Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II KO 27/24 Generato dall'IA

Supreme Court voids lustration verdict due to missing judge signatures, ordering retrial under criminal procedure law.

Numero d'incarto II KO 27/24
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ordered a retrial of the lustration proceedings against A.L. because the lower court's verdict lacked required signatures from all judges. The court found this formal defect constituted a statutory ground for ex officio retrial under the Criminal Procedure Code. Consequently, the Supreme Court set aside the final judgments and remitted the case to the Lublin District Court for a new decision.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k.; Art. 21d ust. 1 ustawy lustracyjnej: A verdict rendered without the signatures of all members of the adjudicating panel constitutes a ground for ex officio retrial, requiring the case to be remitted for a new judgment meeting formal requirements.

Parole chiave

Generato dall'IA
lustration proceedings missing signatures ex officio retrial formal defect Criminal Procedure Code judicial independence unanimous verdict ricusazione di pubblici ministeri

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 542 § 3 k.p.k.
na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw.
art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k.
z art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw.
art. 21d ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
z art. 21d ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j.
art. 638 k.p.k.
Kierując się przedstawionymi motywami orzeczono jak w wyroku, zaś rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 638 k.p.k. w zw.
art. 19 ustawy lustracyjnej
z art. 19 ustawy lustracyjnej.
art. 542 § 3 k.p.k
na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.
art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k
z art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k.
art. 439 § 1 k.p.k
Do wznowienia postępowania karnego w tym trybie dochodzi jedynie wówczas jeżeli ujawni się jedno z bezwzględnych uchybień odwoławczych z art. 439 § 1 k.p.k.
art. 542 § 5 k.p.k
na niekorzyść lustrowanego jest przecież obwarowane terminem – jest niedopuszczalne po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia (art. 542 § 5 k.p.k.).
art. 521 § 1 k.p.k
Taka sama sytuacja ma miejsce w przypadku kasacji z art. 521 § 1 k.p.k., która również może być wniesiona z powodu zaistnienia uchybień z art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

II KO 27/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 września 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Jarosław Matras‎SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie A. L. w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 26 września 2024 r., kwestii wznowienia z urzędu postępowania lustracyjnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II AKa 36/18, utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt IV K 285/15, I. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 21d ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j.

Dz. U. z 2024 r., poz. 273) wznawia postępowanie lustracyjne zakończone prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II AKa 36/18, utrzymującym w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 26 listopada 2015 r., IV K 285/15; II. uchyla orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II AKa 36/18, oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt IV K 285/15 i sprawę A. L. przekazuje Sądowi Okręgowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania;

III. wydatkami postępowania w przedmiocie wznowienia obciąża Skarb Państwa. Jarosław Matras Wiesław Kozielewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Lublinie orzeczeniem z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt IV K 285/15, na podstawie art. 21a ust. 1, 2, 2a i 2b ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 273) - dalej powoływana jako ustawa lustracyjna, stwierdził, że oświadczenie lustracyjne złożone przez A. L. w dniu 5 października 2010 r. jest niezgodne z prawdą i orzekł wobec lustrowanego utratę prawa wybieralności w wyborach do Sejmu, Senatu i Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach powszechnych organu i członka organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organu jednostki pomocniczej samorządu terytorialnego, której obowiązek utworzenia wynika z ustawy na okres 4 lat, a także zakaz pełnienia funkcji publicznej na okres 4 lat.

Orzeczenie to zostało sporządzone jako jednolity tekst wraz z jego uzasadnieniem i dopiero pod uzasadnieniem członkowie składu orzekającego złożyli swoje podpisy. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją obrońcy lustrowanego A. L. , Sąd Apelacyjny w Lublinie orzeczeniem z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II AKa 36/18, utrzymał w mocy orzeczenie Sądu I instancji. W dniu 4 marca 2024 r., do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo P. B. - prokuratora Oddziałowego Biura lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej w L. z dnia 27 lutego 2024 r., w którym zwrócił się do Sądu Najwyższego o cyt.

„rozważenie z urzędu zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania na korzyść osoby lustrowanej A. L. i uchylenia prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt IV K 285/15, i orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II AKa 36/16, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Lublinie”. Wystąpienie z przedmiotową sygnalizacją nastąpiło po złożeniu oświadczenia przez lustrowanego A. L., zawierającego wniosek, aby prokurator podjął działania w kierunku zasygnalizowania sądowi możliwości zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej.

