Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II PZP 1/94 Generato dall'IA

Employee can sue to correct accident protocol if establishing it affects future work injury benefits.

Numero d'incarto II PZP 1/94
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Data della decisione
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that an employee has the right to file a lawsuit to correct an accident protocol under Article 189 of the Civil Procedure Code. The plaintiff argued his heart attack was a work accident due to chronic workplace stress, while the defendant claimed the incident occurred during vacation and lacked extraordinary stress. The court allowed the suit because determining the accident's nature directly impacts the employee's potential future claims for work injury benefits.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Ustawa o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; art. 189 k.p.c.: Pracownikowi przysługuje prawo wystąpienia z powództwem o ustalenie i sprostowanie protokołu powypadkowego, gdy ustalenia te decydują o jego prawach i ewentualnych przyszłych roszczeniach.

Parole chiave

Generato dall'IA
work accident protocol civil procedure code work injury benefits legal interest standing accident classification supreme court ruling procedural correction

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 189 k.p.c.
zdarzenia za wypadek przy pracy na podstawie art. 189 k.p.c.? "
art. 391 k.p.c.
[...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,
Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21.04.1992 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy
art. 391 k.p.c
[...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,
art. 189 k.p.c
zdarzenia za wypadek przy pracy na podstawie art. 189 k.p.c.? "

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
II PRN 8/92 (OSNCP 1993 z. 6 poz. 114)

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 11 maja 1994 r.

II PZP 1/94

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Krzysztof Kolasiński, Maria Tyszel

(sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, w sprawie z powództwa

Mariana M. przeciwko Morskiemu Portowi Handlowemu SA w G. o sprostowanie

protokołu powypadkowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 11 maja 1994

r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki- Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 8

grudnia 1993 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,

"1. Czy pracownikowi przysługuje na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

21.04.1992 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U.

Nr 37, poz. 160) prawo wystąpienia z powództwem o sprostowanie protokołu

powypadkowego do sądu rejonowego sądu pracy;

2. W przypadku odpowiedzi negatywnej, czy przysługuje mu powództwo o ustalenie

zdarzenia za wypadek przy pracy na podstawie art. 189 k.p.c.? "

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Pracownikowi, który nie dochodzi roszczeń odszkodowawczych bądź rentowych

na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. Nr 30 z 1983

r., poz. 144 ze zm.), ale ma interes prawny w ustaleniu, że określone zdarzenie

było wypadkiem przy pracy lub zaistniało w okolicznościach nie pozbawiających

go roszczeń z tejże ustawy - a ustalenia te decydują o jego prawach i związanych

z nimi ewentualnie w przyszłości roszczeniach - przysługuje prawo wystąpienia

do sądu rejonowego-sądu pracy z powództwem o ustalenie i sprostowanie

protokołu powypadkowego na podstawie art. 189 k.p.c.

Uzasadnienie

Powód Marian M. wnosił o sprostowanie protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn

wypadku sporządzonego przez Morski Port Handlowy w G., domagając się ustalenia,

że zawał mięśnia sercowego, którego doznał w dniu 13 sierpnia 1992 r. jest wypadkiem

przy pracy, ponieważ w okresie poprzedzającym wystąpienie zawału doznawał stałych

stresów w pracy, stanów lękowych i obaw ściśle związanych z wykonywaniem pracy na

stanowisku kierownika magazynu strony pozwanej.

Pozwany Morski Port Handlowy w G. wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że w

zdarzeniu z dnia 13 sierpnia 1992 r. nie było przesłanek koniecznych dla uznania, że

był to wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wypadek zdarzył

się podczas urlopu powoda a niepokój, jaki u niego występował na przełomie lipca i

sierpnia 1992 r., w związku z obawą o niezgodność towaru między ilością deklarowaną,

a faktycznie przyjętą, nie miał charakteru nienormalnego, nadzwyczajnego stresu dla

pracownika zajmującego kierownicze stanowisko.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gdyni wyrokiem z dnia 9 sierpnia 1993 r. uwzględnił

powództwo, kosztami postępowania obciążając Skarb Państwa.

