Supreme Court dismisses dismissal of employment contract when board removes manager without informing him.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland quashed the lower court's judgment regarding an employee dismissed after being removed from the board of directors. The plaintiff argued that the board president's termination of the employment contract was invalid because the plaintiff was no longer a board member at the time of dismissal. The court held that once the supervisory board passes a resolution to remove a member, it cannot exercise labor law powers against that individual until the resolution is communicated to them. Consequently, the termination was deemed unauthorized unless the resolution explicitly covered both the removal and the contract termination simultaneously.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 203 k.h.; Art. 31 § 1 k.p.: Once a supervisory board resolves to remove a board member, it loses the authority to terminate their employment contract until the resolution is communicated to the member, as the resolution binds the board only upon the member's knowledge.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 26 września 2006 r.
II PK 47/06
Po podjęciu uchwały o odwołaniu członka zarządu rada nadzorcza spółki
z o.o. nie może wypowiedzieć mu umowy o pracę, niezależnie od tego, czy dowiedział się o odwołaniu.
Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN:
Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Herbert Szurgacz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2006 r.
sprawy z powództwa Tadeusza M. przeciwko Fabryce Substancji Zapachowych „P.A." Spółki z o.o. w W. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie
z dnia 21 października 2005 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w
Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Powód Tadeusz M. po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa wnosił o zasądzenie od pozwanej Fabryki Substancji Zapachowych „P.-A.” Spółki z o.o. kwoty
236.148,36 zł jako odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o
pracę oraz o sprostowanie świadectwa pracy. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2005 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Warszawy Pragi zasądził od pozwanej na rzecz powoda
56.510,22 zł i oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd ustalił, że z dniem 28
czerwca 1991 r. powód został powołany na stanowisko wiceprezesa zarządu, a w
dniu 1 września 1991 r. został dyrektorem do spraw technicznych. Od 1 marca 1999
r. podstawą zatrudnienia powoda była umowa o pracę na czas nieokreślony. W dniu
20 kwietnia 2000 r. rada nadzorcza pozwanej Spółki na mocy uchwały odwołała powoda z funkcji prezesa zarządu. Tego samego dnia przewodniczący rady wręczył
powodowi wypowiedzenie umowy o pracę uzasadniając je odwołaniem z funkcji
członka zarządu. Sąd uznał, że rozwiązanie umowy przez przewodniczącego Rady
Nadzorczej nastąpiło niezgodnie z prawem, gdyż w chwili wręczenia wypowiedzenia
powód nie był już członkiem zarządu, zatem umowę mógł z nim rozwiązać jedynie
zarząd, chyba że wypowiedzenie nastąpiło równocześnie z odwołaniem z funkcji w
zarządzie i wówczas organem właściwym byłaby rada nadzorcza lub zgromadzenie
wspólników. Wobec niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę powodowi przysługuje odszkodowanie.
Apelacja pozwanej od tego wyroku w części uwzględniającej powództwo została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Warszawie z dnia 21 października 2005 r. [...]. Sąd Okręgowy uznał, że powód w
chwili wręczenia mu wypowiedzenia nie był już członkiem zarządu, gdyż rada nadzorcza uchwałą z dnia 20 kwietnia 2000 r. odwołała go z zarządu, zobowiązała przewodniczącego rady nadzorczej do pisemnego poinformowania powoda o treści
uchwały oraz stwierdziła, że umowy (o pracę i inne) z powodem związane z jego
członkostwem w zarządzie zostaną rozwiązane zgodnie z obowiązującymi przepisami z upoważnienia rady nadzorczej przez jej przewodniczącego z dniem 1 maja
2000 r. Skoro odwołanie z funkcji członka zarządu następuje z dniem podjęcia stosownej uchwały, to z tą chwilą do podejmowania wszelkich czynności w imieniu
spółki wobec osób, które utraciły członkostwo, uprawniony jest zarząd. Konieczność
reprezentowania spółki przez radę nadzorczą, a nie przez zarząd, dotyczy tylko
umów między spółką a członkami zarządu, a nie byłymi członkami zarządu. Dokonać
wypowiedzenia umowy o pracę powodowi mógł tylko zarząd. Jedynie w sytuacji jednoczesnego odwołania z zarządu i rozwiązania umowy o pracę do czynności tej jest
uprawniona rada nadzorcza. Jednoczesność tych czynności polega na objęciu ich
jednym aktem woli. Jednoczesność nie polega na dokonaniu obu czynności jedynie
w tym samym dniu, lecz na zawarciu ich w jednym oświadczeniu, w tym wypadku w
uchwale rady nadzorczej. Uchwała z dnia 20 kwietnia 2000 r. odwołująca powoda z
zarządu spółki nie zawiera jednocześnie oświadczenia o rozwiązaniu z nim umowy o
pracę wskutek odwołania, lecz zapowiada jedynie rozwiązanie tej umowy, jak i innych umów związanych z członkostwem w zarządzie, przy czym dokonać tego ma
przewodniczący rady z jej upoważnienia. Zdaniem Sądu Okręgowego przewodni-
czący rady nadzorczej nie miał uprawnienia do dokonania wypowiedzenia powodowi
umowy o pracę, wobec tego, że leżało to już w gestii zarządu.
