Supreme Court dismisses appeal against refusal to accept motion for retrial due to formal defect. Defendant failed to have lawyer sign retrial request within strict deadline.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defendant's appeal against the appellate court's refusal to accept a motion for retrial. The defendant failed to have his appointed lawyer sign the required retrial request within the statutory deadline, despite the court's warning. The court held that the strict deadline for formal requirements cannot be extended and that the lack of a signed request by counsel precluded the motion's acceptance.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 120 § 1 k.p.k.; Art. 545 § 2 k.p.k.; The strict deadline for submitting a retrial motion via counsel is mandatory and cannot be extended; failure to comply results in the motion's inadmissibility.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
POSTANOWIENIE Z DNIA 10 WRZEŚNIA 2008 R.
II KZ 43/08
W ramach obowiązku określonego w art. 84 § 3 k.p.k. poinformowanie na piśmie sądu o braku podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku o
wznowienie postępowania – jako efekt udzielonej pomocy prawnej powinno przybrać formę opinii prawnej.
Przewodniczący: sędzia SN J. Matras.
Sąd Najwyższy w sprawie Piotra C., skazanego z art. 197 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 10 września 2008 r.,
zażalenia skazanego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia 30 czerwca 2008 r., o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 19 maja 2006 r., którym utrzymano w
mocy wyrok w sprawie Sądu Rejonowego w K., na podstawie art. 530 § 2
k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł zaskarżone zarządzenie utrzymać w mocy.
UZASADNIENIE
Zaskarżonym zarządzeniem Przewodniczący Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w Ł. odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie Sądu Rejonowego w K., wobec faktu, że skazany wezwa-
ny do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez sporządzenie i podpisanie tego wniosku przez adwokata, w zakreślonym terminie braku tego nie
uzupełnił. Podstawą wezwania skazanego do uzupełnienia braku formalnego osobiście sporządzonego wniosku o wznowienie postępowania był
fakt, że wyznaczony skazanemu obrońca z urzędu nie znalazł podstaw do
złożenia wniosku o wznowienie postępowania i złożył stosowne oświadczenie procesowe. W zażaleniu skazany podkreślił, że uzasadnienie zarządzenia jest zgodne ze stanem faktycznym, ale został postawiony w sytuacji, gdy do takiego wezwania nie mógł się dostosować. W uzasadnieniu
swego zażalenia, jak też w treści kolejnych pism procesowych, przesłanych
w ślad za zażaleniem, skazany podkreślał niedostateczny sposób kontroli
sądu nad pracą adwokata ustanowionego z urzędu, albowiem w jego ocenie opinia tego obrońcy to „stek bzdur, cytatów i frazesów” w sytuacji, gdy
dostarczył obrońcy niepodważalne dowody swojej niewinności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Istotą wniesionego środka
odwoławczego od wydanego zarządzenia nie jest – jak sam przyznaje
skarżący – wzruszanie jego podstaw faktycznych i prawnych, ale twierdzenie o niemożności dostosowania się do wydanego zarządzenia oraz dezawuowanie efektów czynności podjętych przez obrońcę z urzędu. Co do
pierwszej kwestii to trzeba wyraźnie podkreślić, że termin określony w
przepisie art. 120 § 1 k.p.k. ma charakter terminu stanowczego i choć nie
może zostać przywrócony (nie jest terminem zawitym), to w żadnej mierze
nie sposób stwierdzić, aby zamykał skazanemu możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania w tej sprawie. Skazany ma bowiem możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania w każdym czasie, o
ile wniosek taki zostanie sporządzony i podpisany przez adwokata lub radcę prawnego (art. 545 § 2 k.p.k.). Z treści zażalenia skazanego, jak też
pism procesowych przez niego składanych (także po otrzymaniu opinii ad-
wokata ustanowionego z urzędu), wynika, że najistotniejszym zarzutem dotyczącym wydanego zarządzenia – a wiążącym się częściowo, w kontekście swojej sytuacji majątkowej, także z twierdzeniem o niemożności, finalnego, dostosowania się do zarządzenia wydanego na podstawie art. 120 §
1 k.p.k. jest twierdzenie, że ustanowiony z urzędu adwokat nienależycie
wykonywał swe obowiązki, czego dowodem miało być zwrócenie mu (skazanemu) – w stanie nienaruszonym tej korespondencji, którą wcześniej
adwokatowi wysłał.