W rewizji wniesionej do Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z siedzibą w Gdyni, strona pozwana domagała się zmiany zaskarżonego

wyroku i oddalenia powództwa lub jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Rozpoznając sprawę Sąd Wojewódzki w Gdańsku-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z siedzibą w Gdyni uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne

budzące poważne wątpliwości i przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Treść tego zagadnienia przytoczono w sentencji uchwały.

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia Sąd Wojewódzki szczegółowo omówił

stan prawny i wynikający z niego tryb postępowania odwoławczego od ustaleń

protokołu powypadkowego obowiązujący przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z

dnia 21 kwietnia 1992 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy

pracy (Dz. U. Nr 37 poz. 160), zwanego dalej rozporządzeniem. Słusznie wskazał też,

że to rozporządzenie nie zawiera regulacji prawnej określającej sposób i tryb [...]

odwołania się pracownika od ustaleń zatwierdzonego protokołu powypadkowego. W §

11 cyt. rozporządzenia stwierdzono, że zatwierdzony protokół powypadkowy zakład

pracy niezwłocznie doręcza poszkodowanemu pracownikowi, pouczając go o sposobie i

trybie odwołania, natomiast § 15 upoważnia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej jedynie

do ustalenia wzoru protokołu powypadkowego. Wzór ten został ustalony zarządzeniem

Nr 39 upoważnionego Ministra z dnia 31 maja 1993 r. stanowiąc jego załącznik

(Dziennik Urzędowy Ministra Pracy i Polityki Socjalnej Nr 3, poz. 6). Jak to trafnie

zauważył Sąd Wojewódzki, wzór protokołu stanowi jedynie "[...] schemat graficzny

dokumentu jaki ma być sporządzony na podstawie rozporządzenia i ma odpowiadać

warunkom w tym rozporządzeniu określonym".

Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w tej sprawie w stanowisku Ministerstwa

Pracy i Polityki Socjalnej, że pouczenie umieszczone w końcowej części wzoru o możliwości wystąpienia do sądu rejonowego-sądu pracy o zmianę treści protokołu powypadkowego (pkt 2 pouczenia) nie stanowi wskazania trybu odwoławczego od ustaleń

protokołu powypadkowego, jak to zdaje się sugerować Sąd Wojewódzki w

uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia, lecz jest tylko informacją o uprawnieniach

pracownika wynikających zarówno z rozporządzenia (pkt 1 pouczenia), jak i z innych

przepisów (pkt 2 i 3). Jak to podkreślono w stanowisku Ministerstwa, pouczenie jest

poza układem graficznym wzoru protokołu powypadkowego, oddzielone grubą linią od

ostatniej pozycji wzoru, stanowiąc: "[...] odrębny układ, zawierający informacje dla

poszkodowanego lub członków jego rodziny".

Nie wymaga szczegółowego uzasadnienia pogląd, że pracownik kwestionując ustalenia

okoliczności i przyczyn wypadku jakiemu uległ, będzie zawsze miał prawo

zweryfikowania tych ustaleń, jeżeli wystąpi do sądu z powództwem o odszkodowanie

lub o inne świadczenie przewidziane ustawą z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach

z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr

30, poz. 144 ze zm.), zwanej dalej ustawą wypadkową, albo do organu rentowego o

przyznanie renty inwalidzkiej względnie rodzinnej. Sąd rozpatrujący powództwo lub

odwołanie od decyzji organu rentowego samodzielnie ocenia treść protokołu

powypadkowego i jest uprawniony do poczynienia odpowiednich ustaleń we własnym

zakresie [...]. W tych sprawach kwestia dopuszczalności kontroli sądowej prawidłowości

ustaleń komisji powypadkowej zarówno w zakresie ustaleń faktycznych, zawartych w

protokole powypadkowym, jak i ich oceny prawnej, nie budzi kontrowersji.