Od tego wyroku pozwana wniosła skargę kasacyjną, którą oparła na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 61 § 1 k.c. oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 197 § 1
i art. 198 § 1 i § 2 k.h., art. 31 § 1 k.p., art. 203 § 1 k.h. i art. 45 § 1 k.p. Zdaniem skarżącej z treści art. 61 § 1 k.c. Sąd Okręgowy wyprowadził błędny wniosek, że uchwała
uprawnionego organu spółki kapitałowej zawierająca oświadczenie o odwołaniu danej osoby z zarządu spółki powoduje utratę członkostwa w zarządzie już od chwili
podjęcia uchwały, a nie dopiero od chwili powiadomienia osoby pozbawionej członkostwa w zarządzie o treści tejże uchwały. Zgodnie z powołanym przepisem oświadczenie woli uznane jest za złożone z chwilą, gdy doszło do adresata w taki sposób,
że mógł się zapoznać z jego treścią. Zdaniem skarżącej skutek uchwały odwołującej
powoda z funkcji członka zarządu nastąpił dopiero w chwili doręczenia mu uchwały.
Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 1994 r., I CR 75/94
(LEX nr 138643), stwierdzając, że zgodnie z ogólną regułą prawa cywilnego odwołanie staje się skuteczne z chwilą zawiadomienia o nim odwołanego. Skoro powód nie
był obecny podczas posiedzenia rady nadzorczej, na którym była głosowana
uchwała o jego odwołaniu, to skutek w postaci utraty członkowstwa nie mógł nastąpić
wcześniej, jak z chwilą, gdy dowiedział się o treści uchwały. Jednocześnie z zawiadomieniem powoda o odwołaniu go z zarządu zostało mu złożone oświadczenie o
wypowiedzeniu umowy o pracę. Oba oświadczenia zostały więc złożone jednocześnie. Nie można zatem uznać, że w chwili składania oświadczenia o wypowiedzeniu
umowy o pracę powód nie był już członkiem zarządu. Zajmując odmienne stanowisko Sąd Okręgowy błędnie zastosował przepis art. 197 § 1 k.h. Konsekwencją błędnego określenia momentu ustania członkostwa powoda w zarządzie było także naruszenie przepisów art. 198 § 1 i 2 k.h. oraz art. 31 § 1 k.p., przez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na uznaniu, że do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę
był uprawniony tylko zarząd pozwanej Spółki. W wyroku z dnia 24 maja 2001 r., I
PKN 422/00 (OSNP 2003 nr 6, poz.152) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że ocena
prawidłowości umocowania danej osoby (organu osoby prawnej) do składania
oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę dokonywana powinna być według stanu istniejącego w chwili składania tego oświadczenia, a nie według stanu
istniejącego w chwili, w której oświadczenie to zostało doręczone pracownikowi. W
pojęciu art. 61 k.c. wskazane w nim oświadczenie woli istnieje w sensie prawnym
jeszcze przed dotarciem do adresata a umocowanie wymagane przez prawo do
działania w imieniu pracodawcy dotyczy złożenia oświadczenia woli, a nie doręczenia go pracownikowi. Odnosząc ten pogląd do sytuacji powoda należy stwierdzić, że
w tej samej uchwale rada nadzorcza wyraziła wolę zarówno co do odwołania powoda
z zarządu jak i rozwiązania z nim umowy o pracę, przy czym do dokonania tej ostatniej czynności upoważniła przewodniczącego. W momencie podpisywania pisma
zawierającego oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę powód był jeszcze
członkiem zarządu. Nawet gdyby skutek uchwały w postaci ustania członkostwa w
zarządzie nastąpił przed otrzymaniem przez powoda pisma zawierającego oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę, to i tak rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło prawidłowo. W chwili bowiem składania oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o
