Supreme Court voids lower court order denying defense appeal extension due to failure to inform defendant of appeal rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court voided a lower court decision that rejected a defense attorney's request to extend the appeal deadline because the delay was caused by the attorney's fault. The defendant had been convicted and later requested an extension, but the courts failed to inform him of his right to appeal under Article 126 of the Code of Criminal Procedure. The court ruled that issuing a ruling denying such a request obligates the judge to inform the accused of the appeal process and relevant rights, which was not done here.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 100 § 2 k.p.k.; Art. 126 § 1 k.p.k.; Art. 16 § 2 k.p.k.: A court ruling denying a defense request to extend the appeal deadline must be served to the accused with explicit instruction on the appeal procedure and the right to request an extension under Article 126.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
POSTANOWIENIE Z DNIA 5 PAŹDZIERNIKA 2000 R.
II KKN 306/2000
Wydanie przez sąd postanowienia o nieuwzględnieniu wniosku
obrońcy o przywrócenie terminu do wniesienia złożonego przez niego
środka zaskarżenia z powodu stwierdzenia, że niedotrzymanie nastąpiło z
przyczyn zależnych od obrońcy, zobowiązuje sąd do doręczenia tego postanowienia oskarżonemu z pouczeniem o sposobie jego zaskarżenia (art.
100 § 2 k.p.k.) oraz o uprawnieniu wynikającym z treści art. 126 § 1 k.p.k.
(art. 16 § 2 k.p.k.).
Przewodniczący: sędzia SN E. Gaberle.
Sędziowie SN: J. Skwierawski (sprawozdawca), J. Sobczak.
Prokurator Prokuratury Krajowej: S. Szustakiewicz.
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 października 2000 r., sprawy Zbigniewa N., skazanego za przestępstwo określone w art. 279 § 1 k.k.
w zw. z art. 64 § 1 k.k., z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika
Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 23 listopada 1999 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 października 1999 r.
uchylił
zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postano-
wienie Sądu Rejonowego w Z. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 września 1998 r. Zbigniew N. uznany został za winnego przestępstwa określonego w art. 279 §
1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności.
Obrońca z urzędu złożył w ustawowym terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a po otrzymaniu go w dniu 9 października
1998 r., wniósł w dniu 27 października 1998 r. – a więc po upływie terminu
określonego w art. 445 § 1 k.p.k. – apelację wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.
Sąd Rejonowy w Z., postanowieniem z dnia 9 listopada 1998 r., nie
uwzględnił wniosku obrońcy, ustalając, że niedotrzymanie terminu nie było
rezultatem przyczyn „od strony niezależnych”. Obrońca nie złożył zażalenia
na to postanowienie, a oskarżony, który o posiedzeniu Sądu nie był zawiadomiony i nie był na nim obecny, nie został poinformowany o zapadłym
rozstrzygnięciu.
W związku z wprowadzeniem do wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności oskarżony zwrócił się w dniu 12 grudnia 1998 r. do Sądu o
informację o biegu apelacji. Sąd zawiadomił go pismem z dnia 5 stycznia
1999 r., że apelacja złożona została po upływie terminu, a wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony, „wyrok uprawomocnił się”, zaś
oskarżony „nie składał ani wniosku o sporządzenie uzasadnienia, ani apelacji”.
Oskarżony złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w dniu 19 października 1999 r. Postanowieniem z dnia 29 października
1999 r. Sąd Rejonowy w Z. nie uwzględnił wniosku. W wyniku rozpoznania
złożonego przez oskarżonego zażalenia, Sąd Okręgowy w S., postanowieniem z dnia 23 listopada 1999 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Sąd ten przyjął, że oskarżony od czasu poinformowania go o nie-
przywróceniu obrońcy terminu do złożenia apelacji „miał pełną możliwość
uzyskania informacji co do trybu i terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (...), czego nie uczynił”, i z tego powodu „skarżący uchybił z
przyczyn od siebie zależnych” terminowi do złożenia tego wniosku.
Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją – na podstawie
art. 521 k.p.k. – na korzyść oskarżonego Rzecznik Praw Obywatelskich,
który podniósł w niej zarzut „rażącego naruszenia art. 100 § 2 i art. 16 § 2
k.p.k., polegającego na tym, że pomimo nieuwzględnienia wniosku obrońcy
o przywrócenie terminu do złożenia apelacji, o tej decyzji nie zawiadomiono
oskarżonego, nie informując go jednocześnie o przysługującym mu prawie
oraz terminie i sposobie do wniesienia środka odwoławczego” – i wniósł o
uchylenie obu zapadłych w tej sprawie postanowień i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z.