Wątpliwości, wskazane w przedstawionym zagadnieniu, powstają - zdaniem Sądu

Wojewódzkiego - wówczas, gdy poszkodowany pracownik, nie dochodząc od strony

pozwanej świadczenia przewidzianego w ustawie wypadkowej, występuje do Sądu

jedynie o zmianę treści protokołu powypadkowego poprzez ustalenie, że określone

zdarzenie było wypadkiem przy pracy względnie, że uznany już wypadek zdarzył się w

innych okolicznościach faktycznych, niż to ustalono w protokole powypadkowym.

Słusznie podniósł Sąd Wojewódzki, że przed wejściem w życie omawianego

rozporządzenia, tryb odwoławczy od ustaleń komisji powypadkowych regulował § 16

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie ustalenia

okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 55 poz. 244) stanowiący, że:

"Jeżeli pracownik ma w tym interes prawny, aby ustalenia protokołu powypadkowego

zostały zmienione, a w szczególności z tego powodu, że w protokole tym według oceny

pracownika bezpodstawnie stwierdzono, że: 1) nie uległ on wypadkowi, 2) wypadek nie

został uznany za wypadek przy pracy lub, że 3) przyczyną wypadku były okoliczności

mogące pozbawić go prawa do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, może wystąpić

do właściwej komisji rozjemczej z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy", jednakże nie

można podzielić poglądu wyrażonego przez ten Sąd, że "za stanowiskiem, w myśl

którego żądanie sprostowania protokołu powypadkowego nie może znajdować swej

podstawy prawnej w treści art. 189 k.p.c. przemawia i ten argument, iż w dacie wejścia

w życie § 16 starego rozporządzenia z dnia 5 grudnia 1974 r. art. 189 k.p.c. już

obowiązywał. Gdyby zatem żądanie sprostowania protokołu miało odpowiadać treści

przepisu art. 189 k.p.c., to regulacja prawna określona treścią § 16 byłaby zbędna."

To stanowisko Sądu Wojewódzkiego wskazuje na potrzebę przypomnienia zmian, jakim

ulegał tryb postępowania w sprawach o świadczeniach z tytułu wypadku przy pracy.

Do wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych

przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8) rozstrzyganie

sporów wynikających z wypadków przy pracy, a więc zarówno sporów o świadczenia,

jak i ustalenia odpowiedzialności zakładu pracy, należało do kompetencji sądów

powszechnych i postępowanie w tych sprawach toczyło się według przepisów kodeksu

postępowania cywilnego. Powołana ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. dla wypadków,

które zdarzyły się po 1 stycznia 1968 r. wprowadziła w art. 14-16 odmienne zasady

postępowania w sprawach o świadczenia z niej wynikające, oraz odmienny tryb

odwoławczy, z dwuinstacyjną kontrolą sądową: okręgowych sądów ubezpieczeń

społecznych i Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, przed którymi obowiązywały

odrębne przepisy o postępowaniu, a mianowicie ustawa z dnia 28 lipca 1939 r. - Prawo

o sądach ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 1961 r., Nr 41 poz. 215 ze

zm.). Ponieważ art. 1 tej ustawy stanowił, że sądy ubezpieczeń społecznych sprawują

wymiar sprawiedliwości w sporach o świadczenia pieniężne z zakresu zaopatrzenia

emerytalnego pracowników i ich rodzin oraz w innych sprawach przekazanych im

odrębnymi przepisami, sądy te rozpoznawały - na podstawie art. 16 ust. 2 i 5

wymienionej ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. - jedynie odwołania od decyzji i orzeczeń