Podstawą wznowienia miałoby być zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k., wynikające z niepodpisana przez skład orzekający Sądu Okręgowego w Lublinie sentencji orzeczenia wydanego w pierwszej instancji. W uzasadnieniu sygnalizacji prokurator zawarł argumentację, która zmierzała do wykazania braku zaistnienia tego typu uchybienia, jednakże przedstawił tę sprawę w celu rozważenia przedmiotowej kwestii Sądowi Najwyższemu. Prokurator wskazał m.in., że stwierdzenie potrzeby wznowienia postępowania w takiej sytuacji, jak mająca miejsce w tej sprawie, musiałoby dotyczyć zarówno orzeczeń niekorzystnych, jak i korzystnych dla osób lustrowanych, które w przeważającej części zostały już wykonane.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sygnalizacja prokuratora doprowadziła do wznowienia z urzędu postępowania lustracyjnego z uwagi na zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k. W przepisie art. 542 § 3 k.p.k. unormowano wznowienie postępowania karnego z urzędu. Do wznowienia postępowania karnego w tym trybie dochodzi jedynie wówczas jeżeli ujawni się jedno z bezwzględnych uchybień odwoławczych z art. 439 § 1 k.p.k. Wznowienie postępowania z urzędu na podstawie uchybień z art. 439 § 1 pkt 1 – 8 k.p.k. może nastąpić na korzyść bądź na niekorzyść oskarżonego, zaś z przyczyn ujętych w art. 439 § 1 pkt 9 – 11 k.p.k. tylko na korzyść.

W realiach niniejszej sprawy nie ma przeszkód do wznowienia postępowania z urzędu, o których mowa w art. 542 § 3 i 5 k.p.k., albowiem wznowienie następuje na korzyść lustrowanego A. L. – orzeczenie kończące postępowanie było niekorzystne dla lustrowanego, dlatego też jego sytuacja prawna nie może ulec pogorszeniu po ponownym przeprowadzeniu postępowania. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że nie ma racji prokurator argumentując, iż wznowienie postępowania lustracyjnego na podstawie art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k. na niekorzyść lustrowanych musiałoby dotyczyć także „starych” spraw, często w odniesieniu do wykonanych już orzeczeń.

Wznowienie postępowania z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. na niekorzyść lustrowanego jest przecież obwarowane terminem – jest niedopuszczalne po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia (art. 542 § 5 k.p.k.). Taka sama sytuacja ma miejsce w przypadku kasacji z art. 521 § 1 k.p.k., która również może być wniesiona z powodu zaistnienia uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. – nie jest dopuszczalne uwzględnienie kasacji na niekorzyść wniesionej po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia (art. 524 § 3 k.p.k.).

Poza sporem jest, że orzeczenie wydane w postępowaniu lustracyjnym musi spełniać wymogi stawiane wyrokom wydawanym w postępowaniu karnym (art. 21a ust. 1 in fine ustawy lustracyjnej). Zasady związane z podpisywaniem orzeczenia wydanego w postępowaniu lustracyjnym, obowiązujące w przypadku wyroków, nie mogą być zatem dowolnie modyfikowane. Podstawy do takich modyfikacji nie dostarcza art. 21a ust. 2c ustawy lustracyjnej, który jest wykładany w ten sposób, że pisemne uzasadnienie orzeczenia sporządza się z urzędu i również z urzędu doręcza się je wraz z orzeczeniem stronie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt III KK 180/20).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie uznaje się, że orzeczenie wydane w postępowaniu lustracyjnym (jego sentencja) musi być podpisane przez wszystkich członków składu orzekającego, niezależnie od złożenia przez nich podpisu pod uzasadnieniem takiego orzeczenia, a brak chociażby jednego podpisu powoduje, że jest ono dotknięte bezwzględną przyczyną odwoławczą (art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k.). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III KK 127/20, podkreślił, że „o ile jeszcze praktyka złożenia podpisu jedynie pod uzasadnieniem postanowienia, przy założeniu, że jest ono sporządzone razem ze stanowiącym przedmiot postanowienia rozstrzygnięciem, znajduje wsparcie w treści art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k., który traktuje uzasadnienie jako jeden z elementów postanowienia, o tyle brak jest jakichkolwiek podstaw, by przyjąć, że uzasadnienie wyroku (a w drodze odpowiedniego stosowania przepisów k.p.k. - także uzasadnienie orzeczenia w postępowaniu lustracyjnym) stanowi jego część (arg. ex art. 413 k.p.k.), a nie akt od niego odrębny.

Za potraktowaniem pisemnego uzasadnienia jako odrębnego od orzeczenia dokumentu przemawiają nie tylko odpowiednio stosowane przepisy o wyroku, w którym wskazuje się, że orzeczenie doręcza się stronom wraz z uzasadnieniem - gdyby natomiast uzasadnienie stanowiło jedynie część orzeczenia, to powołany przepis, w tym fragmencie, byłby zupełnie zbędny”. Ten pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w sprawie o sygn. akt III KK 127/20, został podzielony w wielu kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego i obecnie stanowi jednolitą oraz utrwaloną linię orzeczniczą, którą skład Sąd Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie w całej rozciągłości podziela i nie znajduje argumentów natury prawnej, aby od tego poglądu odstąpić (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt III KK 418/19, z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt III KK 243/20, z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt III KK 180/20, z dnia 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt II KK 242/20 i sygn. akt III KK 407/20, z dnia 5 maja 2021 r., sygn. akt III KK 38/21 i sygn. akt III KK 41/21, z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt III KK 101/20, z dnia 8 października 2021 r., sygn. akt III KK 337/20, z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt III KO 91/21, z dnia 25 września 2023 r., sygn. akt II KO 112/23, z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt II KO 110/23, z dnia 22 maja 2024 r., sygn. akt II KO 25/24 i sygn. akt II KO 33/24, z dnia 6 czerwca 2024 r., sygn. akt II KO 32/24).