W uzasadnieniu kasacji Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że
Sąd Rejonowy „nie wywiązał się z obowiązku (...) pouczenia oskarżonego
o przysługujących mu uprawnieniach zgodnie z art. 100 § 2 k.p.k. i art. 16
k.p.k.”. Stanowiło to – zdaniem Rzecznika – „rażące naruszenie prawa do
obrony, uniemożliwiło bowiem odwołanie się do sądu drugiej instancji, zagwarantowane w wyrażonej w art. 176 ust. 1 Konstytucji zasadzie kontroli
instancyjnej, a także w przepisach kodeksu postępowania karnego”.
Rzecznik Praw Obywatelskich podkreślił, że oskarżony „nie ponosi żadnej
winy w tym, że jego obrońca nie wniósł apelacji w terminie”, oraz fakt, iż
„dopiero po prawidłowym zawiadomieniu oskarżonego, że może wnosić o
przywrócenie terminu (...), biegłby termin do złożenia środka odwoławczego”.
Uczestniczący w rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej uznał zarzuty kasacji za zasadne i złożył wniosek zbieżny z wnioskiem
sformułowanym w kasacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasację wniesioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich należało
uwzględnić.
Sąd Rejonowy nie uwzględnił wniosku obrońcy oskarżonego o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, którą złożył cztery dni po upływie
ustawowego terminu. Mimo ustalenia, że niedotrzymanie terminu było
skutkiem wyłącznej winy obrońcy, Sąd nie rozważał w ogóle możliwości
uwzględnienia wniosku ze względu na fakt, iż niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony postępowania, a więc oskarżonego. Co więcej, o wydaniu tego postanowienia oskarżony w ogóle nie
wiedział, ponieważ Sąd – wbrew obowiązkom wynikającym z art. 100 § 2
k.p.k. i art. 16 § 2 k.p.k. – nie doręczył mu odpisu tego orzeczenia wraz z
pouczeniem o sposobie zaskarżenia i o uprawnieniu do złożenia wniosku o
przywrócenie terminu do wniesienia apelacji. Podkreślenia wymaga nadto
fakt, że kiedy oskarżony – wezwany do odbycia kary – zwrócił się do Sądu
z prośbą o informację o biegu złożonej w jego sprawie apelacji, Sąd także
wtedy nie znalazł sposobności do wypełnienia wskazanych wyżej obowiązków. Przeciwnie, informując oskarżonego pismem z dnia 14 stycznia 1999
r. o odmowie przywrócenia obrońcy terminu do wniesienia apelacji, dodał
jednocześnie, że „w związku z tym wyrok uprawomocnił się”, ponieważ
sam skazany „nie składał ani wniosku o sporządzenie uzasadnienia, ani
apelacji”. Nie trzeba dodawać, że treść tego pisma nie dość, że nie zawierała jakiegokolwiek pouczenia oskarżonego o uprawnieniach przysługujących mu w zaistniałej sytuacji procesowej, to wyrażała w dodatku oczywistą
dezinformację, polegającą na wskazaniu, że nie dysponuje on żadnym
środkiem umożliwiającym kwestionowanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu.
Tymczasem, kiedy oskarżony złożył – po upływie 9 miesięcy od
otrzymania tego pisma – wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia
apelacji, Sąd Rejonowy odmówił przywrócenia terminu, stwierdzając: „Na-
wet jeśli przyjąć, iż niedotrzymanie terminu (...) do wniesienia apelacji nastąpiło z przyczyn niezależnych od skazanego, to dowiedział się o istnieniu
takiej przyczyny 14 stycznia 1999 r.”. Sąd Okręgowy zaaprobował to stanowisko, dopuszczając wszakże możliwość, iż termin do złożenia przez
oskarżonego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji nie
biegł od dnia doręczenia mu pisma z dnia 14 stycznia 1999 r., lecz od dnia
powzięcia przez niego wiadomości o możliwości złożenia takiego wniosku.
