Supreme Court dismisses appeal regarding civil compensation claims in labor disputes handled by labor court judges.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's appeal against the District Court's decision to transfer a case involving civil compensation claims to a District Court. The appellant argued that the Regional Court erred by treating these claims as labor law matters, which would have required a different jury composition. The court held that the District Court correctly identified its jurisdiction over the civil claims and that the procedural outcome remains valid despite the mixed nature of the original dispute.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 461 § 11 k.p.c.; Art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c.: The District Court has jurisdiction over civil compensation claims arising from labor disputes, and a mixed jury composition is valid when at least one claim falls under labor law.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II PZ 9/16 POSTANOWIENIE Dnia 14 czerwca 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)SSN Krzysztof Staryk w sprawie z powództwa E. E.przeciwko C. Spółce z o.o. z siedzibą w O.o zapłatę,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 czerwca 2016 r.,zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Okręgowego w P.z dnia 4 listopada 2015 r., 1. oddala zażalenie, 2. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawia Sądowi Okręgowemu w P., któremu przekazano sprawę do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w P., po rozpoznaniu sprawy z powództwa E. E. przeciwko C. Spółce z o.o. z siedzibą w O., o zapłatę, na skutek apelacji wniesionych przez powoda i strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w S., między innymi uchylił zaskarżony wyrok w zakresie roszczenia o odszkodowanie dochodzone na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, zniósł postępowanie, które dotyczyło tego roszczenia i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w P. jako rzeczowo i miejscowo właściwemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje związanych z tym roszczeniem, a obejmujących opłaty od pozwu i od apelacji i koszty zastępstwa procesowego stron.Wyrok ten w przytoczonej części został zaskarżony zażaleniem przez stronę pozwaną, która zarzuciła mu naruszenie art. 461 § 11 k.p.c. i art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. w związku z art. 17 pkt 4 k.p.c., art. 47 § 1 k.p.c. oraz art. 379 pkt 4 k.p.c., przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na wadliwym ustaleniu, jakoby postępowanie przed Sądem pierwszej instancji było częściowo dotknięte nieważnością, wskutek: błędnego przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że „odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy”, o którym mowa w art. 461 § 11 k.p.c. i art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c., dotyczy wyłącznie roszczeń o odszkodowania wynikające z Kodeksu pracy, a nie roszczeń o tzw. odszkodowanie uzupełniające, opartych na przepisach Kodeksu cywilnego; pominięcia, że powód skumulował w pozwie roszczenie o odszkodowanie wynikające z Kodeksu pracy oraz roszczenia o odszkodowania uzupełniające, oparte na przepisach Kodeksu cywilnego, a skład ławniczy był niewątpliwie właściwy do rozpoznania pierwszego ze skumulowanych przez powoda roszczeń, zaś zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego „w sprawie z zakresu prawa pracy w pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników (art. 47 § 1 pkt 1 lit. a kp.c.) może rozpoznać kilka roszczeń łącznie dochodzonych przez powoda w jednym postępowaniu (art. 191 i 193 § 1 k.p.c.), jeżeli wśród nich znajduje się choćby jedno, którego rozpoznanie powinno nastąpić w takim składzie”; a także art. 386 § 2 k.p.c., przez uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji, zniesienie postępowania i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w zakresie roszczeń o odszkodowanie dochodzonych przez powoda na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego wskutek bezzasadnego stwierdzenia nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji w omawianym zakresie.
W uzasadnieniu żalący się wskazał, że przytoczone w uzasadnieniu - na poparcie dokonanej przez Sąd Okręgowy wykładni art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. oraz art. 461 § 11 k.p.c. - orzeczenia nie powinny były stanowić podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż zapadły na tle całkowicie odmiennych stanów faktycznych od stanu faktycznego niniejszej sprawy, a mianowicie w sprawach, w których pracownicy dochodzili wyłącznie roszczeń odszkodowawczych na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, albo dopiero po tym jak ich roszczenia o zapłatę odszkodowania przewidzianego w Kodeksie pracy zostały wcześniej zasądzone na ich rzecz w odrębnych postępowaniach i wypłacone przez pracodawcę, albo dopiero po tym jak ich powództwo o przywrócenie do pracy zostało oddalone.
W tych sprawach sądy w ogóle nie analizowały kwestii niezgodności z prawem wypowiedzenia, gdyż kwestia ta została już wcześniej prawomocnie rozstrzygnięta w odrębnych postępowaniach. Nie zachodził zatem przypadek kumulacji roszczeń odszkodowawczych pracowników dochodzonych na podstawie Kodeksu pracy i Kodeksu cywilnego. Tymczasem w niniejszej sprawie powód skumulował w pozwie roszczenie odszkodowawcze przewidziane w Kodeksie pracy, z roszczeniami o zapłatę uzupełniających odszkodowań, dochodzonych na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, zaś Sąd Rejonowy w S. był pierwszym sądem, który poddał merytorycznej kontroli oświadczenie pozwanego o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę.W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o jego oddalenie.Pismem procesowym z 10 marca 2016 r. strona pozwana wniosła o odrzucenie odpowiedzi powoda na zażalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c., w pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy.
