Supreme Court allows termination during parental leave under special non-cause dismissal rules without specific grounds.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that an employer may terminate an employee's contract during parental leave based on special non-cause dismissal provisions even if specific statutory grounds are absent. The plaintiff, a female employee, challenged a termination by the state housing entity, arguing the dismissal was invalid because it occurred during her protected parental leave period. The court held that the specific statutory protections for parental leave do not preclude termination under the general special non-cause dismissal framework, provided the employer follows the required procedural steps.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników; Przepisy te stanowią podstawę rozwiązania stosunku pracy w okresie urlopu wychowawczego nawet gdy nie zachodzą przesłanki art. 1861 § 1 k.p.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r.
II PZP 13/05
Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz
(sprawozdawca), Maria Tyszel.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r sprawy z powództwa Danuty B. przeciwko Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej Zasobu Własności Rolnej
Skarbu Państwa w P. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z
dnia 2 grudnia 2005 r. [...]
„Czy przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych
zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownicą w okresie urlopu wychowawczego, w przypadku
gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861 § 1 zdanie drugie k.p. ?"
podjął
uchwałę:
Przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych
zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę
rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego
także w sytuacjach, gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861 § 1
zdaniu drugim k.p.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w Poznaniu, rozpoznając apelację Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w P. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Pile z dnia 20 czerwca 2005 r., uznającego za bezskuteczne
wypowiedzenie umowy o pracę powódce Danucie B., stwierdził, iż w sprawie wystąpiło zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne o treści: „Czy przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13
marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków
pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą
stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownica w okresie urlopu wychowawczego, w przypadku gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 186 1
zdanie drugie k.p.?”
Stan faktyczny sprawy, w związku z którym powstało to pytanie, przedstawia
się następująco. Powódka Danuta B. była zatrudniona w Zespole Pałacowo-Parkowym w P. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W dniu 1 lutego 2004
r. Zespół Pałacowo-Parkowy w P. na zasadzie art. 231 k.p. wszedł w skład Zakładu
Gospodarki Mieszkaniowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w P. W październiku 2004 r. powódka wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej kolejnego urlopu
wychowawczego. Strona pozwana wyraziła zgodę na urlop wychowawczy w okresie
od 20 listopada 2004 do 19 listopada 2007 r. Dnia 1 marca 2005 r. pozwany rozwiązał z powódką umowę o pracę za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia z uzasadnieniem, że w związku ze zmianami organizacyjnymi istnieje konieczność zmniejszenia zatrudnienia. Jako podstawę prawna wypowiedzenia wskazał art. 10 ust. 1
ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (w dalszym ciągu
powołana jako: ustawa z 2003 r.). W związku ze zmianami organizacyjnymi u strony
pozwanej doszło do ograniczenia zatrudnienia.
W uzasadnieniu wyroku uwzględniającego powództwo Sąd Rejonowy pokreślił, iż do czasu wprowadzenia do Kodeksu pracy art. 1861 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów wychowawczych i zasiłków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277) w § 4 przewidywało, że pracodawca nie może
wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego
urlopu, chyba że zachodzą przyczyny określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy lub uzasadniające rozwiązanie z pracownicą umowy o pracę bez wypowiedzenia z jej winy albo pracownica zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad
dzieckiem. Brzmienie art. 1861 k.p. różni się jednak od § 4 rozporządzenia przez
ograniczenie możliwości wypowiedzenia umowy wyłącznie do przypadków ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Oznacza to, iż od dnia 1 stycznia 2004 r.
przyczyny określone w ustawie z 2003 r. nie mogą stanowić podstawy wypowiedzenia stosunku pracy pracownikowi pozostającemu na urlopie wychowawczym. W
apelacji od tego wyroku strona pozwana zarzuciła błędną wykładnię art. 5 ust 3 oraz
art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 2003 r. przez nieuwzględnienie okoliczności, że ten ostatni
przepis wyraźnie dopuszcza rozwiązanie umowy o pracę z pracownikami, których
stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed
wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach zwolnienia grupowego.
W ocenie Sądu Okręgowego nie przekonuje argumentacja Sądu Pracy odwołująca się do wykładni historycznej. Opierając się na wykładni językowej art. 10 ust. 2
ustawy z 2003 r. należałoby relacje między spornymi uregulowaniami określić w myśl
zasady lex specjalis (przepisy ustawy 2003 r.) derogat legi generali (art. 1861 k.p.).
