Supreme Court dismisses recusal request based on appointment process, allowing only post-appointment conduct review.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court rejected a defense lawyer's request to recuse Judge Anna Dziergawki based on her appointment process and prior roles. The court held that the Criminal Procedure Code's general recusal rules do not apply to the specific circumstances surrounding a judge's appointment to the Supreme Court. Instead, the court determined that such issues must be addressed through the specialized independence test established in the Supreme Court Act.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 29 § 4 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym: The general recusal procedure under the Criminal Procedure Code does not apply to circumstances surrounding a Supreme Court judge's appointment; such issues must be examined exclusively through the specialized independence test provided in the Supreme Court Act.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
II KS 39/24 POSTANOWIENIE Dnia 26 listopada 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie E. C. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 26 listopada 2024 r. na posiedzeniu bez udziału stron wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. sędziego Sądu Najwyższego Anny Dziergawki, p o s t a n o w i ł:
1. na podstawie art. 42 § 1 i 4 k.p.k. i art. 41 k.p.k. a contrario żądania o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Anny Dziergawki w części dotyczącej żądania wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego z uwagi na istnienie uzasadnionej wątpliwości co do braku jego bezstronności – nie uwzględnić 2. na podstawie art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym oraz art. 41 § 2 k.p.k. per analogiam - wniosek w pozostałej części dotyczącej żądania wyłączenia z powodu okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego Sądu Najwyższego i jego postępowania po powołaniu – pozostawić bez rozpoznania.
UZASADNIENIE
Pismem z 12 sierpnia 2024 r. obrońca skazanych E. C. i in., zażądał w trybie art. 41 k.p.k. wyłączenia SSN Anny Dziergawki od rozpoznania w sprawie II KS 39/24 skargi na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 6 marca 2024 r. sygn. akt II AKa 40/22, o częściowym uchyleniu wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z 14 czerwca 2021 r. sygn. akt II K 42/17, albowiem powołana została na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Nadto uprzednio do czasu powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego w dniu 8 września 2023 r., pełniła funkcję wiceprezesa Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, na którą powołana została z dniem 18 maja 2018 r. a nadto wykładała w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, co świadczyć ma o jej bliskich relacjach z Ministrem Sprawiedliwości, którego dwukrotnie była przedstawicielem w Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej. W końcowym fragmencie zawierał także charakterystykę ścieżki awansu zawodowego sędziego.
Dla podkreślenia swoich racji wnioskodawca przywołał wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2024 r. w sprawie sygn. I KK 398/22. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Wniosek nie jest zasadny ani w aspekcie procesowym ani ustrojowym. Niewątpliwie art. 41 § 1 k.p.k. ma chronić przed rozpoznaniem sprawy przez sędziego stronniczego. Sędzia ulega bowiem wyłączeniu zawsze, jeżeli zaistnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego, wymagane jest zatem istnienie określonej kategorii okoliczności, która, jeżeli zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją rozstrzygnąć.
Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny, pozwalający na możliwości wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do braku bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi bowiem tylko in concreto, a nie in abstracto. Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji (por. postanowienie SN z 11 stycznia 2012 r. sygn. akt III KK 214/11).
Wątpliwość co do bezstronności sędziego powinna być więc należycie, a zatem wystarczająco "uzasadniona". W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że należy ją rozumieć jako obiektywną bezstronność sędziego, w tym zarówno subiektywne poczucie sędziego co do własnej bezstronności, jak i jego bezstronność w odbiorze zewnętrznym, opartą na zobiektywizowanych przesłankach oraz analizowaną przez odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora procesu (zob. uchwała SN z 26 kwietnia 2007 r. sygn. akt I KZP 9/07, OSNKW 2007/5/39; wyrok SN z 8 stycznia 2009 r. sygn. akt III KK 257/08, LEX 532400; wyrok SN z 18 marca 2009 r. sygn. akt IV KK 380/08, LEX 491543).
Z całą pewnością tego rodzaju argumentów wniosek skazanego nie zawiera. Nie należy do nich sam fakt, iż władze wykonawcze lub ustawodawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, czy wyznaczania na stanowiska funkcyjne związane z zarządzeniem jednostkami organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości, czy organach samorządu zawodowego, nie wyłączając dyscyplinarnych, albo kierowania w ramach obowiązków do realizacji zadań o charakterze dydaktycznym, co świadczyć miałoby o jej bliskich relacjach z Ministrem Sprawiedliwości, którego dwukrotnie była przedstawicielem w Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej. bowiem samoczynnie nie wywołuje to ani zależności sędziego od tych władz, ani nie wzbudza wątpliwości co do jego bezstronności.
Kwestie ustrojowe nie wchodzą bowiem w zakres merytorycznego oddziaływania tego przepisu. Tym samym nie wywołuje automatycznie uzasadnionej wątpliwość co do ich bezstronności powołanie sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Dopiero wykazanie okoliczności świadczących o tym, iż na zainteresowanym po mianowaniu wywierana jest presja i otrzymuje instrukcje w ramach wykonywania swoich obowiązków orzeczniczych, stanowi taką wątpliwość, która winna znaleźć odzwierciedlenie w stosownej decyzji procesowej (zob. wyrok TSUE z 9 lipca 2020 r. w sprawie C - 272/19, VQ przeciwko Land Hessen, w pkt 54).
Oznacza to, że decyzja o wyłączeniu sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie może przyjmować za podstawę faktyczną okoliczności, iż dany sędzia został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa działającej i ukształtowanej na podstawie obecnie obowiązujących przepisów. Kwestie takie rozstrzygane są na podstawie faktów, a takich w realiach tej sprawy nie wykazano. Dlatego żądanie sformułowane we wniosku w zakresie odwołującym się do art. 41 k.p.k. nie może zostać uwzględnione, najzwyczajniej z uwagi na brak stwierdzenia takich okoliczności w realiach niniejszej sprawy.
Natomiast w zakresie okoliczności o charakterze ustrojowym, pozycjonujących się poza jego zakresem, stosownie do wyroku Trybunał Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r. w sprawie P 22/19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 413), które nie mogą stanowić podstawy decyzji o wyłączeniu sędziego, wniosek musi zostać pozostawiony bez rozpoznania. Art. 41 k.p.k. nie ma bowiem zastosowania do okoliczności powołania sędziego na urząd, których wpływ na bezstronność i niezawisłość sędziego badana może być tylko w ramach dedykowanej temu procedurze przewidzianej w aktualnie obowiązującej wersji ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, znowelizowanej ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259), na mocy której do ustawy o Sądzie Najwyższym dodany został art. 29 § 4, stanowi zresztą wprost o tym, że:
„Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”. Jednocześnie, ustawodawca rzeczoną nowelizacją wprowadził tryb tzw. testu niezawisłości i bezstronności, w którym – zgodnie z art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym – dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego (sędziego delegowanego) wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
Z żądaniem w tym przedmiocie może wystąpić strona lub uczestnik postępowania przed Sądem Najwyższym (art. 29 § 7 ustawy). Wymienione wyżej przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym weszły w życie w dniu 15 lipca 2022 r., co oznacza, iż od tego momentu bezspornym pozostaje, iż niedopuszczalne jest badanie niezawisłości i bezstronności sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w odniesieniu do okoliczności towarzyszących jego powołaniu. Przepis ten zawiera ogólną podstawę wyłączenia sędziego podejrzanego o stronniczość, w związku z czym przedmiotem rozpoznania w tym trybie może być jedynie wniosek o wyłączenie sędziego oparty na innych – niż określone w art. 29 § 4 i 5 cyt. wyżej ustawy o Sądzie Najwyższym – przesłankach.
Badanie tej kwestii, co wynika z art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, zostało ograniczone do dwóch kryteriów tj. okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu, przy czym – w myśl art. 29 § 4 tej ustawy – okoliczności towarzyszące powołaniu tego sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z jego udziałem lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Ta regulacja pozostaje zatem w relacji lex specialis względem art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając tym samym możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze.
W tym stanie rzeczy wniosek o wyłączenie SSN Anny Dziergawki w trybie art. 41 § 1 k.p.k., w aspektach w nim wskazanych, w zakresie tego, który został oparty wyłącznie na okoliczności odnoszącej się do jej powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw – uznać należy za niedopuszczalny z mocy ustawy. Ze wskazanych wyżej powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt. 1 i 2 sentencji. [J.J.]r.g.[a.ł]