Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II KKN 50/98 Generato dall'IA

Supreme Court partially allowed compensation claim for wrongful imprisonment by remanding salary calculation to lower court.

Numero d'incarto II KKN 50/98
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court partially overturned the appellate court's decision regarding compensation for wrongful imprisonment, remanding the case for a new trial. The lower courts had arbitrarily capped the claimant's potential savings at 100 zł monthly based on a fixed 800 zł salary, ignoring the passage of time and inflation. The Supreme Court rejected this rigid approach as arbitrary and ordered the lower court to re-evaluate the claimant's actual savings capacity considering historical wage conditions.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego; The Supreme Court held that calculating compensation for wrongful imprisonment requires a flexible assessment of the victim's actual savings potential over the duration of detention, rejecting arbitrary fixed caps that ignore wage progression and economic conditions.

Parole chiave

Generato dall'IA
wrongful imprisonment compensation salary calculation standard savings capacity assessment arbitrary judicial discretion post-war wage conditions family support obligations remand for retrial

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
art. 357 k.p.k
§ 1 i 3 oraz art. 4 § 1 i art. 357 k.p.k. z 1969 r. przez przyjęcie iż pojęcie szkody
art. 361 k.c
odpowiednie zastosowanie przepisy art. 361 k.c.
art. 361 § 2 k.c
poniesionych strat i utraconych korzyści (art. 361 § 2 k.c.) - objąć całość
art.322 k.p.c
niemożności lub znacznego utrudnienia ścisłego ich wykazania, sąd może korzystając z art.322 k.p.c.
art. 4 § 1 k.p.k
przepisów postępowania, w tym zwłaszcza art. 4 § 1 k.p.k.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II KKN 50/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 stycznia 2001 r.

Sąd Najwyższy - Izba Karna na rozprawie w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia SN Tomasz Grzegorczyk (spr.)

Sędziowie: SN

Halina Gordon-Krakowska

SN Przemysław Kalinowski

Protokolant: Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Bogumiły Drozdowskiej

po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2001 r.

sprawy z wniosku W. M. i G. B. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za

niesłuszne skazanie M. M., dochodzone w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991

r. (Dz. U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.)

z powodu kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyń w części

dotyczącej odszkodowania

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…)

z dnia 27 sierpnia 1997 r., sygn. II AKz (…)

utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Wojewódzkiego w (…)

z dnia 9 czerwca 1997 r., sygn. IV Ka (…)

- uchyla zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego oraz

utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Wojewódzkiego w

(…) w części dotyczącej odszkodowania i przekazuje sprawę w

tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu

w Ł.;

- nakazuje zwrócić W. M. i G. B. po 500 (pięćset) złotych każdej

z tytułu uiszczonych opłat od kasacji.

UZASADNIENIE

II KKN 50/98

UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w Ł. postanowieniem z 20 marca 1997r. (VI Ko (…)

„Un”) stwierdził - na podstawie art.1 ust.1 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu

za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność

na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz.149 z

późn.zm.) - nieważność wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Ł. z 6 maja

1952 r. (SR 38/52), wobec represjonowanego M. M.. W oparciu o ów

unieważniony wyrok M. M. był pozbawiony wolności od 25 listopada 1950r. do

19 kwietnia 1955r.; zmarł on następnie 29 listopada 1990r.

Z uwagi na śmierć represjonowanego jego żona W. M. i córka G. B.

wystąpiły w trybie art. 8 ust.1 zd. II w/w ustawy z 1991 r. o odszkodowanie i

zadośćuczynienie, domagając się ostatecznie kwoty 34 400 zł. tytułem

zadośćuczynienia oraz odszkodowania w kwotach: 1465 zł. za dostarczane do

więzienia paczki

żywnościowe i

zł. za utracone zarobki.

Postanowieniem z 9 czerwca 1997r. Sąd Wojewódzki w Ł. (IV Ko (…))

zasądził na rzecz wnioskodawczyń kwotę 34 000 zł. tytułem zadośćuczynienia

oraz 6625 zł. tytułem odszkodowania, w tym 1325 zł jako koszt dostarczanych

represjonowanemu paczek żywnościowych oraz 5300 zł. z racji utraconych

korzyści z tytułu zarobków, przyjmując że represjonowany nie mógł zarobić

więcej niż 800 zł. miesięcznie i zaoszczędzić nie więcej niż 100 zł na miesiąc,

co przy 53 miesiącach pozbawienia wolności dało kwotę 5300 zł

odszkodowania. W zażaleniu od tego postanowienia podniesiono zarzut obrazy

art.8 ust.1 ustawy z 1991 r. przez niesłuszną redukcję należnego

odszkodowania,

domagając

się

zasądzenia

kwoty

równej

zarobkom

represjonowanego za cały okres go pozbawienia wolności. Po jego rozpoznaniu

Sad Apelacyjny w (…), postanowieniem z 9 sierpnia 1997r. (II AKz (…)),

utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie podnosząc, że w orzecznictwie

