Supreme Court held that a legal person's procedural capacity remains valid despite a subsequent lack of representing organs.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the appellate court's dismissal of the plaintiff's appeal, ruling that a legal person retains procedural capacity even after losing its representing organs. The defendant argued that the process was void due to the absence of authorized representation, causing the power of attorney to expire under Article 96 of the Civil Procedure Code. The court rejected this, establishing that while the lack of organs prevents the exercise of will, it does not strip the entity of its legal personality or procedural standing.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 379 pkt 2 k.p.c.; Art. 96 k.p.c.; Art. 64 k.p.c.; Art. 65 k.p.c.; Art. 67 § 1 k.p.c.; Art. 38 k.c.: The absence of organs authorized to represent a legal person does not deprive it of procedural capacity or cause the expiration of a previously granted power of attorney.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 2 czerwca 2010 r.
II PZ 15/10
1. Następczy brak organu powołanego do reprezentowania osoby prawnej nie powoduje utraty przez tę osobę zdolności sądowej.
2. Pełnomocnictwo procesowe nie wygasa na podstawie art. 96 k.p.c. z
chwilą zawieszenia postępowania spowodowanego utratą przez osobę prawną
organu powołanego do jej reprezentowania.
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski,
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca
2010 r. sprawy z powództwa Wojciecha W. przeciwko F.G. Sp. z o.o. w K. o zapłatę,
na skutek zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2010 r. [...]
I. u c h y l i ł zaskarżone postanowienie;
II. odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania zażaleniowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 marca 2007 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu uwzględnił powództwo Wojciecha W. przeciwko F.G. Spółce z o.o. w K. o wynagrodzenie za pracę,
ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz odszkodowanie.
Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 listopada 2007 r. - wobec stwierdzenia nieważności postępowania ze
względu na brak organu powołanego do reprezentowania pozwanej Spółki (art. 379
pkt 2 k.p.c.) - uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie począwszy od rozprawy
odbytej w dniu 27 lutego 2007 r. i sprawę przekazał Sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania.
W dniu 14 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy zawiesił postępowanie w sprawie, a
postanowieniem z dnia 11 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy w Gnieźnie ustanowił dla
pozwanej Spółki kuratora na podstawie art. 42 k.c., upoważniając go do prowadzenia
wszelkich czynności mających na celu powołanie jej organów oraz ewentualne przeprowadzenie likwidacji tej osoby prawnej. Z uwagi na powyższe postanowieniem z
dnia 29 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy podjął zawieszone postępowanie, a postanowieniem z dnia 21 maja 2009 r. z urzędu ustanowił dla pozwanej Spółki kuratora na
czas trwania procesu na podstawie art. 69 k.p.c. W dniu 10 czerwca 2009 r. kurator
ten udzielił do protokołu rozprawy pełnomocnictwa procesowego na rzecz radcy
prawnego Katarzyny K.-I. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy
uwzględnił powództwo w całości.
Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację
pozwanej Spółki z uwagi na wniesienie jej przez osobę nieposiadającą umocowania
do dokonania tej czynności procesowej. W ocenie Sądu odwoławczego, pełnomocnictwo udzielone radcy prawnej Katarzynie K.-I. przez zarząd pozwanej Spółki wygasło z mocy art. 96 k.p.c. wskutek zawieszenia postępowania w sprawie postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 14 kwietnia 2008 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego,
analiza art. 64 i art. 67 § 1 k.p.c. wskazuje, że zdolność sądową osoby prawnej należy powiązać z działaniem jej organów. Zdolność ta, rozumiana jako zdolność do występowania w procesie przez swoje organy, wygasa z chwilą zaistnienia braku w organach osoby prawnej uprawnionych do jej reprezentacji. W konsekwencji wskutek
braku organu uprawnionego do działania w imieniu i na rzecz pozwanej Spółki utraciła ona zdolność do występowania jako strona procesu, a więc zdolność sądową. To
z kolei stanowi o wygaśnięciu udzielonego przez stronę pozwaną pełnomocnictwa
wobec zawieszenia postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 k.p.c. Natomiast
dokonana przez kuratora ustanowionego w trybie art. 69 k.p.c. czynność umocowania pełnomocnika do wniesienia środka odwoławczego jest nieważna jako sprzeczna
z przepisami prawa (art. 58 k.c.). Jak bowiem wynika z art. 69 k.p.c., udział kuratora
procesowego ustanowionego w tym trybie ogranicza się tylko do czynności procesowych niecierpiących zwłoki. Za taką czynność nie sposób uznać czynności udzielenia
pełnomocnictwa. W rezultacie rozpoznanie apelacji strony pozwanej jest niemożliwe
mimo zapadnięcia wyroku Sądu Okręgowego w warunkach nieważności postępowania, gdyż pozwana Spółka nadal nie posiada organów uprawnionych do jej reprezentacji.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik pozwanej Spółki wniósł
o jego uchylenie, zniesienie postępowania w całości i przekazanie sprawy Sądowi
drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego
postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, bądź o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w świetle art. 64 § 1 k.p.c. w
związku z art. 37 § 1 k.c. osoba prawna zachowuje zdolność sądową do czasu ustania jej bytu prawnego. Pozwana Spółka wskutek utraty organu uprawnionego do jej
reprezentacji utraciła jedynie zdolność procesową (art. 65 § 1 w związku z art. 67 § 1
k.p.c.), co nie oznacza automatycznej utraty zdolności sądowej. Zatem zawieszenie
postępowania nie spowodowało wygaśnięcia z mocy art. 96 k.p.c. pełnomocnictwa
procesowego udzielonego w lipcu 2005 r. przez właściwy organ pozwanej Spółki.
