Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UK 166/11 Generato dall'IA

Supreme Court quashes pension award due to mismatch between job duties and chemical industry list.

Numero d'incarto II UK 166/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's decision granting early retirement to a worker who operated machinery in a steel factory. The court found that the worker's specific duties as a machine setter did not match the positions listed for the chemical industry in the relevant regulations. Consequently, the case was remanded to the appellate court for a new evaluation of the job classification.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 17 ust. 1 k.r.s.; Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.; Rozporządzenie Ministra z dnia 30 marca 1985 r.: The qualification of work as being performed under special conditions depends on the specific industry branch; a position cannot be arbitrarily linked to a branch to which it was not assigned in the relevant regulation.

Parole chiave

Generato dall'IA
early retirement pension special working conditions industry branch classification job position qualification remand for retrial social security law steel industry regulations

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 17 ust. 1 k.r.s.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Rozporządzenie Ministra z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego
art. 93 ust. 2 Konstytucji
Trzeba w konsekwencji stwierdzić, że określone w art. 93 ust. 2 Konstytucji
art. 39815 § 1 k.p.c
sprawę do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
II UK 21/10
Supreme Court quashes pension award due to misclassification of furniture factory work as oil industry work.
I UK 20/09
2009 r., I UK 20/09 i I UK 24/09, niepublikowane).
I UK 24/09
2009 r., I UK 20/09 i I UK 24/09, niepublikowane).
III UK 174/10
Supreme Court annuls pension award for early retirement due to incorrect classification of sugar mill work as heavy construction machinery operation.
II UK 337/03
Supreme Court remands pension case to lower court regarding special work conditions verification. The court upheld the legal basis of the ministerial order defining special work conditions. The court clarified that the specific job title matters more than the work performed. The court emphasized the need for comprehensive evidence evaluation in pension disputes. The court ruled that the ministerial order remains valid despite constitutional transition periods. The court stated that the law defines special work conditions, not the order itself. The court noted that the order serves as a list of jobs, not a source of individual rights. The court found that the lower court must verify the actual work performed by the applicant. The court held that the applicant failed to prove special work conditions for early retirement.
II UK 218/09
Supreme Court quashes appeal ruling on special conditions employment period for early retirement pension claim.
I UK 41/05
Court dismissed early retirement claim because specific work tasks were not listed in the official government annexes.
II UK 183/05
306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, niepublikowany).

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II UK 166/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku I. F.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 25 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania z orzeczeniem o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 2 lipca 2010 r. oddalił odwołanie I. F. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 grudnia 2009 r. w przedmiocie

odmowy przyznania mu prawa do emerytury w związku z wykonywaniem

zatrudnienia w szczególnych warunkach. Ustalił, że ubezpieczony, urodzony w

dniu 10 października 1949 r., pracował w M. S.A. w pełnym wymiarze czasu pracy

na stanowisku ustawiacza maszyn i ustawiacza-brygadzisty, montując i ustawiając

narzędzia do wykonania detali, wskazując i organizując pracę poszczególnych

pracowników oraz zajmując się zgłaszanymi przez nich usterkami. Pracował w

dużym nasileniu hałasu, w hali, w której znajdowało się 60 pras hydraulicznych i

mimośrodowych, wytłaczających obudowy liczników do gazu, obudowy wag,

pochłaniacze kuchenne i inne wyroby ze stali. W ocenie Sądu pierwszej instancji,

tak opisane przez ubezpieczonego czynności pracownicze nie odpowiadały

wskazanym w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach

wystawionym przez A. M. S.A., z których wynikało, że w okresie od dnia 1 czerwca

1976 r. do dnia 1 lutego 1988 r. oraz od dnia 1 marca 1989 r. do dnia 13 września

1996 r. wykonywał pracę wymienioną w wykazie A działu IV (Chemia), pod poz.

