Supreme Court dismisses pregnant employee's claim to reinstatement after mutual termination agreement.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland dismissed the plaintiff's appeal seeking reinstatement after a mutual termination agreement was signed before her pregnancy was discovered. The lower court had granted reinstatement by applying Article 45 of the Labor Code, which protects employees from unilateral dismissals during pregnancy. The Supreme Court ruled that Article 177 of the Labor Code does not protect agreements reached when the employee was unaware of her pregnancy, as she could not have acted under a mistake of fact regarding her condition. Consequently, the termination was deemed legally effective, and the claim for reinstatement was rejected.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 177 § 1 k.p.; Art. 45 § 1 k.p. The prohibition on terminating employment during pregnancy applies only to unilateral employer actions, not to mutual agreements or employee-initiated terminations concluded before the employee knew of her pregnancy.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II PK 24/07
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 października 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)
SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca)
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska
w sprawie z powództwa D. P.
przeciwko "E. A. P." Sp. z o.o. w W.
o przywrócenie do pracy
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 października 2007 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w W.
z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt (...)
1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację
2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2005 r. (..) Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych dla W. P. oddalił powództwo D. P. przeciwko „E. A. P.”
Spółce z o.o. w W. o przywrócenie do pracy. Sąd ustalił, że powódka była
zatrudniona w pozwanej Spółce od dnia 7 czerwca 2000 r. W dniu 24 listopada
2003 r. strony złożyły zgodne oświadczenie, że umowa o pracę rozwiąże się z
dniem 29 lutego 2004 r. Po zawarciu porozumienia powódka została zwolniona od
świadczenia pracy i otrzymała należne wynagrodzenie. W dniu 2 kwietnia 2004 r.
powódka dowiedziała się, że jest w ciąży, która trwała 7-8 tygodni i zwróciła się do
pozwanej o przywrócenie do pracy. Wobec negatywnej odpowiedzi pozwanej w
dniu 9 kwietnia 2004 r. wniosła powództwo. Oceniając ten stan faktyczny Sąd
uznał, że między stronami doszło do skutecznego rozwiązania stosunku pracy a
oświadczenie woli powódki nie było dotknięte wadami. W szczególności nie działała
ona pod wpływem błędu lub groźby. W chwili zwarcia porozumienia powódka nie
była w ciąży. Wobec zawarcia porozumienia nie
podlega ona ochronie
przewidzianej w art. 177 § 1 k.p., który to przepis zawiera zakaz wypowiadania lub
rozwiązywania stosunku pracy w okresie ciąży w drodze jednostronnej czynności
prawnej pracodawcy.
Po rozpoznaniu apelacji powódki Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w W. zmienił zaskarżony wyrok i przywrócił powódkę do
pracy u pozwanej na dotychczasowych warunkach. Sąd Okręgowy uznał ustalenia
faktyczne Sądu pierwszej instancji za prawidłowe. Z ustaleń tych wynika, że w
dacie składania pracodawcy oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za
porozumieniem stron powódka nie była w ciąży, nie działała zatem pod wpływem
błędu co do swojego stanu. Okoliczność ta nie pozbawia jej jednak ochrony
wskazanej w art. 177 § 1 k.p., a więc zakazu rozwiązania już wypowiedzianej
umowy. Przyjęcie przez pozwaną w dniu 24 listopada 2003 r. oferty powódki
rozwiązania stosunku pracy nie mieści się w kategorii jednostronnych czynności
prawnych rozwiązujących skutecznie umowy o pracę, skoro powódka żąda uznania
tej czynności za bezskuteczną, gdyż po dokonaniu wypowiedzenia okazało się, że
dopiero w okresie wypowiedzenia zaszła w ciążę. W powyższym zakresie Sąd
Okręgowy podziela stanowisko prezentowane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia
29 marca 2001 r., I PKN 330/00 (OSNP 2003 Nr 1, poz. 11). W tych
okolicznościach Sąd Okręgowy orzekł o przywróceniu powódki do pracy, wskazując
jako podstawę prawną przepis art. 45 k.p.
Od tego wyroku pozwana wniosła skargę kasacyjną i opierając ją na
podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 177 § 1 k.p.
wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji ewentualnie
przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania. W
uzasadnieniu skargi podniosła, że wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku dotyczą sytuacji, gdy do rozwiązania umowy o pracę doszło w wyniku
wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę. Tymczasem umowa o pracę z
powódką rozwiązała się w wyniku porozumienia stron. Przepis art. 177 § 1 k.p. ma
zastosowanie tylko do tych sposobów rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas
nieokreślony,
dla
skuteczności
których
wystarczające
jest
jednostronne
oświadczenie woli pracodawcy – rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę za
wypowiedzeniem (art. 30 § 1 pkt 2 k.p.) lub bez wypowiedzenia art. 30 § 1 pkt 3
k.p.). W przypadku rozwiązania umowy o pracę w sposób wskazany w art. 30 § 1
pkt 1 k.p. obie strony stosunku pracy, a zatem nie tylko pracodawca lecz również
pracownik, dokonują wspólnie czynności prawnej skutkującej rozwiązanie umowy o
pracę. Przepis art. 177 § 1 k.p. nie odnosi się do porozumienia stron w przedmiocie
rozwiązanie umowy o pracę lecz tylko do rozwiązania umowy o pracę przez
pracodawcę za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Słuszny jest zarzut błędnej
wykładni art. 177 § 1 k.p. Przepis ten stanowi, że pracodawca nie może
wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie
urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające
rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę
zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. Z
literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że pracodawca nie może skutecznie
złożyć pracownicy oświadczenia o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy w
okresie, kiedy jest ona w ciąży. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że nawet
skuteczne wypowiedzenie umowy pracownicy, która nie jest w ciąży, nie może
spowodować rozwiązania umowy o pracę, jeżeli pracownica zajdzie w ciążę w
okresie
wypowiedzenia.