Pełnomocnik ten jest nadal uprawniony do działania w sprawie, w tym do skutecznego wniesienia apelacji. W uzasadnieniu zażalenia wskazano również, że skoro po
pierwsze - następczy brak zdolności procesowej obliguje sąd do zawieszenia postępowania (art. 174 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), po drugie - zdolność procesowa należy do
bezwzględnych przesłanek procesowych, której brak w toku procesu prowadzi do
nieważności postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.), po trzecie - brak było podstaw do
podjęcia przez Sąd pierwszej instancji zawieszonego postępowania, gdyż przyczyna
zawieszenia nie ustała, to Sąd Apelacyjny powinien obligatoryjnie zawiesić postępowanie. W rezultacie wydanie przez ten Sąd postanowienia o odrzuceniu apelacji w
stosunku do strony nieposiadającej zdolności procesowej ani organu uprawnionego
do jej reprezentacji nastąpiło w warunkach nieważności postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie jest co do zasady uzasadnione, aczkolwiek nie wszystkie wywody
zawarte w jego uzasadnieniu można uznać za trafne. Zgodnie z art. 96 k.p.c. w razie
śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa; jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania. Sąd
Apelacyjny uznał, że zdolność sądowa osoby prawnej powiązana jest z działaniem
jej organów, gdyż utrata organu uprawnionego do reprezentacji powoduje utratę
przez osobę prawną zdolności do występowania w procesie poprzez swoje organy.
Błędność tego stanowiska wynika z utożsamienia przez Sąd drugiej instancji zdolno-
ści osoby prawnej występowania w procesie w charakterze strony (art. 64 § 1 k.p.c.)
z możliwością dokonywania przez tę osobę czynności procesowych (art. 67 § 1
k.p.c.). Tymczasem działanie osoby prawnej przez jej organy w procesie nie jest powiązane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową (art. 65 § 1
k.p.c.) w tym sensie, że brak takiego organu lub braki w jego składzie uniemożliwiają
osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej.
Przepis art. 96 k.p.c. odnosi się zarówno do osób fizycznych jak i prawnych i
jednoznacznie łączy skutek w postaci wygaśnięcia pełnomocnictwa z utratą przez
stronę zdolności sądowej z powodu jej śmierci (w przypadku osoby fizycznej) lub
ustania bytu prawnego (co do osoby prawnej). Wynika to z art. 64 § 1 k.p.c., zgodnie
z którym zdolność sądową rozumianą jako zdolność do występowania w procesie
jako strona ma „każda osoba fizyczna i prawna”. Zdolność sądowa, stanowiąc procesowy odpowiednik zdolności prawnej rozumianej jako zdolność do bycia podmiotem
praw i obowiązków, jest zdolnością do zajmowania pozycji podmiotu postępowania
cywilnego. Z art. 64 § 1 k.p.c. wynika, że co do zasady osoba fizyczna posiada zdolność sądową od chwili urodzenia do śmierci (art. 8 § 1 k.c.), natomiast osoba prawna
- od chwili powstania osobowości prawnej do ustania osoby prawnej, równoznacznego z utratą osobowości prawnej (art. 35 i 37 § 1 k.c.). Czym innym jest zdolność procesowa, będąca procesowym odzwierciedleniem zdolności do czynności prawnych i
zdefiniowana w art. 65 § 1 k.p.c. jako zdolność do czynności procesowych, a więc
podejmowania czynności przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego. O ile
w przypadku osób fizycznych zdolność procesowa uzależniona jest od zdolności do
czynności prawnych (możności samodzielnego nabywania praw i obowiązków), to
zdolność procesowa innych podmiotów jest nierozerwalnie związana z ich zdolnością
sądową. Oznacza to, że każdy podmiot niebędący osobą fizyczną i mający zdolność
sądową posiada jednocześnie zdolność procesową. Dopóki więc osoba prawna istnieje w obrocie prawnym, dopóty posiada zdolność sądową i zdolność procesową.
Zdolności tych nie pozbawia osoby prawnej brak organów uprawnionych do działania
w jej imieniu lub braki w składzie tych organów, które mogą jedynie uniemożliwić
działanie takiego podmiotu w procesie. Wynika to już tylko z art. 38 k.c., w myśl którego osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w
opartym na niej statucie. Zgodnie z wywodzoną z tego przepisu teorią organów, akceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność
prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz
pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym
zdolność procesową (art. 67 § 1 k.p.c.), a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są
działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do
jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej nie może
ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli
posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu
powołanego do jej reprezentowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r., I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane).
Wszystko to prowadzi do wniosku, że pozwana Spółka wskutek utraty organu
uprawnionego do działania w jej imieniu nie utraciła zdolności sądowej, a w konsekwencji udzielone przez nią pełnomocnictwo procesowe nie wygasło na podstawie
art. 96 k.p.c.
Odnośnie do zarzutu nieważności postępowania określonej w art. 379 pkt 2
k.p.c. należy wskazać, że przesłanka zawieszenia postępowania wobec następczego
braku organu uprawnionego do reprezentowania osoby prawnej powstała w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Uwzględnianie przez sąd odwoławczy
nieważności postępowania, w którym zapadło zaskarżone orzeczenie sądu pierwszej
instancji, następuje w granicach zakreślonych przez art. 386 § 2 i 3 k.p.c.
Z powyższych względów postanowiono jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania oparto o odpowiednio stosowany art. 102 k.p.c.