Employer cannot require supervisor of low-competence subordinates to assume their duties without hiring influence.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a labor court ruling that awarded damages to an employee fired for failing to secure SAPARD funds. The employer argued the employee should have personally managed the project, but the court found he only supervised unqualified inspectors on whom he had no hiring influence. Consequently, the court held that an employer cannot demand a supervisor take over tasks of subordinates lacking the necessary skills or selection power.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 141 § 1 k.p.c.; Art. 389 § 1 k.p.c.: An employer cannot require a supervisor of subordinates with low competencies, on whose hiring they have no influence, to assume their duties.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 12 lipca 2006 r.
II PK 2/06
Pracodawca nie może wymagać, by pracownik kierujący podwładnymi o
niskich kompetencjach, na dobór których nie miał wpływu, przejmował ich obowiązki.
Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Roman Kuczyński, Maria Tyszel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 r. sprawy z
powództwa Szczepana C. przeciwko Urzędowi Gminy w M. o zapłatę, na skutek
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 27 września 2005 r. [...]
o d d a l i ł skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
W dniu 28 lipca 2003 r. wójt gminy M. wypowiedział z terminem na dzień 31
października 2003 r. umowę o pracę zawartą ze Szczepanem C., kierownikiem referatu rolnictwa, ochrony środowiska, mienia komunalnego, rozwoju i promocji Urzędu
Gminy w M. Jako przyczynę wskazał „nienależyte wykonywanie obowiązków w zakresie realizacji inwestycji gminnej tj. budowy wodociągu N.Ż. – B. w wyniku czego
gmina utraciła możliwość pozyskania środków z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. w ramach programu SAPARD”.
W odwołaniu Szczepan C. określił przyczynę wypowiedzenia jako nierzeczywistą i domagał się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, a ostatecznie odszkodowania.
Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc, że do podstawowych obowiązków powoda należało planowanie oraz realizacja inwestycji gminnych, w związku z czym na nim ciążył obowiązek przygotowania całości dokumentów
niezbędnych i wymaganych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
w S., gdyż Gmina liczyła na pozyskanie środków na sfinansowanie inwestycji w ramach programu SAPARD. Przez to, że powód uchybił swoim obowiązkom utraciła
możliwość pozyskania tych środków.
Sąd Rejonowy w Koszalinie uwzględnił powództwo i wyrokiem z dnia 31 maja
2005 r. zasądził od pozwanego Urzędu Gminy odszkodowanie w wysokości 10.752
zł. Stwierdził, że gmina nie uzyskała środków z funduszu SAPARD z powodu przedwczesnego rozpoczęcia robót przy budowie wodociągu N.Ż. - B., przed podpisaniem
umowy z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Powód nie był osobą
bezpośrednio odpowiedzialną za pozyskiwanie środków z programu SAPARD; realizował tę inwestycję wyłącznie pod względem projektowo-budowlanym, a obowiązki z
tego zakresu obciążały podległego mu inspektora do spraw promocji. To właśnie ten
pracownik powinien dopilnować prawidłowej kolejności podejmowania działań inwestora w zgodzie z procedurami programu SAPARD. Na tym stanowisku były jednak
zatrudniane osoby niemające wystarczających kompetencji i niedopełniające swych
obowiązków. W maju 2003 r., kiedy powód przebywał na zwolnieniu lekarskim, wójt,
w reakcji na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o możliwości
przedłużenia terminu realizacji inwestycji i z prośbą o kontakt z pracownikami Agencji, zdecydował o braku potrzeby przedłużania terminu i nawiązania kontaktu z Agencją, a następnie podpisał umowę z wykonawcą.
Apelacja Urzędu Gminy w M. została oparta na zarzutach naruszenia art. 45 §
1 k.p. i art. 233 k.p.c., przez pominięcie faktu, że powód powinien nadzorować pracę
osoby odpowiedzialnej za pozyskiwanie środków z funduszy SAPARD, z zaakcentowaniem zaostrzonych kryteriów oceny przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę wobec osób zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych.