Tej
kwestii
dotyczy
powołany
w
uzasadnieniu
zaskarżonego wyroku wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2001 r. I PKN
330/00 a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1995 r., I PRN 23/95
(OSNAP i US 1995 nr 22, poz. 276), w którym stwierdza się, że wynikający z art.
177 § 1 k.p. zakaz rozwiązywania umowy o pracę z pracownicą w okresie ciąży
obowiązuje również w sytuacji, gdy zaszła ona w ciążę w okresie wypowiedzenia.
Sąd Okręgowy uznał, że stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach ma
zastosowanie do powódki, gdyż jego zdaniem powódka zaszła w ciążę w okresie
wypowiedzenia. Pomija jednak fakt, że w przypadku powódki nie może być mowy o
okresie wypowiedzenia. Umowa o pracę nie została bowiem rozwiązana przez
wypowiedzenie jednej ze stron, kiedy to umowa rozwiązuje się z upływem okresu
wypowiedzenia (art. 32 k.p.). Rozwiązanie umowy nastąpiło na podstawie
porozumienia stron, w którym strony dowolnie mogą ustalić termin zakończenia
stosunku pracy. Okres, który biegnie od daty zawarcia porozumienia do ustalonego
przez strony terminu, nie jest okresem wypowiedzenia.
Ochrona przewidziana w art. 177 § 1 k.p. dotyczy sytuacji, gdy
pracodawca w drodze jednostronnej czynności prawnej wypowiada umowę o pracę
pracownicy w okresie ciąży lub rozwiązuje z nią umowę o pracę bez
wypowiedzenia bez zachowania określonego tym przepisem trybu. Wypowiedzenie
umowy o pracę dokonane w tym okresie jest naruszeniem prawa i pracownicy
przysługuje roszczenie określone w art. 45 § 1 k.p., na podstawie którego sąd
przywraca do pracy pracownika w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy jest
nieuzasadnione, lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. Przepis ten
nie ma zastosowania w przypadku rozwiązania umowy o pracę w inny sposób, niż
za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę. Nie może on być podstawą
dochodzenia roszczeń przez pracownicę, której stosunek pracy został rozwiązany
w okresie ciąży lecz na innej niż wypowiedzenie pracodawcy podstawie. Przepis
art. 177 § 1 k.p. nie zakazuje rozwiązania umowy o pracę w okresie ciąży za
wypowiedzeniem dokonanym przez pracownicę ani za wzajemnym porozumieniem
stron. Pracownica ma tu pełną swobodę i jeżeli wiedząc o stanie ciąży składa
oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę lub zgodzie na jej rozwiązanie za
porozumieniem stron, nie może kwestionować skuteczności rozwiązania umowy.
Problem występuje wówczas, gdy pracownica składa takie oświadczenie będąc w
ciąży lecz nie mając świadomości o swoim stanie. W takiej sytuacji w orzecznictwie
Sądu Najwyższego dopuszcza się możliwość uchylenia się przez pracownicę od
skutków prawnych oświadczenia woli jako złożonego pod wpływem błędu. W
wyroku z dnia 19 marca 2002 r., I PKN 156/01 (OSNP 2004 nr 5, poz. 78) Sąd
Najwyższy stwierdził, że pracownica, która nie wiedząc, że jest w ciąży, złożyła
oświadczenie woli zmierzające do rozwiązania umowy o pracę może się uchylić od
skutków tego oświadczenia niezależnie od tego, czy błąd został wywołany przez
pracodawcę, czy wiedział on o błędzie lub mógł go z łatwością zauważyć. Pogląd
ten został powtórzony w wyroku z dnia 11 czerwca 2003 r., I PK 206/02 (OSNP
2004 nr 16, poz. 278). Jednakże w takiej sytuacji podstawą prawną roszczeń
pracownicy nie jest przepis art. 45 k.p., zatem nie orzeka się o przywróceniu do
pracy. Jeżeli nastąpiło skuteczne uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia
woli, uznaje się, że stosunek pracy nie został rozwiązany i trwa nadal.
W przypadku powódki uchylenie się od skutków prawnych
oświadczenia woli nie było możliwe, gdyż zawierając porozumienie z pozwaną nie
była w ciąży. Nie można zatem mówić o działaniu pod wpływem błędu. Nie ma
również innej podstawy prawnej do reaktywowania stosunku pracy. W wyroku z
dnia 3 lutego 1993 r., I PZP 72/92 (niepublikowanym) Sąd Najwyższy stwierdził, że
przepis art. 8 k.p. nie stanowi podstawy dla domagania się przez pracownicę, która
w dacie składania oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę nie była w ciąży,
a zaszła w ciążę po tej dacie, ustalenia, że umowa o pracę trwa nadal. Nie było
zatem podstawy prawnej do uwzględnienia roszczeń powódki, gdyż przepis art. 177
§ 1 k.p. nie daje podstawy do uznania za niezgodne z prawem rozwiązania umowy
o pracę za porozumieniem stron zawartym z pracodawcą przez pracownicę, która
nie była w ciąży, a zaszła w ciążę przed określonym w porozumieniu terminem
rozwiązania umowy. Uwzględnienie przez Sąd Okręgowy apelacji powódki
nastąpiło z naruszeniem tego przepisu.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 16 k.p.c. Sąd
Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i oddalił apelację.