Zarzut ten w istocie wiąże się więc z twierdzeniem co do przedwczesności wydanego zarządzenia o odmowie przyjęcia – sporządzonego osobiście przez skazanego – wniosku o wznowienie, albowiem zawiera supozycję, że obowiązkiem sądu, który wyznaczył obrońcę z urzędu, powinna
być zmiana obrońcy z urzędu, bowiem obrońca wykonał swoją pracę w
sposób nienależyty. Argument ten, chociaż niedotyczący wprost zaskarżonego zarządzenia, wymaga rozważenia, a to z tego powodu, iż wykazanie,
że ustanowiony skazanemu obrońca z urzędu narusza (lub naruszył) swe
obowiązki oznacza, iż skazany był pozbawiony skutecznej pomocy prawnej
przez ustanowionego mu – do określonej czynności procesowej obrońcę
z urzędu, choć takie prawo do obrońcy z urzędu zostało mu przyznane
przez sąd. W takim układzie procesowym, kiedy skazany nie ma dostatecznych środków finansowych na ustanowienie obrońcy z wyboru do tej
właśnie czynności, zaniedbania obrońcy z urzędu, niedostrzeżone przez
ustanawiający go sąd lub prezesa sądu, faktycznie skutkują zamknięciem
skazanemu możliwość złożenia skutecznego od strony formalnoprawnej
wniosku o wznowienie postępowania, skoro tenże wniosek objęty jest
przymusem adwokacko-radcowskim, a skazany z powodu swojej sytuacji
materialnej nie może ustanowić sobie obrońcy z wyboru. Trzeba przy tym
stanowczo podkreślić, że prawa do skutecznej pomocy prawnej udzielonej
z urzędu w postępowaniu wznowieniowym lub kasacyjnym nie należy utoż-
samiać z obowiązkiem spełnienia oczekiwań skazanego w oderwaniu od
określonego stanu faktycznego i prawnego, ale z rzetelnym i starannym
wykonywaniem swych obowiązków – w zakresie określonym decyzją sądu
zgodnie z posiadaną wiedzą i kwalifikacjami oraz przy przestrzeganiu
obwarowań ustawowych określających możliwość wniesienia jednego z
tych nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Jeśli więc wyznaczony w oparciu o przepis art. 84 § 3 k.p.k. obrońca z urzędu nie stwierdził podstaw do
wniesienia kasacji lub też wniosku o wznowienie postępowania, to brak jest
podstaw prawnych aby wyznaczać skazanemu kolejnego obrońcę, tylko
dlatego, że decyzja taka nie spełnia oczekiwań skazanego (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1997 r., V KZ 57/97,
OSNKW 1997, z. 9-10, poz. 82). Jeżeli jednak sąd albo prezes sądu
stwierdzi z urzędu lub na skutek wniosku skazanego, że adwokat, który
złożył takie oświadczenie procesowe (opinię) zaniedbał swym obowiązkom,
to powinien podjąć stosowne decyzje, a taką niewątpliwie winno być rozstrzygnięcie o ustanowieniu nowego obrońcy z urzędu (por. postanowienia
Sądu Najwyższego z: dnia 12 stycznia 1999 r., III KZ 139/99; z dnia 1 lipca
1999 r., V KZ 33/99, OSNKW 1999, z.910, poz. 56; z dnia 26 października
2007r., V KZ 63/07, Lex 341889; z dnia 18 stycznia 2008r., III KZ 136/07,
Lex 359569). Przypomnieć też trzeba, że na gruncie art. 6 ust. 3 lit. c Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
(Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), Trybunał Praw Człowieka wskazał, że celem Konwencji jest ochrona praw rzeczywistych i skutecznych (podkr. SN), a w przypadku ustanowienia obrońcy z urzędu, jako
elementu rzetelnego procesu, właściwe organa krajowe mają obowiązek
interwencji wyłącznie w razie oczywistego zaniedbania obowiązków przez
adwokata, a jedną z form tej interwencji jest zmiana obrońcy (Kamasiński
przeciwko Austrii, orzeczenie z dnia 19 grudnia 1989 r., A. 168, § 65; Imbrioscia przeciwko Szwajcarii, orzeczenie z dnia 24 listopada 1993 r., A.