Sąd Okręgowy w Koszalinie dostrzegł, że w okresie realizowania programu
SAPARD na stanowisku inspektora do spraw promocji i rozwoju nastąpiły trzykrotne
zmiany personalne i tylko pierwsza z osób piastujących to stanowisko miała odpowiednie przygotowanie do realizacji wskazanych zadań. Zdaniem Sądu, niepowodzenia działań związanych z uzyskaniem dofinansowania inwestycji spowodowane
zostały przez niewłaściwy dobór pracowników, w związku z czym odpowiedzialność
powoda z tytułu nadzoru nad tymi pracownikami byłaby możliwa tylko wtedy, gdyby
miał wpływ na dobór tych pracowników oraz gdyby został zaznajomiony z procedurami programu. W konsekwencji Sąd drugiej instancji wyrokiem z dnia 27 września
2005 r. oddalił apelację, uznawszy rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji za prawidłowe.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną z wnioskiem o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji i orzeczenie o oddaleniu powództwa w całości. W podstawach skargi
ujął naruszenie prawa materialnego - art. 45 § 1 k.p., „przez błędne uznanie przez
sądy I i II instancji, że wypowiedzenie umowy o pracę powodowi było nieuzasadnione, gdyż odmowa przyznania środków w programie SAPARD nie została zawiniona
niedbalstwem powoda i w związku z tym błędne przyjęcie, że powód należycie wykonywał swoje obowiązki pracownicze”. Skarżący nie zgodził się z stwierdzeniem Sądów meriti, że utrata środków z programu SAPARD nastąpiła z przyczyn niezależnych od powoda. Podtrzymywał, że powód był osobą odpowiedzialną za wdrożenie
tego programu, gdyż „Wójt żądał jego osobistego zaangażowania, tymczasem nie
kontrolował i nie zapewnił prawidłowej koordynacji wykonania inwestycji z procesem
pozyskania środków z SAPARD, co oznacza, że naruszył podstawowe obowiązki
pracownicze. Jednocześnie powód kierował referatem, do którego organizacyjnie
należało stanowisko inspektora do spraw promocji i rozwoju gminy, więc ciążył na
nim obowiązek nadzoru i koordynowania pracy pracownika zajmującego się pozyskiwaniem środków na inwestycje gminne, a jego zaniedbanie było uzasadnioną
przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę.” W skardze kasacyjnej sformułowane zostało zagadnienie prawne, „czy pracownik zatrudniony na stanowisku kierowniczym
odpowiada względem pracodawcy za działanie lub zaniechanie podległych mu pracowników, jeżeli skutkiem tych zachowań jest niezrealizowanie jednego z najważniejszych zadań zakładu pracy, a także za własne zaniechania w postaci braku dostatecznej kontroli podległych mu pracowników?”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Pozwany pracodawca złożył oświadczenie, które należy interpretować jako
wyraz jego wewnętrznego przeświadczenia o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego między nagannym zachowaniem się powoda, polegającym na nienależytym
wykonywaniu obowiązków w zakresie realizacji inwestycji gminnej a szkodą poniesioną przez Gminę na skutek utraty środków przyrzeczonych na nią przez Agencję
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ramach programu SAPARD. Wyraził w
ten sposób swoją wiedzę o przyczynie wypowiedzenia, a jednocześnie wolę rozwią-
zania z tej przyczyny umowy o pracę z powodem. Rzecz w tym, że stwierdzając „nienależyte wykonywanie przez powoda obowiązków w zakresie realizacji inwestycji
gminnej tj. budowy wodociągu N.Ż. - B.” nie dookreślił obowiązków zaniedbanych
przez powoda, a zwłaszcza nie wskazał tych, których naruszenie spowodowało
utratę przyrzeczonego współfinansowania. Opisana w taki sposób przyczyna wypowiedzenia jest nieweryfikowalna. Związanie Sądu Najwyższego ustaleniem Sądów
meriti, że powód nie był osobą, która bezpośrednio zajmowała się pozyskiwaniem
środków pozabudżetowych i że w związku z tym nie można zarzucić mu nienależytego wykonywania obowiązków pracowniczych (por. art. 39813 § 2 k.p.c.) niweczy
argumenty skargi sprowadzające się do twierdzenia, że odmowa przyznania omawianych środków została „zawiniona niedbalstwem powoda”.