W doktrynie wskazuje się, że o linii orzeczniczej można mówić w przypadku, gdy kilka decyzji sądowego stosowania prawa, między których podstawami faktycznymi zachodzi relacja analogiczności, zawiera takie samo rozstrzygnięcie w zakresie podstawy prawnej, znaczenia normy prawnej lub konsekwencji prawnych, a nawet stosowanej przez sądy hierarchii wartości czy metod wykładni (por. F. Przybylski – Lewandowski, Uwagi o pojęciu ,,linia orzecznicza”, Gdańskie Studia Prawnicze 2005, t. XIV, s. 167 – 173). Niektórzy podnoszą, że utrwalona linia orzecznicza jest w istocie źródłem wykładni prawa, gdyż suma aktów wykładni, akceptowanych przez sędziów, siłą rzeczy przenika do procesu wykładni przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie (E. Bojanowski, Utrwalona linia orzecznicza (kilka uwag na marginesie orzecznictwa sądów administracyjnych), w:

J. Supernat (red.), Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, Wrocław 2009, s. 52). Zauważa się, że utrwalone linie orzecznicze jako źródło wykładni prawa są postrzegane w dyskursie sądowym jako ,,wielokrotnie ugruntowane” akty wykładni przepisów prawnych, a zatem argumenty odwołujące się do tych linii mogą pełnić w uzasadnieniu decyzji interpretacyjnej funkcję tożsamą z powołaniem się na regułę clara non sunt interpretanda. Słusznie zwraca się uwagę, iż dążenie do zachowania jednolitości orzecznictwa, którego wyrazem jest m.in. praktyka odwoływania się do argumentu z linii orzeczniczej, nie ma podstaw ustawowych, co może rodzić wątpliwości co do jej zgodności z zasadą niezawisłości sędziowskiej.

Dochodzi bowiem w istocie do wytworzenia pewnej wewnętrznej, wiążącej nieformalnie sądy, dyrektywalnej normy interpretacyjnej, której treścią jest nakaz stosowania wykładni przepisów przyjętej w rozstrzygnięciach tworzących linie orzecznicze. W doktrynie zauważa się, że moc obowiązywania linii orzeczniczych wynika przede wszystkim z tzw. motywacji prognostycznej, a zatem oparta jest na obawie utrzymania się orzeczenia opartego na wykładni sprzecznej z linią (por. J. Skorupka, O sprawiedliwości procesu karnego, Warszawa 2013, s. 105 – 106).

Argumentem przemawiającym za odstąpieniem od obowiązującej od dnia 2 lipca 2020 r. nowej linii orzeczniczej nie może stanowić jednostkowe orzeczenie Sądu Najwyższego wydane po tej dacie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2020 r., sygn. akt III KK 345/19), o czym przekonują kolejne zapadające w tym przedmiocie, a powołane wyżej, wyroki Sądu Najwyższego. Nie jest też okolicznością mogącą mieć w tym zakresie znaczenie prawne ilość spraw lustracyjnych, które toczyły się przed Sądem Okręgowym w Lublinie dotkniętych tego rodzaju uchybieniem.

Należy przy tym zauważyć, iż był to jedyny Sąd w Polsce, który orzekając w postępowaniach w przedmiocie złożenia zgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, traktował swoje orzeczenia jak postanowienia a nie jak wyroki. Nie stanowią również podstawy do zmiany stanowiska informacje uzyskane przez Instytut Pamięci Narodowej z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, jak i z Sądu Apelacyjnego w Lublinie, o braku ze strony tych podmiotów zamiaru występowania ze zbiorczą inicjatywą wzruszenia wszystkich dotychczas zapadłych orzeczeń Sądu Okręgowego w Lublinie dotkniętych wadą o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k., są to bowiem argumenty pozaprawne nie mające nic wspólnego z procesem wykładni określonego przepisu.

Skoro zatem w realiach niniejszej sprawy wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza w związku z brakiem podpisu członków składu orzekającego pod sentencją orzeczenia z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt IV K 285/15, wydanego przez Sąd Okręgowy w Lublinie, należało wznowić z urzędu postępowanie lustracyjne, uchylić oba wydane w sprawie lustracyjnej A. L. orzeczenia i przekazać tę sprawę Sądowi Okręgowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. W postępowaniu ponownym Sąd Okręgowy Lublinie wyda orzeczenie spełniające wymogi formalne, wynikające z odpowiednio stosowanych w postępowaniu lustracyjnym przepisów Kodeksu postępowania karnego.

Kierując się przedstawionymi motywami orzeczono jak w wyroku, zaś rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 638 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej. [J.J.][ms] Jarosław Matras Wiesław Kozielewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek