Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II PK 4/11 Generato dall'IA

Supreme Court dismissed cassation, ruling that unjust dismissal compensation negates the basis for severance pay, making it an unjust enrichment claim.

Numero d'incarto II PK 4/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court judgment ordering the employee to return severance pay. The court found that because the employer's stated reason for dismissal was found to be fictitious, the employee was entitled to damages for unjust dismissal, which logically eliminated the legal basis for the severance payment. Consequently, the court held that the paid severance became an unjust enrichment that the employee was obligated to return.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

art. 365 § 1 k.p.c.; art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.; If a worker is awarded damages for unjust dismissal due to a fictitious reason, the basis for severance pay ceases to exist, transforming the payment into unjust enrichment.

Parole chiave

Generato dall'IA
unjust dismissal severance pay unjust enrichment fictitious reason cassation appeal labor law return of benefits

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 365 § 1 k.p.c.
rzecz pracownika odszkodowanie w związku z pozornością przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę (art. 365 § 1 k.p.c.).
art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.
Wypłacona pozwanej odprawa stała się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. z uwagi
art. 411 pkt 1 k.c.
zobowiązany do wypłaty pracownikowi odprawy pieniężnej (art. 411 pkt 1 k.c. w
art. 398 § 13 k.p.c.
Z uwagi na to, że Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., rozpoznaje
art. 398 § 14 k.p.c.
Z uwagi na to, że Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., rozpoznaje
art. 365 § 1 k.p.c
rzecz pracownika odszkodowanie w związku z pozornością przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę (art. 365 § 1 k.p.c.).
art. 410 § 2 k.c
Wypłacona pozwanej odprawa stała się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 k.c.
art. 300 k.p
w związku z art. 300 k.p.).
art. 411 pkt 1 k.c
zobowiązany do wypłaty pracownikowi odprawy pieniężnej (art. 411 pkt 1 k.c.
art. 6 k.c
Zgodnie z regułą zawartą w art. 6 k.c., to powód winien wykazać, że

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 22 czerwca 2011 r.

II PK 4/11

1. Sąd rozpoznający sprawę o zwrot wypłaconej pracownikowi odprawy

pieniężnej jako świadczenia nienależnego jest związany wcześniejszym, prawomocnym wyrokiem zapadłym między tymi samymi stronami, zasądzającym na

rzecz pracownika odszkodowanie w związku z pozornością przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę (art. 365 § 1 k.p.c.).

2. Zasądzenie na rzecz pracownika odszkodowania w związku z ustaleniem braku przyczyn niedotyczących pracownika do wypowiedzenia mu

umowy o pracę oznacza, że odpadła podstawa do wypłaty odprawy pieniężnej,

w związku z czym przybrała ona charakter świadczenia nienależnego (art. 410 §

2 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

3. W sytuacji, gdy przyczyna niedotycząca pracownika wskazana w

oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę okazuje się pozorna, rozważenia wymaga, czy pracodawca nie miał świadomości, że nie był

zobowiązany do wypłaty pracownikowi odprawy pieniężnej (art. 411 pkt 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Romualda Spyt, Jolanta

Strusińska-Żukowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca

2011 r. sprawy z powództwa Ministerstwa Finansów w Warszawie przeciwko Magdalenie D. o zwrot nienależnego świadczenia, na skutek skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie

z dnia 26 sierpnia 2010 r. […]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Warszawie wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2010 r.

oddalił apelację pozwanej Magdaleny D. od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy

Śródmieścia - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 10 marca

2010 r. zasądzającego od pozwanej na rzecz Ministerstwa Finansów w Warszawie

kwotę 15.181 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 czerwca 2009 r. tytułem

zwrotu nienależnie wypłaconej odprawy pieniężnej.

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej

instancji i uznał za prawidłową ich ocenę prawną. Z poczynionych przez Sąd ustaleń

wynikało zaś, że Magdalena D. była zatrudniona w Ministerstwie Finansów w Warszawie na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, od dnia 1 stycznia 1998

r. do dnia 28 lutego 2009 r., ostatnio na stanowisku naczelnika […]. W dniu 27 listopada 2008 r. pracodawca wypowiedział pozwanej umowę o pracę ze skutkiem na

dzień 28 lutego 2009 r., wskazując jako przyczynę wypowiedzenia likwidację zajmowanego przez nią stanowiska oraz likwidację komórki organizacyjnej, w której była

dotychczas zatrudniona. Pracodawca wypłacił pozwanej odprawę pieniężną na podstawie art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U.