W skardze kasacyjnej znalazła się jednakże sugestia, że pozwany upatruje
przyczynę wypowiedzenia w „odpowiedzialności pracownika zatrudnionego na stanowisku kierowniczym za działanie lub zaniechanie podległych mu pracowników, a
także za własne zaniechania w postaci braku dostatecznej ich kontroli”, skonkretyzowaną w stwierdzeniu, że „powód sam miał realną i rzeczywistą możliwość skoordynowania procesu inwestycyjnego w drodze konsultacji z zatrudnionym konsultantem oraz pracownikami Agencji oraz przez zapoznanie się w ościennych gminach z
praktyką funkcjonowania programu SAPARD, tymczasem nie usiłował przyswoić sobie tej wiedzy, obciążając odpowiedzialnością za realizację programu podległego
pracownika”.
Skoro tak, to Sąd Najwyższy, potwierdzając wypracowane w orzecznictwie reguły dopuszczające ostrzejsze kryteria oceny pracy pracowników zajmujących stanowiska kierownicze (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1976 r., I
PRN 125/76, z glosą E. Brzezińskiego, OSPiKA 1977 nr 11-12, poz. 186, z dnia 13
maja 1976 r., I PR 62/76, z glosą K. Korzana, OSPiKA 1977 nr 7, poz. 126 i z dnia 13
czerwca 1984 r. I PRN 79/84, OSNPG 1984 nr 12, poz. 39), zważył, że nie we
wszystkich podobnych sprawach surowszy osąd może zastąpić samodzielne rozważania dotyczące zasadności wypowiedzenia umowy o pracę. Sformułowanie „prawidłowe kierownictwo”, którym posługiwał się Sąd Najwyższy we wskazanych orzeczeniach, jest nader ogólnikowe. Obowiązek „kierowania” jako wykonywania zobowiązania do pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem
oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę (art. 22 § 1 k.p.) polega na
organizowaniu pracy zespołu ludzi przy koordynacji podejmowanych działań zarówno
z podległymi pracownikami, jak i bezpośrednimi przełożonymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1999 r., I PKN 355/99, OSNAPiUS 2001 nr 6, poz.
202). Stosunek pracy osób kierujących zespołami pracowniczymi nie wyróżnia się
przejęciem ryzyka obciążającego pracodawcę. Pracownik na stanowisku kierowniczym nie ma także pełnej samodzielności; nie wymaga się także od niego - jak od
osób świadczących usługi kierownicze na podstawie umów o zarządzanie (kontraktu
menedżerskiego) - wniesienia szczególnych doświadczeń zawodowych, wiedzy
organizacyjnej, czy ponadprzeciętnego zaangażowania. Kierownik pozostający w
stosunku pracy jest podporządkowany organizacyjnie przez obowiązek osobistego
wykonywania pracy w zorganizowanym kolektywie, z zachowaniem uprawnień dyrektywnych przez podmiot nadrzędny w formie wiążących nakazów i zakazów (por.
wyrok z dnia 4 kwietnia 2002 r, I PKN 776/00,OSNP 2004 nr 6, poz. 94). Najbardziej
charakterystyczny aspekt podporządkowania określa art. 100 § 1 k.p., wskazując na
obowiązek pracownika stosowania się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy.