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (o świadczenia wypłacane przez ten organ) oraz od

orzeczeń zakładowej (terenowej) komisji rozjemczej o świadczenia wypłacone przez

zakłady pracy. Przytoczony art. 1 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych wyłączył

więc możliwość dochodzenia przed sądem ustalenia prawa lub stosunku prawnego,

jaką dopuszczał w postępowaniu cywilnym art. 189 k.p.c. Postępowanie odwoławcze od

ustaleń komisji powypadkowej sporządzającej protokół powypadkowy toczyło się przed

odwoławczą komisją powypadkową oraz zakładową (terenową) komisją rozjemczą w

oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie

zasad i trybu ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz trybu

postępowania odwoławczego w tych sprawach (Dz. U. Nr 22, poz. 143), wydanego z

upoważnienia art. 15 ust. 2 w/w ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. Rozporządzenie to

przewidywało możliwość odwołania się, od ustaleń protokołu sporządzonego przez

komisję powypadkową, do odwoławczej komisji powypadkowej jeżeli pracownik uważał,

że bezpodstawnie: 1) ustalono, że nie uległ wypadkowi przy pracy, 2) wypadek nie

został uznany za wypadek przy pracy, albo 3) zostało stwierdzone, że wyłączną

przyczyną wypadku były okoliczności określone w § 17 (wyłączające odpowiedzialność

zakładu pracy).

Chybione więc jest powołanie się Sądu Wojewódzkiego w uzasadnieniu

przedstawionego zagadnienia, na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1971 r., I

PR 344/71 (OSNCP 1972 z. 5 poz. 89) na poparcie stanowiska, że w świetle

omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 1992 r., brak jest

podstawy prawnej dochodzenia przed sądem "sprostowania" protokołu powypadkowego, bowiem wyrok ten był wydany w innym stanie prawnym, a mianowicie podczas

obowiązywania omówionej ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r.

Ten stan prawny uległ zmianie z dniem 1 stycznia 1975 r. wobec utworzenia

okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych. Sądy te rozpoznawały nie tylko,

jako jedyna instancja sądowa, odwołania od orzeczeń odpowiednich komisji

rozjemczych oraz organów orzekających w sprawach z ubezpieczenia społecznego ale

również - w określonym zakresie - rozpoznawały w pierwszej instancji sprawy

przedstawione im m.in. przez komisje rozjemcze. Orzeczenia tych sądów wydane w

postępowaniu odwoławczym były ostateczne i prawomocne, natomiast od orzeczeń

wydanych po przejęciu sprawy przedstawionej przez organ orzekający, przysługiwało

prawo wniesienia środka odwoławczego do Sądu Najwyższego.

Postępowanie przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych, do których

właściwości należało m.in. rozpoznawanie sporów z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych, toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października

1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39 poz. 231

ze zm.) a nie na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Wobec braku

w tym postępowaniu przepisu o treści odpowiadającej art. 189 k.p.c., uregulowanie

zawarte w przytoczonym § 16 w/w rozporządzenia z 5 grudnia 1974 r., było konieczne

dla zapewnienia osobom dochodzącym roszczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych, ochrony sądowej w pełnym zakresie, a więc również dla umożliwienia

odwołania się do sądu w sprawach o ustalenie okoliczności i przyczyn wypadków przy

pracy. Ten tryb postępowania został utrzymany art. 39 ustawy z dnia 12 czerwca 1975

r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst:

Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 144 ze zm.). Z dniem 1 lipca 1985 r. okręgowe sądy pracy i

ubezpieczeń społecznych stały się - na mocy ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o

rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. Nr 20 poz. 85) - odrębnymi jednostkami organizacyjnymi sądów wojewódzkich i

sądom tym oraz utworzonym wówczas sądom rejonowym-sądom pracy, powierzono

rozpoznawanie spraw ze stosunku pracy. W myśl ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o

zmianie niektórych przepisów kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86)

postępowanie w tych sprawach toczy się na podstawie przepisów działu III kodeksu

postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy

i ubezpieczeń społecznych. Sądy rejonowe-sądy pracy przejęły też, zgodnie art. 17 w/w

ustawy o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy [...] dotychczasowe

kompetencje komisji rozjemczych, a w konsekwencji stały się właściwe również do

rozpoznawania sporów, których podstawę prawną stanowił wyżej przytoczony § 16

rozporządzenia z dnia 5 grudnia 1974 r.