Nr 90, poz. 844 ze zm., zwanej dalej ustawą o zwolnieniach grupowych) w wysokości

15.181 zł. Pozwana odwołała się od powyższego wypowiedzenia, żądając uznania

wypowiedzenia za bezskuteczne i zasądzenia odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w sprawie

[…] zasądził od Ministerstwa Finansów w Warszawie na rzecz Magdaleny D. odszkodowanie w wysokości 18.513,81 zł uznając, między innymi, że wskazana w wypowiedzeniu przyczyna miała charakter pozorny i nie uzasadniała rozwiązania stosunku pracy z pozwaną, gdyż nie doszło do zlikwidowania komórki organizacyjnej, w

której była ona zatrudniona, a jedynie zmieniono jej nazwę z zachowaniem ciągłości

funkcjonowania wydziału. Apelacja Ministerstwa Finansów w Warszawie od powyższego wyroku, wobec jej wniesienia z uchybieniem ustawowego terminu, została odrzucona postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 13 października 2009 r., a następnie postanowieniem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Warszawie z dnia 22

grudnia 2009 r. oddalono wniesione przez Ministerstwo zażalenie na to postanowienie. Pismem z dnia 15 maja 2009 r. pracodawca zwrócił się do pozwanej z prośbą o

wyrażenie zgody na potrącenie z zasądzonego na jej rzecz odszkodowania równo-

wartości wypłaconej w dniu 28 lutego 2009 r. odprawy pieniężnej, która stała się

świadczeniem nienależnym.

Przechodząc do oceny prawnej powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że

na skutek wyroku Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 13 maja 2009 r. […] stwierdzającego, że pracodawca niezasadnie wypowiedział pozwanej stosunek pracy z

powodu likwidacji stanowiska pracy w związku z reorganizacją, a także, że wypowiedzenie umowy o pracę naruszało przepisy prawa dotyczące wypowiadania umów o

pracę, powód utracił obowiązek wypłaty pozwanej odprawy w związku z rozwiązaniem z nią umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika na podstawie art. 8

ustawy o zwolnieniach grupowych. Wypłacona pozwanej odprawa stała się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. z uwagi

na to, iż odpadła podstawa prawna istniejąca w chwili spełnienia świadczenia.

Zdaniem Sądu odwoławczego, w toku niniejszego postępowania Sąd nie był

zobowiązany samodzielnie ustalać przyczyny wypowiedzenia pozwanej umowy o

pracę, gdyż w tym zakresie był związany ustaleniami poczynionymi w sprawie wcześniej prawomocnie rozstrzygniętej. Z mocy art. 365 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy był

związany wyrokiem Sądu Rejonowego w sprawie […] zasądzającym na rzecz pozwanej odszkodowanie w związku z bezzasadnym i bezprawnym rozwiązaniem

umowy o pracę za wypowiedzeniem przez powoda i z motywami podanymi w sporządzonym do niego uzasadnieniu. Strona pozwana nie złożyła wniosków dowodowych zmierzających do wykazania istnienia innej przyczyny wypowiedzenia umowy o

pracę niż przyczyna oparta na przepisach ustawy o zwolnieniach grupowych. Sąd

Okręgowy powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2008 r., I PK

22/08 (OSNP 2010 nr 3-4, poz. 32), stwierdzający, że prawomocne zasądzenie na

rzecz zwalnianej osoby odszkodowania z tytułu niezasadnego wypowiedzenia

umowy o pracę bez jednoczesnego udowodnienia przez pracownika innej niż wskazana w oświadczeniu woli pracodawcy przyczyny rozwiązania stosunku pracy, i to

przyczyny wyłącznej, nie upoważnia do uwzględnienia powództwa o odprawę pieniężną z art. 8 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych.

W ocenie Sądu Okręgowego w świetle poczynionych w sprawie ustaleń,

uwzględniając że pozwana nie wskazała, z jakiej innej przyczyny niedotyczącej pracownika nastąpiło wypowiedzenie jej umowy o pracę, zasadne było żądanie powoda

zwrotu nienależnie spełnionego świadczenia.

W skardze kasacyjnej pozwana, zaskarżając wyrok Sądu drugiej instancji w

całości, wskazała na naruszenie przepisów: 1) art. 365 § 1 k.p.c., poprzez przyjęcie,

że w niniejszej sprawie Sąd był związany ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu do

wyroku Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie […], w

sytuacji, gdy Sąd ten nie wskazał na żadne okoliczności uzasadniające takie postępowanie, powołując się jedynie na brak stosownych wniosków dowodowych ze

strony pozwanej; 2) art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p., polegające na błędnej

wykładni i uznaniu, że wobec uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego wypłacona pozwanej w związku z rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem odprawa stała się świadczeniem nienależnym, co uzasadniało roszczenie powoda o jej

zwrot.

Z powołaniem się na powyższe podstawy pozwana wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi wskazała, między innymi, że z ustaleń faktycznych,

poczynionych przez Sąd Rejonowy w sprawie […] wynika, iż w Ministerstwie Finansów rzeczywiście doszło do zmian organizacyjnych, tyle że zmiany te nie uzasadniały

rozwiązania stosunku pracy z pozwaną, bo nie nastąpiła likwidacja jej stanowiska

pracy. Zdaniem skarżącej, mimo wadliwości formalnych w postaci braku konsultacji

związkowej oraz niezasadności wypowiedzenia pozwana została zwolniona z przyczyn leżących wprost po stronie Ministerstwa Finansów. Potwierdza to materiał dowodowy zgromadzony zarówno w aktach niniejszej sprawy, jak i sprawy […], z którego wynika, że nie było podstaw do przyjęcia, iżby przyczyny rozwiązania umowy o

pracę za wypowiedzeniem leżały w jakiejkolwiek mierze po stronie Magdaleny D.

Według skarżącej Sąd bezpodstawnie przerzucił ciężar dowodu w tym zakresie na

stronę pozwaną. Zgodnie z regułą zawartą w art. 6 k.c., to powód winien wykazać, że

z pozwaną rozwiązano stosunek pracy z przyczyn innych niż wynikające z ustawy o

zwolnieniach grupowych, a strona powodowa swoich twierdzeń nie udowodniła, a co

za tym idzie - powództwo powinno zostać oddalone.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wadliwe (niezgodne z

prawem) wypowiedzenie umowy o pracę jest czynnością skuteczną w tym sensie, że

prowadzi do rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli u podłoża oświadczenia woli pracodawcy w tym przedmiocie leżą przy tym przyczyny niedotyczące pracownika, to

choćby były one pozorne, w dniu rozwiązania stosunku pracy aktualizuje się obowiązek wypłaty pracownikowi odprawy pieniężnej przewidzianej przez art. 8 ustawy o

zwolnieniach grupowych. Stwierdzenie, że wypowiedzenie umowy o pracę naruszało

obowiązujące przepisy, może być dokonane wyłącznie w postępowaniu sądowym

toczącym się na skutek powództwa pracownika o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 25 lutego 2009 r., II PK 164/08,

OSNP 2010 nr 19-20, poz. 227 i z 4 listopada 2010 r., II PK 112/10, LEX nr 707870).

Badanie rzeczywistości przyczyn wypowiedzenia może odnosić się przy tym tylko do

okoliczności, które zostały przedstawione w piśmie pracodawcy zawierającym

oświadczenie o wypowiedzeniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia

2009 r., II PK 108/08, LEX nr 738347).

W myśl art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i

sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy

administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Z prawomocnością orzeczenia sądowego (zarówno w ujęciu materialnym, jak i formalnym) związana jest powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.), przy czym jest to

konstrukcja prawna odmienna - choć ściśle powiązana - z regulacją art. 365 § 1

k.p.c. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w

związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Moc wiążąca orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.) może być rozważana tylko wtedy,

gdy rozpoznawana jest inna sprawa niż ta, w której wydano poprzednie orzeczenie

oraz gdy kwestia rozstrzygnięta innym wyrokiem stanowi zagadnienie wstępne. Moc

wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami.

Pierwszy z nich odnosi się tylko do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia. Zdaniem Sądu Najwyższego ten aspekt występuje, gdy w poprzednim postępowaniu, w

którym zapadło prawomocne orzeczenie nie brała udziału choćby jedna ze stron nowego postępowania, a nie jest ona objęta prawomocnością rozszerzoną. Nie można

bowiem takiej strony obciążać dalszymi skutkami wynikającymi z prawomocnego

orzeczenia. Drugi aspekt mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest określony

jako walor prawny rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Jest

on ściśle związany z powagą rzeczy osądzonej (art. 366 § 1 k.p.c.) i występuje w

nowej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami, choć przedmiot obu spraw jest inny.

W nowej sprawie nie może być wówczas zastosowany negatywny (procesowy) skutek powagi rzeczy osądzonej polegający na niedopuszczalności ponownego rozstrzygania tej samej sprawy. Występuje natomiast skutek pozytywny (materialny)

rzeczy osądzonej przejawiający się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika.

Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że

dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku, a więc w ostatecznym rezultacie procesu uwzględniającym stan rzeczy

na datę zamknięcia rozprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., II

CSK 12/09, LEX nr 515722). Taka jest treść prawomocnego orzeczenia, o którym

stanowi art. 365 § 1 k.p.c., a więc treść wyrażonej w nim indywidualnej i konkretnej

normy prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2009 r., II PK

302/08, LEX nr 513001). A zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta

sama kwestia, nie może być ona już ponownie badana. Związanie orzeczeniem

oznacza zatem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06,

OSNC-ZD 2008 nr 1, poz. 20 oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2008 r., III CZP 72/08, OSNC 2009 nr 2, poz.

20; Glosa 2009 nr 3, s. 24, z glosą M. Sieradzkiej).

Chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja

wyroku, a nie jego uzasadnienie, to jednocześnie w orzecznictwie trafnie zwraca się

uwagę, że powaga rzeczy osądzonej rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu (tak np. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 15

marca 2002 r., II CKN 1415/00, LEX nr 53284 oraz z dnia 29 marca 2006 r., II PK

163/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 71). W szczególności, powagą rzeczy osądzonej

mogą być objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one

sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. Chodzi jednak tylko o elementy uzasadnienia dotyczące

rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, w których sąd wypowiada się w sposób stanowczy, autorytarny o żądaniu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2004 r., V

CK 528/03, LEX nr 188496 oraz z dnia 21 września 2005 r., V CK 139/05, LEX nr

186929). Tak zwanej prekluzji ulega więc tylko ten materiał procesowy, który dotyczy

podstawy faktycznej w zakresie hipotezy normy materialnoprawnej zastosowanej

przez sąd, natomiast twierdzenia i dowody dotyczące innej podstawy prawnej są dla

konkretnej sprawy obojętne (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12

marca 2003 r., III CZP 97/02, OSNC 2003 nr 12, poz. 160).

Taka wykładnia przeważa w orzecznictwie i Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznaje jej trafność. Nie podziela natomiast poglądów odmiennych, które w szczególności zostały przedstawione w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2008 r., III CSK 284/07, LEX nr 380931 i postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 3 czerwca 2009 r., IV CSK 511/08, LEX nr 511989.

Mając to na uwadze należy stwierdzić, że pomiędzy stronami niniejszego procesu (który dotyczy zwrotu odprawy jako świadczenia nienależnego) został już rozstrzygnięty spór, w którym wydano prawomocny wyrok. Przedmiotem wcześniejszego postępowania między tymi samymi stronami była ocena, czy pozwanej przysługuje odszkodowanie przewidziane w art. 45 § 1 k.p. na wypadek nieuzasadnionego

rozwiązania z nią przez stronę powodową stosunku pracy za wypowiedzeniem.

Sprawa ta została ostatecznie rozstrzygnięta przez Sąd Rejonowy prawomocnym

wyrokiem z dnia 13 maja 2009 r. […], którym zasądzono na rzecz pracownicy odszkodowanie w związku z pozornością przyczyny wypowiedzenia. Prawomocność

zapadłego w tej sprawie orzeczenia ma ten skutek w obecnym postępowaniu, że

orzekające w nim Sądy są: po pierwsze związane oceną (stanem prawnym), że pozwanej przysługują roszczenia z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania umowy o

pracę za wypowiedzeniem (a więc, że wypowiedzenie umowy o pracę było nieuzasadnione); a po drugie (co w kontekście rozważanego problemu ważniejsze) obowiązkiem Sądów jest respektowanie tych okoliczności faktycznych ustalonych w sposób stanowczy we wcześniejszej sprawie, które określały istotę sporu i uzasadniały

uwzględnienie zgłoszonego w niej roszczenia. Inaczej rzecz ujmując, w rozpoznawanej sprawie należało ocenić, jakie były istotne ustalenia i oceny prawne, które spowodowały uwzględnienie powództwa w poprzedniej sprawie między stronami, przyjąć

związanie nimi w rozpoznawanej sprawie i dokonać ich kwalifikacji z punktu widzenia

prawa pozwanej do odprawy. Trafne jest zatem stanowisko Sądu Okręgowego, że „w

toku niniejszego postępowania Sąd Rejonowy nie był obowiązany badać kwestii dotyczących przyczyn wypowiedzenia pozwanej umowy o pracę, gdyż te kwestie były

przedmiotem postępowania w sprawie […]”. Zarzut naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. jest

więc nieuzasadniony.