sądowym utrwalił się już pogląd, iż przy ustalaniu odszkodowania w oparciu o

ustawę z 1993r. nie bierze się pod uwagę całego zarobku represjonowanego ale

jedynie tę jego część, która nie zostałaby skonsumowana prze niego i jego

rodzinę, a wielkość owej kwoty została prawidłowo ustalona przez sąd meriti.

W kasacji wywiedzionej od tego postanowienia, wniesionej tylko w

części dotyczącej odszkodowania, skarżący zarzucił obrazę art. 8 ust.1 w/w

ustawy z 1991 r. oraz przepisów prawa procesowego, a to art. 2 § 1 pkt 2, art. 3

§ 1 i 3 oraz art. 4 § 1 i art. 357 k.p.k. z 1969 r. przez przyjęcie iż pojęcie szkody

na gruncie „ustawy lutowej” nie obejmuje całości utraconych zarobków a także

dowolne ustalenie kwoty mogącej być zaoszczędzoną i nie uwzględnienie w

ogóle możliwości awansu represjonowanego, w tym i w sferze dochodów, przez

co w jego ocenie rozstrzygnięcie to „jawnie koliduje z prawem i poczuciem

sprawiedliwości”.

Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest częściowo zasadna. Nie ma racji skarżący kiedy twierdzi, że

przez zredukowanie przez sąd odszkodowania doszło do naruszenia art. 8 ust.1

ustawy z 1991 r. Przepis ten bowiem zakłada jedynie, że represjonowanemu

należy się od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i

zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, nie wskazując przy tym żadnych

szczególnych reguł ich ustalania, które mogłyby być przez sądy naruszone. Jest

natomiast oczywiste. iż z uwagi na cywilny charakter tego roszczenia mają tu

odpowiednie zastosowanie przepisy art. 361 k.c. oraz 322 k.p.c. Nie ma wszak

racji skarżący, gdy podnosi, iż odszkodowanie winno - w ramach pokrycia

poniesionych strat i utraconych korzyści (art. 361 § 2 k.c.) - objąć całość

utraconego przez represjonowanego wynagrodzenia za okres pozbawienia go

wolności. Strata bowiem w tej sytuacji nie może objąć całego utraconego

zarobku, gdyż uwzględnić należy także ponoszone przez uprawnionego koszty

utrzymania siebie i rodziny; w przeciwnym wypadku otrzymałby on kwotę

przewyższającą wielkość rzeczywistej straty. Aspekt ten podnoszono trafnie w

wielu orzeczeniach sądów apelacyjnych akcentując, że szkodę stanowi tu

uszczerbek majątkowy powstały w wyniku udaremnienia powiększenia się

majątku represjonowanego przez odpadnięcie korzyści, które mógłby osiągnąć,

gdyby nie był represjonowany i pozbawiony wolności (np. post. SA w Ł. z 14

maja 1992r., II AKz 75/92 - cyt. za B. Kurzępa. O uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych (...), Bielsko Biała 1998,

s.107), a więc że chodzi o różnicę między sumą utraconych zarobków, a

kosztami utrzymania, jakie musiałby on ponieść pozostając na wolności (np.

post. SA w Poznaniu z 25 sierpnia 1994r., II AKz 240/94, OSA 1994, nr 11,

poz.72; B. Kurzępa, op.cit,s.123), czyli z uwzględnieniem wydatków

ponoszonych przez represjonowanego na utrzymanie siebie i swej rodziny

(post.SA w Krakowie z 9 grudnia 1992r., II AKz 188/92, Krakowskie Zeszyty

Sądowe 1992, nr 12, poz.18; B.Kurzępa, op.cit., s.108-109). Rzecz jasna do

strat, które winny być objęte odszkodowaniem, należy zaliczyć także wszelkie

niezbędne dodatkowe wydatki ponoszone przez uprawnionego i jego

najbliższych w związku z represjonowaniem go i pozbawieniem wolności, w

tym także koszty paczek przesyłanych represjonowanemu przez najbliższą

rodzinę do zakładu karnego, jak poprawnie uczyniono w niniejszej sprawie.

