Supreme Court allows war pension claim by quashing lower court for retrying closed case with new expert evidence.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's decision to dismiss the war veteran's pension claim, ruling that the lower court improperly reopened a closed matter. Although the parties and claims were identical, the first-instance court introduced new expert medical opinions to re-evaluate the causal link between the veteran's 1946-1953 imprisonment and his current disability. The court held that because the factual basis and legal grounds differed from the final judgment, the principle of res judicata did not apply, allowing the new evidence to be considered.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.; Art. 366 k.p.c.: A new trial is permitted when the identity of parties and claims exists but the factual and legal basis differs from a final judgment, preventing the application of res judicata.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UK 144/07
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 marca 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Józef Iwulski (przewodniczący)
SSN Romualda Spyt
SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku C. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W.
o rentę inwalidy wojennego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 marca 2008 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 30 stycznia 2007 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie:
Zakład Ubezpieczeń Społecznych – III Oddział w W. (organ rentowy) decyzją
z dnia 4 lutego 2005 r. odmówił C. S. ur. (...) 1923 r. (wnioskodawca) prawa do
renty inwalidy wojennego podnosząc, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z
dnia 15 grudnia 2004 r. stwierdzona została u wnioskodawcy całkowita niezdolność
do pracy i samodzielnej egzystencji, jednakże bez związku z pobytem w więzieniu z
przyczyn politycznych w okresie od czerwca 1946 r. do marca 1953 r.
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4
sierpnia 2006 r. XIV U 559/05 oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej
decyzji organu rentowego.
Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy specjalistów: ortopedy,
neurologa, neurochirurga, laryngologa, pneumonologa, psychiatry i gastrologa na
okoliczność, czy wnioskodawca jest niezdolny do pracy w związku z pobytem w
więzieniu w okresie od czerwca 1946 r. do marca 1953 r. W ocenie Sądu, w żadnej
z przedłożonych przez biegłych opinii nie stwierdzono, aby wskazany okres
przebywania w więzieniu z przyczyn politycznych miał wpływ na jego obecną
zdolność do pracy. Sąd mając na uwadze przepis art. 12 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z
dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r.
N r 42, poz. 371) stwierdził, że między obecnym stanem zdrowia wnioskodawcy a
jego pobytem w więzieniu we wskazanym okresie, nie istnieje związek, co sprawia,
że zaskarżona decyzja organu rentowego jest prawidłowa.
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z
dnia 30 stycznia 2007 r. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił odwołanie
wnioskodawcy.
Sąd stwierdził między innymi, że Sąd pierwszej instancji – mimo posiadania
pełnej wiedzy o treści rozstrzygnięcia we wcześniejszej sprawie o sygnaturze akt
XIV U …/01, która toczyła się przed Sądem Okręgowym – Sądem Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w W. – rozpoznał merytorycznie niniejszą sprawę,
pomimo tego że zarówno w poprzedniej jak i w obecnej sprawie zachodzi
identyczność stron jak i identyczność roszczeń. Jest niewątpliwe, że w dacie
wydania zaskarżonej decyzji istniało prawomocne rozstrzygnięcie sądowe ( wyrok
Sądu Apelacyjnego z dnia 28 kwietnia 2004 r.) oddalający apelację wnioskodawcy).
Sąd stwierdził, że wprawdzie w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych osoba zainteresowana może odwoływać się od każdej decyzji organu
rentowego i kwestionować nawet te elementy, które nie wynikają wprost z treści
decyzji, lecz na skutek takich działań nie może dochodzić do tego, aby w trakcie
każdego kolejnego procesu sądowego zainteresowany zgłaszał identyczny zarzut i
uzyskiwał w następstwie tego kolejny wyrok. Sytuacja taka jest niedopuszczalna w
świetle art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.
Wnioskodawca zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w
której zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.
przez przyjęcie, że zachodzi nieważność postępowania, 2) art. 366 k.p.c. przez
przyjęcie, że w sprawie istnieje identyczny stan faktyczny jak w sprawie o
sygnaturze XIV U …/01 i sprawie III AUa …/02, 3) art. 233 k.p.c. przez przyjęcie, że
stan
zdrowia
wnioskodawcy
jest
identyczny
jak
w
zamkniętych
już
i
rozstrzygniętych sprawach i nie zmienił się od czasu ostatniego rozstrzygnięcia w
prawach o podanych wyżej sygnaturach. Wskazując na powyższe podstawy wniósł
o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji
do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie
postawione w niej zarzuty są usprawiedliwione.
