „że okres niewykonywania pracy przez ubezpieczonego od 11 grudnia 1982 r. do 3 września 1989 r. jest okresem składkowym
podlegającym uwzględnieniu przy obliczaniu jego kapitału początkowego, pomimo iż
kwestię zaliczania okresów niewykonywania pracy w okresie przed dniem 4 czerwca
1989 r. na skutek represji politycznych, w granicach do lat 5 reguluje przepis art. 7
pkt 4 ustawy”, wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez Sąd
Najwyższy.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw i jest związany ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Stan faktyczny
sprawy jest między stronami niesporny. Jest niewątpliwe, że ubezpieczony nie wykonywał pracy przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych. Sporne
pozostaje jaki okres z tego tytułu i w jaki sposób podlega zaliczeniu dla ustalenia
kapitału początkowego.
Wstępnie warto zauważyć, że zgodnie z art. 173 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, kapitał początkowy służy ustaleniu wysokości hipotetycznej emerytury
na dzień 1 stycznia 1999 r. dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948
r., którzy przed dniem 1 stycznia 1999 r. (dzień wejścia w życie ustawy) opłacali
składkę na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek.
Kapitał początkowy ewidencjonowany jest na koncie ubezpieczonego i stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 wymienionej
ustawy, zaś przy jego ustalaniu przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie
ustawy okresy składkowe, o których mowa w jej art. 6 i okresy nieskładkowe, o których mowa w jej art. 7, w wymiarze nie większym niż określony w jej art. 5 ust. 2, a
więc nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Kapitał początkowy można określić jako umowną kwotę stanowiącą równowartość opłaconych
składek na ubezpieczenie społeczne przed 1999 r., stanowiąca podstawę hipotetycznej emerytury za okresy składkowe i nieskładkowe osób ubezpieczonych do 31
grudnia 1998 r., gdyby od 1 stycznia 1999 r. nabyły do niej uprawnienia. Jest on obliczany dla każdego ubezpieczonego urodzonego po dniu 31 grudnia 1948r. i przed
dniem 1 stycznia 1999 r. opłacającego składkę na ubezpieczenie społeczne lub za
którego składkę tę opłacał płatnik składek, stanowiąc rodzaj rozliczenia z systemem
ubezpieczeń obwiązującym przed 1999 r.
Wnoszący kasację organ rentowy trafnie upatrywał naruszenia art. 6 ust. 2 pkt
6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że okres
niewykonywania pracy przez wnioskodawcę od 11 grudnia 1982 r. do 3 września
1989 r. jest okresem składkowym, podlegającym uwzględnieniu przy obliczaniu kapitału początkowego, pomimo że kwestię zaliczania okresów niewykonywania pracy
przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych, reguluje art. 7 pkt 4
tej ustawy.
Uzasadniając swoje stanowisko i traktujące okres niewykonywania pracy
przez wnioskodawcę jako okres składkowy na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 6 ustawy,
Sąd Apelacyjny stwierdził, że przepis ten jest odpowiednikiem art. 2 ust. 2 pkt 6
ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach
ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze
zm.), uznającego za składkowe okresy czasowego pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania lub niemożności podjęcia szkolenia zawodowego, w
tym okresy pobierania zasiłków z funduszu aktywizacji zawodowej, zasiłków dla bezrobotnych oraz zasiłków szkoleniowych z Funduszu Pracy, powołując się na wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1995 r., II URN 41/95. Tymczasem w tezie
tego wyroku, odnoszącego się do zupełnie innej sytuacji faktycznej i prawnej, przy-
jęto, że orzeczenie sądu wydane w trybie przewidzianym przez ustawę z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa polskiego (Dz.U. Nr 34,
poz. 149), stwierdzające nieważność wyroków określonych w tej ustawie, stanowi - w
postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe - podstawę do uznania okresu takiej represji za okres nieskładkowy. Już choćby z tych przyczyn stanowisko Sądu
Apelacyjnego nie może być uznane za trafne.
Wnioskodawca dochodził zaliczenia okresu pozostawania bez pracy od 11
grudnia 1982 r., do 3 września 1989 r., jako okresu składkowego, opierając się na
art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r., który stanowi, że okresy pozostawania
bez pracy po ustaniu stosunku pracy z osobą, o której mowa w art. 1 ustawy, wlicza
się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym również z
ubezpieczenia społecznego. Ubezpieczony był niewątpliwie osobą represjonowaną,
o której mowa w art. 1 ustawy. Jako pracownik uspołecznionego zakładu pracy, z
którym stosunek pracy został rozwiązany w związku z prowadzeniem działalności
związkowej od sierpnia 1980 r., skorzystał z możliwości zgłoszenia gotowości podjęcia pracy w tym samym zakładzie pracy i został ponownie zatrudniony od 4 września
1989 r., tak więc okres pozostawania przez niego bez pracy wlicza się do stażu
pracy także w zakresie uprawnień z ubezpieczenia społecznego, ale uprawnienie to
w przełożeniu na przepisy prawa, oznacza możliwość zaliczenia do okresów
nieskładkowych - „niewykonywania pracy w okresie przed dniem 4 czerwca 1989 r.
na skutek represji politycznych, nie więcej jednak niż 5 lat” - na podstawie art. 7 pkt 4
ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych. Z przytoczonej treści tego przepisu wynika wprost, że z okresu pozostawania bez pracy zaliczeniu podlega jedynie okres 5 lat jako okres nieskładkowy.
Fakt, że w obowiązującej ustawie o emeryturach i rentach z FUS, odpowiednikiem
wskazanego przez Sąd Apelacyjny przepisu ustawy rewaloryzacyjnej jest art. 6 ust. 2
pkt 6, nie oznacza, że może zostać pominięty przepis szczególny - art. 7 pkt 4
ustawy, odnoszący się do sytuacji w jakiej znajdował się wnioskodawca.
Z powyższych motywów Sąd Najwyższy uznając, że kasacja ma usprawiedliwione podstawy, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 39816 k.p.c.