17, pkt 16 wykazu-załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43) oraz w

zarządzeniu nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca

1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy

resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego. W zarządzeniu Ministra nie

wymieniono stanowiska ustawiacza lub ustawiacza- brygadzisty, zaś zajmowanie

stanowiska brygadzisty stwarza domniemanie, że ubezpieczony nie pracował w

warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy, gdyż jego część

przeznaczał na organizowanie pracy innym pracownikom i usuwanie usterek.

Uwzględniając apelację ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

25 lutego 2011 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i przyznał ubezpieczonemu

prawo do emerytury od dnia 10 października 2009 r., przed ukończeniem

ustawowego wieku emerytalnego. Stwierdził, że dla oceny, czy pracownik

pracował w szczególnych warunkach, nie ma znaczenia nazwa, jaką pracodawca

nadał stanowisku pracy, lecz rodzaj i zakres wykonywanych na tym stanowisku

czynności, zatem choć ubezpieczony nie świadczył pracy na stanowiskach

operatora wtryskarek, formierek, pras lub dmucharek przy formowaniu tworzyw

sztucznych, ujętych w zarządzeniu Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego,

na których w tym resorcie wykonywane są prace wymienione w wykazie A, pod

poz. 17 w dziale IV stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego

1983 r., „przy produkcji i przetwórstwie żywic i tworzyw sztucznych oraz produkcji

surowców, półproduktów i środków pomocniczych stosowanych do ich produkcji i

przetwórstwa, produkcji wosków i woskoli”, to – w ocenie Sądu drugiej instancji –

w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony

był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli tamci pracownicy.

Jednocześnie Sąd drugiej instancji wskazał, że stanowisko nastawiacza maszyn i

urządzeń zostało wymienione w zarządzeniu nr 7 z dnia 7 lipca 1987 r. Ministra

Przemysłu Chemicznego i Lekkiego określającym w podległych zakładach

stanowiska pracy w warunkach szczególnych przy przetwórstwie tworzyw

sztucznych. W ocenie Sądu, zróżnicowanie stanowisk pracy w warunkach

szczególnych przy produkcji i przetwórstwie żywic i tworzyw sztucznych ze

względu na dział gospodarki narusza zasadę równości w zakresie uprawnień do

ubezpieczenia społecznego pracowników wykonujących taką samą pracę.

Skarga kasacyjna organu rentowego została oparta na podstawie

naruszenia prawa materialnego – art. 184 w związku z art. 32 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz z przepisami §

3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. przez ich błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W ocenie skarżącego, zakwalifikowanie

pracy

jako

wykonywanej

w

szczególnych

warunkach

związane

jest

z

przyporządkowaniem do konkretnego działu gospodarki i pozycji w ramach tego

działu, a ujęcie w przepisach resortowych stanowiska pracy, które nie odpowiada

określeniu danej pracy w załączniku do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. nie

pozwala na uznanie jej za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach. Wobec

ustaleń

w

zakresie

charakteru

pracy

wnioskodawcy,

niewłaściwe

było

zakwalifikowanie jej do prac opisanych w dziale IV pod poz. 17 wykazu A

powołanego rozporządzenia, dotyczącą produkcji i przetwórstwa żywic i tworzyw

sztucznych. Zaświadczenie przedstawione przez ubezpieczonego powinno być

zweryfikowane ze względu na nieumieszczenie w wykazie stanowiska ustawiacza

maszyn oraz spełnienie na stanowisku brygadzisty przesłanki pracy w pełnym

wymiarze w narażeniu na podwyższone ryzyko dla zdrowia. W ocenie skarżącego,

zarządzenia resortowe, które w sposób kazuistyczny wymieniały poszczególne

stanowiska pracy, stanowią tylko pomoc interpretacyjną przy ustalaniu, czy dane

stanowisko pracy może się mieścić w stosownej kategorii rozporządzenia Rady

Ministrów. W tym sensie wskazywanie przez Sąd drugiej instancji na zarządzenie

resortowe Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego, wymieniające stanowisko

nastawiacza maszyn i urządzeń, nie może prowadzić do przyznania uprawnień do

emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 56,

poz. 498) zmieniono treść art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z czym od dnia 2 maja

2003 r. w celu ustalenia uprawnień, o których mowa w jego ust. 1, za pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach uważało się pracowników zatrudnionych

przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu

uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy

stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepis ten, w

zakresie, w jakim posługiwał się określeniem „w podmiotach, w których obowiązują

wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych”, został

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03 (OTK-A

2004 nr 6, poz. 57 i Dz.U. Nr 144, poz. 1530) pozbawiony mocy prawnej. Artykuł 32

ust. 4 ustawy pozostał bez zmian i stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w

ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom

wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie

przepisów dotychczasowych.