Podporządkowanie obejmuje wykonywanie pracy innego rodzaju niż określona w
umowie o pracę tylko w niektórych przypadkach określonych w art. 42 § 4 i art. 81 §
3 k.p. Dlatego od pracowników zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych pracodawca nie może wymagać więcej, niż wynika to z treści ich stosunku pracy. Nie jest
też możliwe przypisanie pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku kierowniczym
wyłącznej odpowiedzialności za szkodę mieszczącą się w ryzyku gospodarczym
pracodawcy. Odpowiedzialność może rozkładać się tylko wzdłuż linii podporządkowania i obciążać (choćby nierówno) pracodawcę, kierownika i podległego mu pracownika, przy koniecznym założeniu, że czynności kierowania nie są wyłączone
spod kierownictwa pracodawcy.
Poza powyższym argumentem są jeszcze inne racje. Kierownictwo w znaczeniu „zarządzania” rozumiane jest jako czynności zmierzające do spowodowania
działania innych ludzi zgodnego z celem tego, kto nimi kieruje. Narzędzia temu służące to planowanie, organizowanie, przewodzenie i kontrolowanie działalności członków podległego zespołu, stąd zaniedbanie pracownicze kierownika obejmować może
tylko nienależyte kierowanie i brak dostatecznego nadzoru nad wykonaniem obowiązków należących do podległych mu pracowników. W żadnym razie nie może
oznaczać przejmowania obowiązków od podległych pracowników, więc warunkiem
postawienia kierownikowi jednostki organizacyjnej zarzutu niedopełnienia obowiązków jest realna możliwość spełnienia oczekiwań pracodawcy przez podległy mu ze-
spół, przydatny - według obiektywnych kryteriów - do efektywnego pełnienia swych
funkcji. Pracodawca nie może natomiast wymagać by pracownik kierujący podwładnymi o niskich kompetencjach, na których dobór nie miał wpływu, by „kierował” nimi
przez przejmowanie ich obowiązków.
W tej sytuacji Sąd drugiej instancji trafnie przyjął, że powód, który w strukturze
organizacyjnej urzędu gminy kierował jednostką realizującą zadania dotyczące produkcji roślinnej i zwierzęcej, nadzorującą sprawy z zakresu ochrony środowiska, gospodarki wodnej, gospodarowania mieniem komunalnym, planowania oraz nadzorowania realizacji inwestycji gminnych, przygotowywania założeń do planu zagospodarowania przestrzennego gminy oraz nadzorowania ich realizacji, prowadzenia działalności promocyjno-informacyjnej, współdziałania z fundacjami, stowarzyszeniami i
instytucjami na rzecz rozwoju, aktywizacji społeczności lokalnej służące rozwojowi
środowiska oraz inicjowania rozwoju gminy, miał przeprowadzać kontrolę poszczególnych stanowisk pracy w referacie i sprawować nadzór nad pracą referatu. Sam
nie miał samodzielnych uprawnień do zatrudniania i zwalniania pracowników; kierował pracą osób zatrudnionych przez wójta. Zatrudnieni przez niego inspektorzy do
spraw promocji, odpowiedzialni za pozyskiwanie środków pozabudżetowych na inwestycje gminne, niewątpliwie byli do tej pracy niedostatecznie przygotowani zawodowo i nie mieli doświadczeń praktycznych, „czym wykazywali zupełny brak przydatności”. Kierując tymi pracownikami powód nie mógł - mimo starań - wypełnić zadań
powierzonych jego referatowi, z czym - jako skutkiem swych błędnych decyzji personalnych - powinien był liczyć się pozwany pracodawca.
Pozwala to zaaprobować wniosek Sądu Okręgowego o nieprawdziwości
twierdzenia, że utrata środków z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w
S. w ramach programu SAPARD spowodowana była przez nienależyte wykonywanie
przez powoda obowiązków w zakresie realizacji inwestycji gminnej, a w konsekwencji, iż przyczyna wypowiedzenia powodowi umowy o pracę nie była rzeczywista .
Z tych przyczyn, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 38914 k.p.c.).