pracę organ dokonujący tego wypowiedzenia był uprawniony do dokonania tego rodzaju czynności wobec powoda jako członka zarządu. Zdaniem skarżącej wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nie naruszało przepisów prawa pracy, zatem nie
było podstaw do zastosowania art. 45 § 1 k.p.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ocena prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku jest
utrudniona o tyle, że Sąd Okręgowy nie wskazał podstawy prawnej uzasadniającej
uwzględnienie roszczenia powoda o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem
rozwiązania umowy o pracę w wysokości ustalonej przez Sąd pierwszej instancji. Z
motywów zaskarżonego wyroku można się domyślać, że Sąd Okręgowy uznał wypowiedzenie umowy o pracę za niezgodne z prawem dlatego, że czynność ta została
dokonana przez osobę czy też organ nieuprawniony do działania za pracodawcę w
rozumieniu art. 31 k.p. Zdaniem Sądu Okręgowego do dokonania tej czynności nie
był uprawniony działający z upoważnienia rady nadzorczej jej przewodniczący, gdyż
w momencie składania przez niego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę
powód nie był członkiem zarządu pozwanej Spółki. Chociaż podstawa prawna tego
rozumowania również nie została wskazana, można sądzić, że oparte jest ono na
treści przepisów art. 198 § 1 i art. 203 k.h. Na podstawie pierwszego z tych przepisów działanie w imieniu spółki i składanie oświadczeń woli należy do kompetencji
zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Dotyczy to wszelkich czynności
podejmowanych za pracodawcę w stosunkach pracy, w tym rozwiązywania umów o
pracę. Drugi z wymienionych przepisów stanowi, że w umowie między spółką a
członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub
pełnomocnicy powołani uchwałą wspólników. W stosunku do pracowników będących
jednocześnie członkami zarządu spółki uprawnienie do dokonywania czynności w
zakresie stosunków pracy, w tym do rozwiązania stosunku pracy, przysługuje wyłącznie radzie nadzorczej lub pełnomocnikom powołanym uchwałą wspólników. Zdaniem Sądu Okręgowego, ten ostatni przepis nie miał zastosowania w stosunku do
powoda, gdyż w momencie dokonywania czynności zmierzającej do rozwiązania z
nim umowę o pracę nie był on członkiem zarządu wobec uprzedniego odwołania go z
tej funkcji.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego panuje zgodny pogląd, według którego
osoba fizyczna pełniąca funkcję członka zarządu w spółce prawa handlowego może
być podwójnie powiązana z tą spółką. Może ją wiązać ze spółką stosunek organizacyjno-prawny i jednocześnie stosunek pracy. Pierwszy z nich podlega regulacji Kodeksu handlowego (obecnie Kodeksu spółek handlowych), a drugi przepisom Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 197 § 1 k.h. odwołanie ze stanowiska członka zarządu
może nastąpić w każdej chwili. W przypadku odwołania stosunek organizacyjnoprawny pracownika będącego członkiem zarządu ustaje ze skutkiem natychmiastowym, pozostaje zaś stosunek pracy, który trwa do chwili jego rozwiązania. W wyroku
z dnia 16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99 (OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 646), Sąd
Najwyższy uznał, że z chwilą odwołania z zarządu pracownik staje się „byłym członkiem zarządu”, z którym rozwiązanie umowy o pracę należy już do uprawnień zarządu, a nie zgromadzenia wspólników. Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w
wyroku z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 322/00 (OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 600),
stwierdzając, że do osoby zatrudnionej na stanowisku członka zarządu nie stosuje
się art. 374 k.h. (art. 203 k.h.) z chwilą jej odwołania z funkcji członka zarządu, chociaż nadal pozostaje w zatrudnieniu na stanowisku członka zarządu określonym w