275; Artico przeciwko Włochom, orzeczenie z dnia 13 maja 1980 r., A. 37,
skarga 6694/74 – w: M. A. Nowicki: Europejski Trybunał Praw Człowieka.
Orzecznictwo, tom I., Kraków 2001, s. 6061, 886v ).
Przepisy Kodeksu postępowania karnego, określające w wykonaniu
normy art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, zasady korzystania z pomocy obrońcy
z urzędu, wskazują, że na uzasadniony wniosek oskarżonego lub jego
obrońcy prezes właściwego sądu (art. 81 § 2 k.p.k.), jak też właściwy sąd
(art. 378 § 2 k.p.k.), zwalnia dotychczasowego obrońcę z jego obowiązków
i wyznacza oskarżonemu innego obrońcę z urzędu. Specyfiką postępowania przedkasacyjnego oraz postępowania przed złożeniem wniosku o
wznowienie postępowania jest jednak to, że adwokata z urzędu ustanawia
się do stwierdzenia istnienia podstaw do wniesienia tych nadzwyczajnych
środków zaskarżenia, a jeśli składa on oświadczenie o braku podstaw do
ich wniesienia, to jego upoważnienie do występowania w tej sprawie jako
obrońca ulega zakończeniu. Tylko w sytuacji, gdy obrońca składa kasację
lub wniosek o wznowienie postępowania, to jest uprawniony do udziału w
dalszym postępowaniu, a skoro takie uprawnienie do „przedłużonego” działania adwokat uzyskuje tylko, gdy wniesie te nadzwyczajne środki zaskarżenia, to zgodnie z wnioskowaniem a contrario nie jest on uprawniony do
udziału w dalszych czynnościach, wówczas gdy złoży oświadczenia o braku podstaw do kasacji lub wznowienia postępowania (art. 84 § 3 k.p.k.). W
istocie, zatem od strony procesowej wniosek skazanego, w którym zawarta
jest krytyczna ocena dotychczasowego adwokata, nie jest wnioskiem o
zmianę adwokata, albowiem adwokat ten nie występuje już w tym postępowaniu. Wniosek taki może być ujmowany tylko jako kolejny wniosek o
wyznaczenie innego adwokata do realizacji tej samej czynności, tj. do
przeanalizowania istnienia podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku o
wznowienie postępowania. Jeśli należycie wykazane okoliczności przedstawione w takim wniosku, w zestawieniu chociażby z treścią złożonej
przez ustanowionego adwokata z urzędu opinii, wskazują w sposób oczywisty na zaniedbania w wykonaniu nałożonego przez sąd obowiązku kontroli istnienia podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku o wznowienie postępowania, to obowiązkiem prezesa sądu (lub sądu) powinno być wyznaczenie skazanemu kolejnego obrońcy z urzędu do wykonania takiego obowiązku, albowiem brak jest wówczas podstaw do stwierdzenia, że poprzednio ustanowiony z urzędu adwokat zapewnił realizację przyznanego
skazanemu prawa w sposób rzetelny. W tym kontekście nabiera szczególnego znaczenia opinia o braku podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku
o wznowienie postępowania, chociaż dostrzec trzeba, że sformalizowanie
obu tych postępowań oraz szczególne wymogi skorzystania z tych nadzwyczajnych środków zaskarżenia (art. 523 k.p.k. oraz art. 540 k.p.k., art.