Oczywiście wielkość owych strat i utraconych korzyści winna być wykazana

przez samego wnioskodawcę dochodzącego odszkodowania, a w razie

niemożności lub znacznego utrudnienia ścisłego ich wykazania, sąd może korzystając z art.322 k.p.c. - zasądzić „ odpowiednią sumę według swej oceny,

opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy”. I w tym miejscu

okazuje się, że kasacja jest jednak zasadna, w zakresie w jakim zarzuca obrazę

przepisów postępowania, w tym zwłaszcza art. 4 § 1 k.p.k.

Sądy orzekające przyjęły bowiem, że M. M., jako że nie miał

wyuczonego zawodu, zarabiał nie więcej niż. 800 zł., i ponieważ znaczną część

przeznaczał na utrzymanie swej trzyosobowej rodziny, to zaoszczędzić mógł

jedynie 100 zł. miesięcznie, co przy 53 miesiącach pozbawienia go wolności

dawało kwotę 5300 złotych odszkodowania (k. 4 uzasadnienia wyroku sąd I

instancji i k.2 uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego). Tego typu wnioski

rażą wręcz dowolnością ocen. Wprawdzie przy ustalaniu odszkodowania należy

uwzględniać

odpowiednie

proporcje

zarobków

represjonowanego

z

należnościami za podobną pracę w czasie orzekania, ale dla ustalenia płacy

uprawnionego, gdy nie da się dokładnie określić jego wynagrodzenia z okresu

poprzedzającego represje, trzeba brać też pod uwagę warunki, jakie wówczas

istniały przy kształtowaniu wynagrodzeń. Trudno zaś przyjąć, że w okresie

bezpośrednio po wojnie, przed listopadem 1950 r., kiedy to aresztowano M. M.,

istotne znaczenie dla wysokości wynagrodzeń pracowniczych - w tym i dla

przyznanego represjonowanemu w Biurze (…) jako referentowi wynagrodzenia

- miał fakt, że pracownik nie miał wykształcenia i wyuczonego zawodu, a tym

jedynie argumentem posłużyły się sądy ustalając wynagrodzenie to na 800 zł, w

sytuacji gdy w czasie orzekania w następcy prawnym tego pracodawcy (Centrali

T. w Ł.) wynagrodzenie tzw. zasadnicze wynosiło od 750 do 1100 zł. Za jeszcze

bardziej dowolny uznać trzeba wniosek, że z uwagi na rodzinę na tzw. dorobku

represjonowany nie mógł zaoszczędzić więcej niż 100 zł miesięcznie i to przez

kolejne bez mała 4 i pół roku. Nie budziłoby zastrzeżeń przyjęcie powyższego

„automatyzmu”, gdyby okres pozbawienia wolności był krótki, gdyż w krótkich

okresach czasu możliwości poczynienia oszczędności w poszczególnych

miesiącach mogą rzeczywiście nie odbiegać od siebie, a każdym razie, nawet

gdy to następuje, to z założenia nie są to zbyt duże różnice. Mógłby on też nie

budzić wątpliwości gdyby podstawę do wskazanego „automatyzmu” ustalono w

wyższej proporcji do wynagrodzenia, gdyż poziom ten eliminowały wówczas

różnice, jakie mogły mieć miejsce w dłuższym okresie czasu w zakresie

wielkości zaoszczędzonych sum w poszczególnych miesiącach. Pamiętać

należy, że M. M. był pozbawiony wolności przez ponad 53 miesiące (1605 dni).

W takim wypadku całkowite pominięcie, że w okresie ponad 4 i pół roku mógł

wchodzić w rachubę tak awans zawodowy, jak i podwyższenie zarobków,

zwłaszcza że momencie aresztowania miał on zaledwie 28 lat, i przyjęcie, że

możliwe oszczędności pozostawały cały czas na tym samym niskim poziomie

razi dowolnością.

Z tych też względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie

Sądu

Apelacyjnego

i

utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu

Wojewódzkiego w (…) w zaskarżonej części, tj. odnośnie odszkodowania i

przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Ł.. Sąd ten powinien ponownie przeanalizować złożone do akt

zaświadczenia o zarobkach, przesłuchać szczegółowo wnioskodawczynie i

rozważyć przy dokonywaniu ustaleń i ocen także warunki kształtujące wówczas

stosunki pracy i wynagrodzenia oraz możliwości oszczędzania przy stosunkowo

ubogim stanie zaopatrzenia rynku. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w

wyroku.