2. Powołując się na podstawę kasacyjną wskazaną w art. 3983 § 1 pkt 2
k.p.c. i podnosząc w jej ramach zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.
wnioskodawca podjął próbę zakwestionowania dokonanej przez Sąd drugiej
instancji oceny zebranego materiału dowodowego, Tak skonstruowany
zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może odnieść zamierzonego
skutku, a to ze względu na treść art. 3983 § 3 k.p.c. stanowiącego, że
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia
faktów lub oceny dowodów. Przyjęcie
rozwiązania
podyktowane
kasacyjnych
z
było
charakterem
przez ustawodawcę takiego
potrzebą
zharmonizowania
podstaw
postępowania
kasacyjnego
zakresem
i
rozpoznania skargi, oznaczonym w art. 39813 § 2 k.p.c., a także
jednoznacznego określenia funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa,
sprawującego nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie
orzekania (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23
września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006/4/76). Art. 3983 § 3 k.p.c.
wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których
naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny
dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą
podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233
k.p.c. Wszakże ten właśnie przepis określa kryteria oceny wiarygodności i
mocy dowodów. Podniesiony przez wnioskodawcę zarzut jego naruszenia
usuwa się zatem spod kontroli kasacyjnej.
3. Zgodnie z art. 365 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i
sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.
Oznacza to więc, iż sprawa o ten sam przedmiot pomiędzy tymi samymi
stronami nie może ponownie się toczyć. Prowadzenie zaś procesu o to samo
roszczenie jest niedopuszczalne, ponieważ proces taki podważałby powagę
rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem (art. 366 k.p.c.), a takie
postępowanie byłoby dotknięte nieważnością (art. 379 pkt 3 k.p.c.). Za trafne
należy uznać stanowisko judykatury, że wszczynające postępowanie
sądowe odwołanie od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych pełni rolę pozwu, stąd też w sytuacji, gdy o to samo roszczenie
między tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona,
sąd powinien odwołanie odrzucić na podstawie art. 199 § 1 pkt. 2 k.p.c.
(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., sygn. akt II
UKN 105/98, z dnia 25 września 1998 r., sygn. akt II UKN 357/98). W
sprawie będącej przedmiotem sporu zachodzi tożsamość podmiotowa stron.
Jednakże kwestionowanie przez wnioskodawcę zaskarżonej decyzji nie
stanowi próby wszczęcia kolejnego postępowania w tej samej sprawie, w
oparciu
o te
same
dowody,
niekończących
się procedur
sądowych
tej
że
w
w
sprawie
samej
co
niewątpliwie
emerytalno
sprawie.
zakończonej
Nie
-
prowadziłoby
rentowych,
budzi
prawomocnym
bowiem
a
do
następnie
wątpliwości,
wyrokiem
Sądu
Apelacyjnego w W. z dnia 28 kwietnia 2004 r. III AUa 643/02 stan zdrowia
wnioskodawcy i jego związek z pobytem w więzieniu z przyczyn politycznych
w okresie od czerwca 1946 r. do marca 1953 r. ustalono na podstawie opinii
biegłych sądowych lekarzy specjalistów: pulmonologa, neurologa, gastrologa
i psychiatry. Tymczasem w niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji
dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy specjalistów: ortopedy, neurologa,
neurochirurga, laryngologa, pneumonologia, psychiatry i gastrologa na
okoliczność, czy wnioskodawca jest niezdolny do pracy w związku z
pobytem w więzieniu we wskazanym okresie. Należy przyjąć, że tożsamość
roszczenia nie zachodzi przy zmianie okoliczności faktycznych, a te związane z jego stanem zdrowia wnioskodawcy domagającego się prawa do
renty inwalidy wojennego - powinny być ocenione na podstawie opinii
biegłych. O tożsamości przedmiotu sporu o rentę inwalidy wojennego
świadczy bowiem nie tylko tożsamość żądania zawartego we wniosku o
rentę inwalidy wojennego rozstrzygniętego decyzją organu rentowego z dnia
25 kwietnia 2001 r. z żądaniem zawartym we wniosku rozstrzygniętym
zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją organu rentowego, ale także
stan faktyczny i prawny, jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy w
poprzednim
postępowaniu.
Nietrafnie
więc
Sąd
drugiej
instancji
zakwestionował na gruncie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. postępowanie Sądu
Okręgowego,
które
w
istocie
nie
zmierzało
do
obalenia
ustaleń
prawomocnego wyroku, lecz miało na celu - przez prowadzenie dowodu z
opinii biegłych - ustalenie spełnienia warunków do świadczenia w dniu
wydania zaskarżonej decyzji. Sprawa, w której Sąd pierwszej instancji
rozpoznawał odwołanie od tej decyzji, dotyczyła innej materii niż przedmiot
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem (por. np. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 20 maja 2004 r., II UK 403/03, OSNP 2005 nr 3, poz.
44; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r. I UK 11/2005 OSNP
2006/5-6/98).
4. W
związku
z
powyższym
uzasadniony
jest
zarzut
naruszenia
zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 366 k.p.c. Zgodnie bowiem z
utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego o wystąpieniu stanu powagi
rzeczy osądzonej rozstrzyga nie tylko sama tożsamość stron, występujących
w poprzednim postępowaniu w odmiennych rolach procesowych, ale
równocześnie tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.
Dopiero kumulacja obu tych przesłanek przesądza o wystąpieniu powagi
rzeczy
osądzonej
prowadzącej
do
nieważności
postępowania
(niepublikowany wyrok z dnia 13 kwietnia 2007 r. I CSK 479/2006).
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
/tp/