Przy takim rozumieniu stosunku między tymi uregulowaniami nie występowała potrzeba odsyłania w Kodeksie pracy do ustawy z 2003 r. Przyjęcie natomiast koncepcji
Sądu Pracy skutkowałoby tym, że ustawodawca bardziej chroniłby pracownicę w
okresie urlopu wychowawczego niż pracownicę w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego, co nie ma uzasadnienia aksjologicznego. Sąd Okręgowy nie dostrzega też
dostatecznych racji, dla których ustawodawca miałby przy okazji nowelizacji Kodeksu
pracy odmiennie ukształtować ochronę stosunku pracy korzystających z urlopu wychowawczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podstawowy problem prawny sprowadza się do określenia relacji unormowań
zawartych w art. 1861 k.p. - przewidujących ochronę trwałości stosunku pracy pracowników przebywających na urlopie wychowawczym - do przepisów ustawy z 2003
r., które ograniczają trwałość stosunku pracy w razie zaistnienia przyczyn niedotyczących pracowników, uzasadniających zwolnienia grupowe, a także zwolnienia indywidualne z tych samych przyczyn.
Stosownie do art. 1861 § 1 k.p. pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o
udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie
przez pracodawcę urlopu w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia
upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające
rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika .
W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z 2003 r. przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia nie stosuje się art. 38 i 41 Kodeksu
pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4, a także przepisów odrębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku
pracy, z zastrzeżeniem ust. 5.
Na gruncie powołanego przepisu powstaje przede wszystkim pytanie, czy w
związku z odwołaniem się do przepisu art. 41 k. p. w pojęciu urlopu pracownika, o
którym mowa w tym przepisie, mieści się urlop wychowawczy uregulowany przepisami art. 186 i następne k. p. Kodeks pracy w dziale siódmym zatytułowanym urlopy
pracownicze reguluje urlopy wypoczynkowe i urlopy bezpłatne. Urlopy te mieszczą
się w pojęciu „urlopu pracownika”, o którym mowa w art. 41. Urlopy wychowawcze
natomiast zostały uregulowane w dziale siódmym Kodeksu o uprawnieniach związanych z rodzicielstwem. Przemawia to na rzecz traktowania urlopów wychowawczych
jako instytucji szczególnej w porównaniu do urlopów pracowniczych, o których mowa
w art. 41 k.p.
Przepis art. 1861 k.p. należy natomiast do przepisów odrębnych dotyczących
szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, o których mowa w art. 5 ust. 1 zdanie drugie ustawy z 2003 r. Przepis
art. 5 ust. 5 tej ustawy zawiera wyliczenie kategorii pracowników, którym w okresie
objętym szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy pracodawca może
jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy. Są to pracownicy, o których mowa w art. 39 i art. 177 k.p., a ponadto grupa pracowników pełniących funkcje
związkowe lub związane z reprezentacją interesów pracowników (między innymi
członkowie rady pracowniczej przedsiębiorstwa, członkowie zarządu zakładowej organizacji związkowej, członkowie specjalnego zespołu negocjacyjnego lub europejskiej rady zakładowej). Z unormowania tego wynika, że pod pojęciem przepisów odrębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub
rozwiązaniem stosunku pracy ustawodawca rozumie zarówno odpowiednie uregulowania zawarte w Kodeksie pracy, jak i zawarte w aktach pozakodeksowych. Spośród
regulacji kodeksowych zostały wymienione art. 39 i 177. Przepis art. 1861 k.p., który
nie został wyraźnie wymieniony, należy niewątpliwie do kategorii przepisów odręb-
nych, dotyczących szczególnej ochrony przed zwolnieniem, których nie stosuje się
przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia.
Co się tyczy indywidualnego trybu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, to znaczy zwolnień z przyczyn, o których mowa w art. 1
ust. 1 ustawy z 2003 r., jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający
wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, a
liczba zwalnianych pracowników nie osiąga progów przewidzianych dla zwolnienia
grupowego, art. 10 ust. 1 odsyła do przepisów art. 5 ust. 3-7 ustawy z 2003 r. Przy
przyjętej interpretacji pojęcia urlopu pracowniczego, o którym mowa w art. 41 k.p.,
przepis ten nie dotyczy pracowników korzystających z urlopu wychowawczego. Do
pracowników tych odnosi się natomiast przepis art. 10 ust. 2, według którego w przypadku określonym w ust. 1 pracodawca może rozwiązać stosunki pracy, w drodze
wypowiedzenia, z pracownikami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych
przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec
których jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego
zwolnienia, pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację
związkową w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypowiedzeniu. W odróżnieniu od przypadków wskazanych w ustępie pierwszym, art. 10
ustęp drugi tego przepisu nie przewiduje rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron.
W związku z przyjęta wykładnią można dodatkowo wskazać na wprowadzenie
przepisami art. 16, 17, 20 ustawy z 2003 r. do pragmatyk służbowych Policji, Straży
Granicznej oraz Służby Więziennej jednobrzmiących przepisów o przysługiwaniu
funkcjonariuszom w związku ze zwolnieniem ze służby innych uprawnień „przewidzianych dla pracownic zwalnianych z pracy w czasie urlopów wychowawczych z
przyczyn niedotyczących pracowników”. Przepisy te wskazują, że ustawodawca zakładał dopuszczalność zwalniania pracowników przebywających na urlopach wychowawczych z przyczyn niedotyczących pracowników.
Z przytoczonych motywów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji
uchwały.