umowie o pracę. W kolejnym wyroku z dnia 24 stycznia 2002 r., I PKN 838/00 (PiZS
2003 nr 4, s. 38), Sąd Najwyższy wypowiedział następujący pogląd: skoro odwołanie
członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością następuje z dniem podjęcia stosownej uchwały, to z tą chwilą do podejmowania wszelkich czynności w
imieniu spółki wobec osób, które utraciły członkostwo, właściwy jest zarząd, a wyjątek określony w art. 203 k.h. nie ma zastosowania. Konieczność reprezentowania
spółki, co stanowi wyjątek, przez radę nadzorczą a nie przez zarząd, dotyczy tylko
umów pomiędzy spółką a członkami zarządu, nie zaś byłymi członkami zarządu. Reprezentowany jest więc jednolity pogląd, że po podjęciu uchwały o odwołaniu pracownika z funkcji członka zarządu rada nadzorcza spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie ma już w stosunku do tego pracownika atrybutu organu uprawnionego do działania za pracodawcę w rozumieniu art. 31 k.p., gdyż nie ma zastosowania
uprawniający ją do tego przepis art. 203 k.h.
Inna jest sytuacja gdy oświadczenie o rozwiązaniu z pracownikiem umowy o
pracę zostaje złożone razem z odwołaniem go ze stanowiska członka zarządu.
Wówczas uprawnionym do dokonania tej czynności jest organ lub osoba wymieniona
w art. 203 k.h. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 kwietnia 1999
r., I PKN 3/99 (OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 460), stwierdzając, że rada nadzorcza
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest uprawniona do jednoczesnego odwołania prezesa zarządu i rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego
winy. Uzasadniając ten pogląd wyjaśnił, że nie można kwestionować uprawnień rady
nadzorczej do dokonania obydwu tych czynności wtedy, gdy były one jednoczesne,
objęte jednym aktem woli i dotyczyły członka zarządu, co do którego radzie nadzorczej przysługiwały uprawnienia w zakresie powoływania, odwoływania i zawieszania
w czynnościach członków zarządu. Stanowisko to zostało przyjęte przez Sąd
Najwyższy w wyroku z dnia 18 grudnia 2002 r., I PK 296/02 (Prawo Pracy 2003 nr 78, poz. 49), gdzie stwierdza się, że rada nadzorcza jest uprawniona do rozwiązania
umowy o pracę tylko w razie jednoczesnego odwołania z funkcji członka zarządu i
rozwiązania umowy o pracę. Podobnie Sąd Najwyższy wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 lutego 2004 r., I PK 305/03 (OSNP 2004 nr 24, poz. 421), w
sprawie dotyczącej rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem.
Sąd Okręgowy uznał, że nie było równoczesnego odwołania powoda z funkcji
członka zarządu i wypowiedzenia umowy o pracę, gdyż uchwała odwołująca powoda
poprzedzała złożenie oświadczenia w przedmiocie wypowiedzenia umowy. Strona
skarżąca kwestionuje ten pogląd powołując się na jednoczesne doręczenie powodowi obu oświadczeń woli, które zgodnie z art. 61 k.c. uważa się za złożone w chwili
doręczenia ich powodowi. Przepis art. 61 § 1 k.c. stanowi, że oświadczenie woli,
które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki
sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Przepis ten ma zastosowanie do
oświadczeń woli składanych jednostronnie, w tym także do oświadczeń woli dotyczą-
cych odwołania ze stanowiska osoby, która uprzednio była na to stanowisko powołana, niezależnie od podstawy prawnej powołania. W stosunku do członka zarządu
spółki kapitałowej odwołanie z funkcji jest dokonane z chwilą, gdy dowiedział się on o
treści uchwały w tym przedmiocie podjętej przez uprawniony organ spółki. Ma to ten
skutek, że czynności dokonywane przez członka zarządu, od czasu podjęcia uchwały
o jego odwołaniu do czasu zaznajomienia go z jej treścią, mają umocowanie prawne.