540a k.p.k. i art. 541 k.p.k.) wskazują w sposób jednoznaczny na zakres
ustaleń i ocen w treści złożonej opinii. Wydaje się natomiast wątpliwe, aby
w sytuacji gdy oświadczenie takie ogranicza się do jednozdaniowego zwrotu o braku podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku o wznowienie postępowania, obowiązek taki był właściwie realizowany. Nadmienić od razu należy, że uwaga ta nie odnosi się do opinii złożonej w niniejszej sprawie. Na
marginesie tych wywodów wyjaśnić należy tez jeszcze kwestię formy informacji złożonej w wykonaniu obowiązku określonego w art. 84 § 3 k.p.k.
Wprawdzie w przepisie tym ujęto, że obrońca powinien poinformować na
piśmie (podkr. SN) sąd o braku podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku
o wznowienie postępowania, ale skoro pomoc prawna udzielana przez adwokata lub radcę prawnego polega, w szczególności na udzielaniu porad
prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów
prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami (por. art.4 ust.1
ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze Dz. U. z 2002r. Nr
123, poz. 1058 ze zm.; art. 6 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o
radcach prawnych Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), a jest ona
wykonywana także z urzędu (art. 28 ust. 2 i art. 29 ust. 1 ustawy – Prawo o
adwokaturze oraz art. 223 ust. 1 ustawy o radcach prawnych), to staje się
oczywiste, że w ramach obowiązku zawartego w art. 84 § 3 k.p.k. poinformowanie na piśmie sądu o braku podstaw do wniesienia kasacji lub wniosku o wznowienie postępowania – jako efekt udzielonej pomocy prawnej
powinno przybrać formę opinii prawnej. Tak też wykonanie tego obowiązku
określa § 14 ust. 4 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Trzeba przy tym zaznaczyć, że określenie złożonej przez adwokata lub radcę prawnego – w wykonaniu obowiązku określonego w treści art.84 § 3 k.p.k. pisemnej informacji w innej formie, np. jako pisma procesowego czy oświadczenia procesowego, nie oznacza niewykonania tego obowiązku w sposób należyty.
Nie jest bowiem istotna nazwa takiej informacji, ale jej merytoryczna zawartość.
Wyjaśnić także trzeba, że złożenie przez skazanego nowego „wniosku” o wyznaczenie adwokata z urzędu, nie nakłada obowiązku wydania
kolejnego zarządzenia lub postanowienia, jeśli brak jest podstaw do jego
uwzględnienia, a to z tej racji, iż procedowanie w tym przedmiocie, tj. w
przedmiocie wyznaczenia obrońcy z urzędu, zostało już – i to pozytywnie
dla skazanego zakończone. Tylko wówczas, gdyby w toku analizy takiego wniosku oraz treści złożonej opinii stwierdzono zaniedbanie obowiązków przez ustanowionego obrońcę, skutkujące brakiem rzeczywistej pomocy prawnej w zakresie określonym treścią art. 84 § 3 k.p.k., konieczne
byłoby wydanie postanowienia lub zarządzenia; należałoby wówczas także
rozważyć skorzystanie z unormowania zawartego w treści art. 20 § 1 k.p.k.
Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że
zastrzeżenia skazanego mogą być od strony subiektywnej zrozumiałe, ale
nie znajdują żadnego obiektywnego potwierdzenia. Treść złożonego przez
ustanowionego z urzędu obrońcę pisma procesowego, nazwanego zresztą
prawidłowo opinią, dowodzi w sposób jednoznaczny, że obrońca przeanalizował sprawę pod kątem istnienia podstaw do wznowienia postępowania i
wskazał, dlaczego nie znajduje podstaw do złożenia takiego wniosku.
Kwestionowanie tej opinii w oparciu o fakt zwrotu skazanemu dokumentów
przez niego poprzednio przesłanych adwokatowi, w nienaruszonej – jak
twierdzi skazany – formie, nie może rzetelności podjętych przez adwokata
czynności podważyć, zwłaszcza, iż z treści opinii wynika, że dokumenty te
zostały analizie poddane.
Skoro zatem brak było rzeczywistych podstaw do wyznaczenia skazanemu kolejnego obrońcy w celu stwierdzenia podstaw do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a wezwany do uzupełnienia braku formalnego osobiście złożonego wniosku, braku tego nie uzupełnił, to zażalenie nie może zostać uwzględnione.
Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.