Wykładni pojęcia „przepisy dotychczasowe” dokonał Sąd Najwyższy w

uchwale z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01 (OSNP 2002 nr 10, poz. 243),

wskazując na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie

wieku

emerytalnego

pracowników

zatrudnionych

w

szczególnych

warunkach, z wyłączeniem tych, które zobowiązywały ministrów, kierowników

urzędów centralnych i centralne związki spółdzielcze do ustalenia wykazu

stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy. Stwierdził, że odesłanie do

przepisów dotychczasowych w kwestii wykazów obejmujących świadczenie pracy w

warunkach szczególnych, zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS, nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1 ust. 2-3 rozporządzenia.

Odesłanie dotyczy więc tylko wieku emerytalnego, rodzajów prac, stanowisk,

warunków uprawniających do wcześniejszej emerytury. To pozwala na wniosek, że

przepisy dotychczasowe, o których mowa w odesłaniu, to § 2 ust. 1

rozporządzenia, stanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do

świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i

w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy;

przepisy § 4-8a, określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w

szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w

wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz przepisy § 9-15,

dotyczące wieku emerytalnego i warunków przechodzenia na emeryturę osób

zatrudnionych

w

dotychczasowych

szczególnym

nie

dotyczy

charakterze.

więc

Odesłanie

kompetencji

do

do

tworzenia

przepisów

wykazów

obejmujących stanowiska, na których świadczy się pracę w szczególnych

warunkach, natomiast obejmuje samą treść tych wykazów i inne okoliczności

wyraźnie wskazane w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS in

principio.

Trzeba w konsekwencji stwierdzić, że określone w art. 93 ust. 2 Konstytucji

akty prawne, niebędące obecnie źródłem prawa, nie mogą być samodzielną

podstawą prawną indywidualnych decyzji. Nie dotyczy jednak sytuacji, w których

tego typu akt prawny, mający swoje umocowanie w ustawie i rozporządzeniu Rady

Ministrów, nieodnoszący się do praw podmiotowych obywateli, jest w istocie jedynie

wykazem prac wykonywanych w szczególnych warunkach. Określone skutki

prawne wykonywania takich prac nie są wskazywane przez to zarządzenie, lecz

stanowi o nich ustawa i utrzymane jej przepisami w mocy rozporządzenie Rady

Ministrów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2004 r., II UK 337/03,

OSNP 2004 nr 22, poz. 392). W uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002 r.

(III ZP 30/11, OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243) Sąd Najwyższy określił przepisy

resortowe jako dyrektywę dla organów zwierzchnich lub nadzorujących zakłady

pracy do prowadzenia wykazów stanowisk wymienionych w załączniku do

rozporządzenia. W późniejszym orzecznictwie przepisy wykazów resortowych

określone

zostały

jako

normy

o

charakterze

informacyjnym,

techniczno-

porządkującym, uściślającym, o znaczeniu w sferze dowodowej jako podstawa

domniemań faktycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., II

UK 218/09, niepublikowany). Przepisy te, niemające charakteru powszechnego, nie

kształtują praw podmiotowych, dlatego wykonywanie pracy na stanowisku

określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach A i B,

stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.,

nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 w związku z art.

32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP

2006 nr 19-20, poz. 306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, niepublikowany).