Skutkiem ustalenia w toku procesu sądowego braku przyczyn niedotyczących

pracownika, które uzasadniałyby wypowiedzenie powodowi umowy o pracę, musi być

uznanie bezpodstawności wypłaty odprawy pieniężnej, skoro świadczenie to przysługuje wówczas, gdy rozwiązanie umowy o pracę następuje właśnie z tych przyczyn.

Wyrok sądu zasądzający na rzecz pracownika odszkodowanie z tytułu tego rodzaju

niezgodności z prawem oświadczenia woli pracodawcy przesądza zatem o konieczności zakwalifikowania wypłaconej pracownikowi odprawy jako świadczenia nienależnego, oznacza bowiem stwierdzenie odpadnięcia istniejącej w chwili ustania stosunku pracy podstawy do wypłaty tej należności (art. 410 § 2 k.c.). Świadczenie mające charakter nienależnego powinno być zaś zwrócone osobie, która dokonała jego

wypłaty (art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.).

Stan faktyczny ustalony w tej sprawie odpowiada wprost opisanemu powyżej.

Strona powodowa wypowiedziała skarżącej umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony z powołaniem się na przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych i wypłaciła

jej w związku z tym odprawę pieniężną w dniu rozwiązania stosunku pracy. W toku

postępowania sądowego ustalono pozorność takiej przyczyny decyzji pracodawcy,

czego skutkiem było zasądzenie na rzecz pracownicy odszkodowania za niezgodne

z prawem wypowiedzenie umowy o pracę. Jak zaś słusznie podkreślono w wyrokach

Sądu Najwyższego z 3 października 2005 r., III PK 82/05 (OSNP 2006 nr 15-16, poz.

239) i 5 października 2007 r., II PK 29/07 (M.P.Pr. 2008 nr 1), odszkodowanie z tytułu

nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę na podstawie ustawy o zwolnieniach

grupowych i odprawa pieniężna wypłacana z tytułu takiego zwolnienia to dwie odrębne instytucje prawne, a prawo do nich powstaje w ściśle określonych przypadkach. Z

logicznego punktu widzenia pomiędzy zakresami zastosowania obu regulacji zachodzi relacja alternatywy rozłącznej. Jeśli bowiem pracodawca rozwiązał umowę na

podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych i przyczyny wypowiedzenia są prawdziwe, to powstaje obowiązek zapłaty odprawy. W takiej sytuacji pracownik nie nabywa prawa do odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania umowy o

pracę z tej przyczyny. Jeśli zaś przyczyny, o których mowa w powołanej regulacji, są

nieprawdziwe, to wówczas pracownik nabywa uprawnienia wskazane w art. 45 k.p.,

tracąc jednocześnie prawo do świadczeń na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych. A zatem Sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął, że zasądzenie na rzecz

pracownika odszkodowania w związku z ustaleniem braku przyczyn niedotyczących

pracownika do wypowiedzenia mu umowy o pracę jest równoznaczne z koniecznością stwierdzenia, iż odpadła podstawa do wypłaty odprawy pieniężnej, w związku z

czym przybrała ona charakteru świadczenia nienależnego w myśl art. 410 § 2 k.c. w

związku z art. 300 k.p., które pozwana obowiązana była zwrócić pracodawcy stosownie do treści art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. w związku z art. 300 k.p.

W konsekwencji nie ma żadnych przesłanek do stwierdzenia, ażeby Sąd Okręgowy

dokonał błędnej wykładni art. 410 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p., wobec czego

zarzut naruszenia tego przepisu nie zasługuje na uwzględnienie.

Z uwagi na to, że Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., rozpoznaje

sprawę w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; jest więc związany granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi jej podstawami, co oznacza, że nie może

uwzględniać naruszenia żadnych innych przepisów niż wskazane przez skarżącego,

jedynie na marginesie zwraca uwagę, że zgodnie z art. 411 pkt 1 k.c., nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do niego zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu

uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. W kontekście tej

regulacji, w sytuacji, gdy przyczyna niedotycząca pracownika wskazana w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę okazuje się pozorna, rozważyć

więc należałoby, czy pracodawca nie miał świadomości, że nie był do wypłaty odprawy zobowiązany, skoro świadczenie to przysługuje w razie rozwiązania stosunku

pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, które w dacie wypowiedzenia umowy o

pracę faktycznie nie zachodziły. Kwestia ta w niniejszej sprawie uchyla się jednak

spod kontroli kasacyjnej z uwagi na brak zarzutu naruszenia art. 411 pkt 1 k.c. przy

wskazanym wyżej związaniu Sądu Najwyższego granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi jej podstawami.

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 398 14 k.p.c.).