Natomiast zgodnie z art. 461 § 11 k.p.c., do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą (między innymi) sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy.Nie sposób nie dostrzec kalki językowej użytej przez ustawodawcę w obu tych przepisach, jednakże, choć Sąd Najwyższy zajmował się już wykładnią art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c., przedstawiane poglądy nie mają większego wpływu na wykładnię art. 461 § 11 k.p.c. W uchwale z dnia 20 marca 2009 r., I PZP 8/08 (OSNP 2009 nr 17-18, poz. 219) oraz z dnia 4 lutego 2009 r., II PZP 14/08 (OSNP 2009 nr 17-18, poz. 218) decydujące znaczenie dla udzielenia odpowiedzi przypisano bowiem art. 191 i art. 193 k.p.c., które nie zakazują kumulacji przedmiotowej roszczeń z uwagi na skład sądu.
W rezultacie uznano, że dopuszczalna jest kumulacja przedmiotowa roszczeń w sprawach z zakresu prawa pracy także wówczas, gdy niektóre ze skumulowanych roszczeń powinny być rozpoznane w składzie jednego sędziego (art. 47 § 1 k.p.c.), a inne w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i ławników, i jednocześnie nie występują przesłanki wyłączające kumulację przewidziane w art. 191 i 193 k.p.c. Inaczej natomiast się przedstawia kwestia dopuszczalności kumulacji roszczeń, gdy jedno z nich należy do wyłącznej właściwości sądu rejonowego (art. 461 § 11 k.p.c.), a drugie sądu okręgowego, bo w tym wypadku przez skumulowanie roszczeń nie może dojść do rozpoznania sprawy przez sąd okręgowy, który byłby sądem niewłaściwym według art. 461 § 11 k.p.c. w sprawie o ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy.W uchwale z dnia 20 marca 2009 r., I PZP 8/08 Sąd Najwyższy zasygnalizował wątpliwości co do użytego w art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. sformułowania „oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia”, dostrzegając możliwość jego różnej interpretacji.
Wątpliwości te zatem dotyczą także tego zwrotu użytego w art. 461 § 11 k.p.c. Z językowej treści tego przepisu wynikałoby, że zwrot „oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia” dotyczy roszczeń: o ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy, co oznaczałoby, że chodzi o wszelkie „dochodzone łącznie” z nimi roszczenia pracownicze, nawet wtedy gdy wartość przedmiotu sporu tych „łącznie dochodzonych roszczeń” przekracza siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych (art. 17 pkt 4 k.p.c.) (tak:
Sąd Apelacyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 13 sierpnia 2013 r., III APz 34/13, LEX nr 1362667). Natomiast już roszczenia o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia (wypowiedzenia zmieniającego) oraz rozwiązania stosunku pracy nie mogłyby być dochodzone „łącznie” z tak rozumianymi innymi roszczeniami, jeśli uzasadniałyby one właściwość rzeczową sądu okręgowego. Budzi to poważne wątpliwości, biorąc pod uwagę, że roszczenia: o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy w relacji do roszczenia o odszkodowanie to roszczenia alternatywne (art. 45 § 1 k.p.), a przedmiot postępowania w ich przypadku jest ten sam i polega na badaniu zasadności i legalności jednostronnych czynności pracodawcy zmierzających do rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy lub zmiany warunków umowy o pracę.
Jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., I PZP 2/09 (OSNP 2010 nr 1-2, poz. 1), obowiązujący system ograniczonej odpowiedzialności pracodawcy za wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę oparty został na założeniu szybkiego, choć uproszczonego, ale dogodnego dochodzenia przez pracownika roszczeń. Takie założenie leży także u podstaw przyjęcia unormowania, które powoduje, że roszczenia dotyczące najistotniejszych spraw życiowych pracownika związanych z jego źródłem utrzymania rozpoznaje dogodniejszy z jego punktu widzenia sąd rejonowy (sąd „bliżej pracownika”).
Oczywiście dotyczy to w pierwszej kolejności roszczeń o przywrócenie do pracy, jednak należy mieć na uwadze, że, jak wspomniano, jest to roszczenie alternatywne względem roszczenia o odszkodowanie (możliwe do zmodyfikowania na każdym etapie postępowania) i w obu przypadkach przedmiot sprawy jest ten sam - wadliwość (bezprawność) rozwiązania stosunku pracy, a różni je jedynie wybrana przez pracownika sankcja (restytucja stosunku pracy lub odszkodowanie). Powyższy aspekt prowadzi do wniosku, że do wyłącznej właściwości sądu rejonowego należą - bez względu na wartość przedmiotu sporu - sprawy o roszczenia dochodzone łącznie z roszczeniem o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy, a więc te roszczenia, które „łączą się” z uznaniem wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywróceniem do pracy (przywróceniem poprzednich warunków pracy) w taki sposób, że są ich bezpośrednią, materialnoprawną konsekwencją (bez żadnych dodatkowych warunków), tak jak np. roszczenia z art. 47 k.p., art. 57 k.p. W konsekwencji logiczne jest, dlaczego w omawianym przepisie ustawodawca roszczenia o odszkodowanie nie połączył z innymi „dochodzonymi łącznie” roszczeniami.