W konsekwencji włączenia sądów pracy i ubezpieczeń społecznych w strukturę sądów

powszechnych oraz rozpoznawania spraw należących do właściwości tych sądów na

podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, regulacja prawna zawarta w §

16 w/w rozporządzenia z dnia 5 grudnia 1974 r. stała się bezprzedmiotowa i dlatego ani

nie powtórzono jej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 1992 r. w

sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, ani też nie

upoważniono Ministra Pracy i Polityki Socjalnej do uregulowania trybu odwoławczego

od ustaleń protokołu powypadkowego.

Sąd Najwyższy w pełni podziela pogląd wyrażony w stanowiskach zarówno

Departamentu Prokuratury Ministerstwa Sprawiedliwości jak również Ministerstwa Pracy

i Polityki Socjalnej, że pracownikowi przysługuje prawo wystąpienia do sądu

rejonowego-sądu pracy na podstawie art. 189 k.p.c., z powództwem o ustalenie i

sprostowanie protokołu powypadkowego, jeżeli ma w tym interes prawny.

Zarówno utrwalone orzecznictwo sądowe jak i doktryna zgodnie przyjmują, że w trybie

art. 189 k.p.c. niedopuszczalne jest ustalenie faktu prawotwórczego, [...], że interes

prawny, uzasadniający wniesienie powództwa, z reguły nie istnieje wówczas, gdy

możliwe jest wytoczenie powództwa o świadczenie [...].

Uchwała podjęta w niniejszej sprawie, mieści się w granicach takiej wykładni art. 189

k.p.c., bowiem zarówno żądanie ustalenia, że sporne zdarzenie było wypadkiem przy

pracy, jak również żądanie ustalenia, że uznany już wypadek nastąpił w okolicznościach

innych niż to wskazano w protokole powypadkowym lub też, że wyłączną przyczyną

wypadku nie były okoliczności wyłączające odpowiedzialność zakładu pracy za skutki

wypadku przy pracy, określone potocznie jako żądanie sprostowania protokołu

powypadkowego, w istocie, poprzez żądanie ustalenia faktów zdąża do ustalenia

istnienia prawa pracownika do żądania świadczeń przysługujących z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych w rozmiarze, którego nie można określić ani

przewidzieć w chwili wniesienia powództwa. Uchwała ta nie jest też sprzeczna z

poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1992 r., II

PRN 8/92 (OSNCP 1993 z. 6 poz. 114) powołanym w uzasadnieniu przedstawionego

zagadnienia prawnego. Wyrok ten dotyczył bowiem zupełnie innej sytuacji faktycznej a

mianowicie: w sprawie w której ustalono, że sporne zdarzenie było wypadkiem w

drodze z pracy, stroną pozwaną był zakład pracy pracownika, a nie organ rentowy,

który był zobowiązany do wypłacenia świadczeń. Uzyskany wyrok przedłożono w

postępowaniu przed organem rentowym jako dowód mający stanowić podstawę

wypłacenia jednorazowego odszkodowania i renty rodzinnej. Takie powództwo nie

miało więc na celu ustalenia stosunku prawnego pomiędzy powódką (żoną

poszkodowanego pracownika) a jego zakładem pracy, lecz było powództwem o

ustalenia faktu, zmierzającym do uzyskania dowodu dla wykorzystania go w

postępowaniu rentowym (administracyjnym).

Należy też podkreślić, że na sądzie orzekającym w sprawach o ustalenie treści

protokołu powypadkowego, spoczywa obowiązek oceny, czy w konkretnej sprawie

zachodzą przesłanki z art. 189 k.p.c., w szczególności, czy w określonej sytuacji nie

można wytoczyć powództwa o zasądzenie, czy powództwo zmierza do ustalenia prawa

lub stosunku prawnego między stronami oraz, czy istnieje obiektywna potrzeba ochrony

prawnej czyli interes prawny w wytoczeniu takiego powództwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy art. 391 k.p.c. podjął uchwałę jak w

sentencji.