Sytuacja procesowa powstała w niniejszej sprawie z chwilą wydania
postanowienia o odmowie przywrócenia obrońcy terminu do wniesienia
apelacji była przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego i rozważań w literaturze prawniczej. Zajmowano w tej kwestii stanowisko zgodne,
wyrażające się w poglądzie, że uchybienie obrońcy, polegające na przekroczeniu terminu do złożenia środka zaskarżenia, nie może pozbawić
oskarżonego możliwości zaskarżenia orzeczenia, jeżeli w niczym nie przyczynił się do uchybienia terminu. Uwalnia to od szczegółowych rozważań
tej niekontrowersyjnej kwestii. Sądy orzekające w tej sprawie pogląd ten
najwyraźniej zignorowały, mimo iż jest on konsekwencją treści przepisów
prawa, a nie rezultatem wyłącznie teoretycznych założeń. Jest też oczywiste, że stworzenie oskarżonemu możliwości zaskarżenia orzeczenia w opisanej sytuacji jest obowiązkiem sądu, spoczywającym na nim od chwili wydania postanowienia o odmowie przywrócenia obrońcy terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Ustawowym sposobem wypełnienia tego obowiązku jest doręczenie tego postanowienia oskarżonemu wraz z pouczeniem o
sposobie i terminie zaskarżenia – co wynika wprost z treści art. 100 § 2
k.p.k. Nie sposób przecież prezentować w sposób racjonalny poglądu, że
oskarżony nie jest stroną postępowania w sprawie o przywrócenie terminu
do wniesienia na jego korzyść środka zaskarżenia. Sądy orzekające w niniejszej sprawie przeoczyły treść zawartego w tym przepisie postanowienia, co przesądza o zasadności zarzutu rażącego naruszenia tego przepisu
nie tylko przez sąd rozstrzygający o odmowie przywrócenia terminu obrońcy, lecz także przez sądy orzekające w przedmiocie wniosku oskarżonego
o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji – skoro i one nie dostrzegły
zarówno tego uchybienia, jak i jego oczywistych konsekwencji.
Pouczenie oskarżonego o sposobie i terminie zaskarżenia postanowienia odmawiającego obrońcy przywrócenia terminu do wniesienia środka
zaskarżenia, powinno być nadto uzupełnione pouczeniem o treści art. 126
§ 1 k.p.k. i o uprawnieniu do złożenia – wraz z zażaleniem – wniosku o
przywrócenie terminu do wniesienia środka. Jeżeli bowiem przyczyna
uchybienia obrońcy nie budziła wątpliwości, bo sprowadzała się do jego
oczywistego zaniedbania, to sama tylko polemika oskarżonego z ustaleniami sądu byłaby nieskuteczna, gdyby oskarżony nie był pouczony o możliwości wykazania, że do uchybienia doszło z przyczyn od niego niezależnych. W tej sytuacji za niewątpliwy uznać należy obowiązek pouczenia
oskarżonego przez Sąd – na podstawie art. 16 § 2 k.p.k. – o treści art. 126
§ 1 k.p.k. Nie ma bowiem wątpliwości, że powinność udzielenia uczestnikowi postępowania informacji o jego uprawnieniu „także w wypadkach, gdy
ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi” przeradza się w obowiązek sądu wtedy, „gdy w świetle okoliczności sprawy” pouczenie „było nieodzowne” (art. 16 § 2 k.p.k.). W rozważanej tu sytuacji procesowej skuteczność zażalenia oskarżonego zależy przecież od jego wiedzy o uprawnieniu
do uchylenia się od skutków zaniedbania obrońcy przez wykazanie, iż
przyczyny zaniedbania były od niego niezależne. Niewątpliwa nieodzowność pouczenia oskarżonego w niniejszej sprawie uzasadnia stwierdzenie,
że dopóki pouczenie to nie nastąpiło, dopóty wniosek oskarżonego o przywrócenie terminu nie mógł być uznany za nieskuteczny. Stwierdzenie to
wynika z faktu, iż doszło w tej sprawie najpierw do błędnego pouczenia
oskarżonego przez sąd, a później do nieuwzględnienia jego wniosku z powodu rzekomego niedopełnienia wymogów określonych w art. 126 § 1
k.p.k., a więc pozbawienia go – z naruszeniem prawa – przysługującego
mu uprawnienia do poddania skazującego wyroku kontroli instancyjnej.
Należy w konkluzji stwierdzić, iż wydanie przez sąd postanowienia o
nieuwzględnieniu wniosku obrońcy o przywrócenie terminu do wniesienia
złożonego przez niego środka zaskarżenia z powodu stwierdzenia, że niedotrzymanie nastąpiło z przyczyn zależnych od obrońcy, zobowiązuje sąd
do doręczenia tego postanowienia oskarżonemu z pouczeniem o sposobie
jego zaskarżenia (art. 100 § 2 k.p.k.) oraz o uprawnieniu wynikającym z
treści art. 126 § 1 k.p.k. (art. 16 § 2 k.p.k.).
Stwierdzone w niniejszej sprawie uchybienia, całkowicie pominięte –
zarówno co do faktu ich popełnienia, jak i ich znaczenia – w rozważaniach
sądów orzekających w przedmiocie wniosku oskarżonego o przywrócenie
terminu do wniesienia apelacji, przesądzają o rażącym naruszeniu przez te
sądy przepisów wskazanych w zarzucie skargi kasacyjnej.
Ponowne, merytoryczne rozpoznanie wniosku powinno nastąpić z
uwzględnieniem wszystkich przedstawionych uwag.