Po prostu, z tego rodzaju odszkodowaniem nie łączą się w omawiany sposób żadne roszczenia pracownicze, bowiem jego zasądzenie eliminuje możliwość wystąpienia z żądaniem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy (czy wyrównania wynagrodzenia w przypadku wypowiedzenia zmieniającego). Sąd rejonowy nie jest zatem właściwy do rozpoznania w tym samym postępowaniu roszczeń, które nie wykazują przedstawionego wyżej związku z roszczeniem o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy i których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych.
Z powyższych względów roszczenie o odszkodowanie „w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy” to odszkodowanie, które przysługuje alternatywnie względem roszczeń o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy. Nie jest nim natomiast dochodzone na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego roszczenie o odszkodowanie „uzupełniające” i w związku z tym wartość przedmiotu sporu takiego roszczenia przekraczająca siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych determinuje właściwość sądu okręgowego.Można także zauważyć, że również w literaturze wskazano, że do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą sprawy o odszkodowanie w związku z nieuzasadnionym lub naruszającym przepisy wypowiedzeniem oraz rozwiązaniem stosunku pracy.
Ustawodawca nie przewidział natomiast specjalnej regulacji dla roszczeń dochodzonych łącznie z powództwem o odszkodowanie. Sąd rzeczowo właściwy dla takich roszczeń określa się według ogólnych zasad (K. Antonów, [w:] Antonów K. (red.), Jabłoński A. (red.), Suchacki B., Witkowski J., Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Komentarz. LEX 2014, komentarz do art. 461 pkt I.8.). Na ten aspekt sprawy zwrócono także uwagę w glosie A. Musiały do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r., SK 18/05 (PiP 2008 nr 12, s. 126-131).
Także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2015 r., I PK 136/15 (LEX nr 1628904) wyrażono podobne zapatrywanie odnośnie do analogicznego sformułowania „odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy” zawartego w art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. (por. także postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 września 2012 r., III APz 32/12, LEX nr 1223375, w którym wyrażono pogląd, że właściwość rzeczowa sądu dla spraw o odszkodowanie w wysokości przewyższającej limit z artykułu 58 k.p., którego podstawę prawną stanowi art. 415 k.c., powinna być ustalana na podstawie art. 17 pkt 4 k.p.c., a nie na podstawie art. 461 § 11 k.p.c.).Trafnie zatem przyjął Sąd drugiej instancji właściwość sądu okręgowego do rozpoznania sprawy o uzupełniające odszkodowanie i tym samym nieważność postępowania w tym zakresie w oparciu o art. 379 pkt 6 k.p.c. (co w istocie pochłania nieważność postępowania z uwagi na niewłaściwy skład sądu - art. 379 pkt 4 k.p.c.).Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 38814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnięto po myśli art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821 k.p.c., w myśl ogólnej zasady rządzącej kosztami procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Decydujące znaczenie ma w tym przypadku wynik postępowania, a nie jego poszczególnych etapów. Wynik procesu to rozstrzygnięcie o sprawie jako całości (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 sierpnia 1965 r., I CZ 80/65, OSNC 1966 nr 3, poz. 47; z dnia 8 lipca 1971 r., I CZ 103/71, niepublikowane oraz z dnia 10 października 2007 r. II PZ 36/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 319; z dnia 16 lutego 2011 r., II CZ 203/10, LEX nr 738399).
Przy tej kwestii zauważyć należy, że nie ma podstaw do odnoszenia poglądu dotyczącego postępowania kasacyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008 nr 11, poz. 122) do postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym. Postępowanie zażaleniowe ma zasadniczo inny charakter od postępowania kasacyjnego. Jest ono zwykłą w odróżnieniu od postępowania ze skargi kasacyjnej częścią sprawy. Nie chodzi tu o weryfikację sprawy prawomocnie zakończonej na podstawie konstrukcji, specjalnego postępowania przed Sądem Najwyższym poza strukturą „zwykłego” dwuinstancyjnego toku czynności procesowych sprawy.
Rozpatrujący w trybie art. 3941 § 2 k.p.c., zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy działa w strukturze sprawy, wyposażony w kompetencję do instancyjnej kontroli - w trybie zażaleniowym - określonych postanowień Sądu drugiej instancji. W konsekwencji, nie ma podstaw do wyłączenia z zakresu pełnomocnictwa procesowego łączących się ze sprawą czynności dotyczących zażalenia, chociażby chodziło o zażalenie do Sądu Najwyższego. Inaczej mówiąc, pewne specjalne określenia postępowania toczącego się na skutek zażalenia do Sądu Najwyższego nie mają dla rozpoznawanej kwestii znaczenia, bo nie wyłączają one tego postępowania z zakresu „wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych”, które - stosownie do art. 91 pkt 1 k.p.c. - są domeną pełnomocnictwa procesowego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2012 r., III UZ 4/12, OSNP 2013 nr 11-12, poz.140 oraz z dnia 11 lipca 2014 r., III CZ 29/14, LEX nr 1495941). kc