Jednakże regulacją art. 61 k.c. objęte jest oświadczenie woli tylko w takim zakresie,
w jakim dotyczy praw lub obowiązków osoby, której to oświadczenie ma być złożone.
Odnosząc to do uchwały rady nadzorczej spółki odwołującej członka zarządu należy
uznać, że o ile uchwała wiąże członka zarządu od chwili zaznajomienia go z jej treścią, o tyle rada nadzorcza jest związana uchwałą z chwilą jej podjęcia, czyli przegłosowania treści uchwały w sposób przewidziany prawem. Po podjęciu uchwały
rada nadzorcza nie może realizować w stosunku do odwołanego członka zarządu
uprawnień w sprawach ze stosunku pracy wynikających z art. 203 k.h. czyli nie może
dokonywać zmian w istniejącym stosunku pracy ani rozwiązać tego stosunku za
wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia i to niezależnie od tego, czy członek zarządu dowiedział się o odwołaniu. Czynności w tym zakresie mogą być dokonane przez
radę nadzorczą tylko w ten sposób, że na mocy jednej uchwały, podjętej w wyniku
jednego głosowania, nastąpi zarówno odwołanie członka zarządu z funkcji jak i rozwiązanie z nim umowy o pracę. W takim wypadku uchwała w obu kwestiach dotyczy
aktualnego członka zarządu.
O tym, czy taka sytuacja wystąpiła w przypadku powoda, decyduje treść
uchwały rady nadzorczej pozwanej Spółki z dnia 20 kwietnia 2000 r. Dokonana przez
Sąd Okręgowy analiza zacytowanej w uzasadnieniu wyroku uchwały jest dość powierzchowna, a wyciągnięte wnioski niezupełnie zrozumiałe. Sformułowanie „umowy
(o pracę i inne) zostaną rozwiązane zgodnie z obowiązującymi przepisami z upoważnienia Rady Nadzorczej przez jej przewodniczącego” Sąd Okręgowy rozumie
jako zapowiedź późniejszego złożenia oświadczenia woli w tym przedmiocie. Ponieważ oświadczenia woli rady nadzorczej są dokonywane w formie uchwały, zapowiedź musiałaby dotyczyć podjęcia drugiej uchwały. Tymczasem rada nadzorcza
upoważnia przewodniczącego do dokonania czynności związanych z wykonaniem
uchwały w zakresie rozwiązania umów, w tym umowy o pracę, określając je skrótowo
„zgodnie z obowiązującymi przepisami”, czyli przy zachowaniu wymagań określonych dla każdej z tych umów. Sformułowanie „umowy zostaną rozwiązane” nie jest
zapowiedzią późniejszego oświadczenia lecz dotyczy późniejszego w czasie skutku
uchwały - rozwiązania umów po upływie okresu wypowiedzenia przewidzianego dla
danej umowy. Jeżeli uchwałę rozumie się jako oświadczenie o rozwiązaniu z powodem stosunku pracy, które ma być powodowi przekazane przez przewodniczącego w
przepisanej prawem formie (ze wskazaniem przyczyny, okresu wypowiedzenia i pouczenia o trybie odwoławczym), należy przyjąć, że podejmując taką uchwałę w stosunku do urzędującego w chwili głosowania członka zarządu rada nadzorcza działała
w ramach swoich kompetencji określonych w art. 203 k.h., czyli dokonywała czynności za pracodawcę w rozumieniu art. 31 § 1 k.p. Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia tych przepisów okazał się uzasadniony.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.