Jednocześnie brak w zarządzeniu resortowym stanowiska pracy, na którym

wykonywana jest praca o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym

stopniu uciążliwości lub wymagająca wysokiej sprawności psychofizycznej ze

względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, nie stanowi przeszkody do

stwierdzenia, że praca na takim stanowisku jest pracą w warunkach szczególnych,

pod warunkiem jednak ujęcia jej w wykazach stanowiących załącznik do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.; zgodnie z § 1 ust. 1,

przepisy tego rozporządzenia stosuje się do pracowników wykonujących prace w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15

oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

W tym stanie rzeczy nietrafna jest krytyka stanowiska Sądu Apelacyjnego,

że w ustaleniu faktu wykonywania pracy w szczególnych warunkach znaczenie ma

nie nazwa, jaką pracodawca nadał stanowisku pracy, lecz rodzaj i zakres

wykonywanych czynności. Należy jednak zastrzec, że chodzi tylko o rodzaj pracy

określony w § 4-15 rozporządzenia, zgodnie z przypisaniem jej do działu

przemysłu umieszczonego w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia, a

wobec tego negatywnie odnieść się do sięgania przez Sąd Apelacyjny do

obwiązującej w innym resorcie regulacji ustanowionej w zarządzeniu nr 7 z dnia 7

lipca 1987 r. Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego, określającym

stanowiska pracy w warunkach szczególnych przy przetwórstwie tworzyw

sztucznych. Nie jest trafne stwierdzenie, że ubezpieczony w ramach swoich

obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych

samych czynników, na które narażeni byli pracownicy przemysłu chemicznego,

oraz że zróżnicowanie stanowisk pracy w warunkach szczególnych przy produkcji i

przetwórstwie żywic i tworzyw sztucznych ze względu na dział gospodarki narusza

zasadę

równości

w

zakresie

uprawnień

do

ubezpieczenia

społecznego

pracowników wykonujących taką samą pracę.

W wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r. (II UK 21/10, niepublikowany) Sąd

Najwyższy stwierdził, że przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej

branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych

warunkach. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości do

oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki

nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest

na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w

zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest

bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym

dla danego działu gospodarki (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca

2009 r., I UK 20/09 i I UK 24/09, niepublikowane).

W judykaturze wskazano także, że wyodrębnienie prac kwalifikujących do

nabycia prawa do emerytury w wieku niższym ma charakter stanowiskowobranżowy. Oznacza to, że przynależność pracodawcy do określonej gałęzi

przemysłu ma znaczenie istotne i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień

rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie

zostały przypisane w tym akcie prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19

maja 2011 r., III UK 174/10, niepublikowany). To, że obecna definicja pracy w

szczególnych warunkach nie odwołuje się już do wykazów wydanych na podstawie

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach nie oznacza,

iż za pracę w szczególnych warunkach może być uznana praca określona w

zarządzeniu określającym stanowiska pracy w resorcie, do którego pracodawca

zatrudniający pracownika nie przynależy.

Sąd Najwyższy związany jest ustaleniem Sądów meriti, że ubezpieczony

pracował przy wytłaczaniu wyrobów ze stali w przedsiębiorstwie, w którym

stanowiska pracy w szczególnych warunkach określono w zarządzeniu nr 3

Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie

stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu

maszynowego. W zarządzeniu obowiązującym w tym resorcie nie uwzględniono

stanowisk ustawiacza maszyn i ustawiacza-brygadzisty, w związku z czym

ustalenia te wymagają konfrontacji z treścią świadectw wykonywania pracy w

szczególnych warunkach wystawionych przez A. M.

S.A. wskazujących na

wykonywanie przez ubezpieczonego pracy wymienionej w wykazie A działu IV

pod poz. 17 pkt 16 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.,

tyczącego chemii, zwłaszcza że kwalifikacja prawna pracy ubezpieczonego na

stanowisku określonym w świadectwie wystawionym przez pracodawcę, zgodnie z

§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, jako wymienionej w wykazie A – załączniku do tego

rozporządzenia, może być podważona ze względu na okoliczności wskazujące na

inny rodzaj świadczonej przez niego pracy.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.).