Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II KKN 306/00 Generato dall'IA

Supreme Court voids lower court order denying defense appeal extension due to failure to inform defendant of appeal rights.

Numero d'incarto II KKN 306/00
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court voided a lower court decision that rejected a defense attorney's request to extend the appeal deadline because the delay was caused by the attorney's fault. The defendant had been convicted and later requested an extension, but the courts failed to inform him of his right to appeal under Article 126 of the Code of Criminal Procedure. The court ruled that issuing a ruling denying such a request obligates the judge to inform the accused of the appeal process and relevant rights, which was not done here.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 100 § 2 k.p.k.; Art. 126 § 1 k.p.k.; Art. 16 § 2 k.p.k.: A court ruling denying a defense request to extend the appeal deadline must be served to the accused with explicit instruction on the appeal procedure and the right to request an extension under Article 126.

Parole chiave

Generato dall'IA
Code of Criminal Procedure appeal deadline extension defense attorney negligence accused notification duty procedural violation Supreme Court cassation right to appeal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 100 § 2 k.p.k.
o przysługujących mu uprawnieniach zgodnie z art. 100 § 2 k.p.k. i art.
Art. 126 § 1 k.p.k.
100 § 2 k.p.k.) oraz o uprawnieniu wynikającym z treści art. 126 § 1 k.p.k.
Art. 16 § 2 k.p.k.
i art. 16 § 2 k.p.k. – nie doręczył mu odpisu tego orzeczenia wraz z
art. 100 § 2 k.p.k
o przysługujących mu uprawnieniach zgodnie z art. 100 § 2 k.p.k.
art. 126 § 1 k.p.k
100 § 2 k.p.k.) oraz o uprawnieniu wynikającym z treści art. 126 § 1 k.p.k.
art. 16 § 2 k.p.k
k.p.k. i art. 16 § 2 k.p.k. – nie doręczył mu odpisu tego orzeczenia wraz z
art. 279 § 1 k.k
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 października 2000 r., sprawy Zbigniewa N., skazanego za przestępstwo określone w art. 279 § 1 k.k.
art. 64 § 1 k.k
z art. 64 § 1 k.k., z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika
art. 445 § 1 k.p.k
określonego w art. 445 § 1 k.p.k.
art. 521 k.p.k
art. 521 k.p.k. – na korzyść oskarżonego Rzecznik Praw Obywatelskich,

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

POSTANOWIENIE Z DNIA 5 PAŹDZIERNIKA 2000 R.

II KKN 306/2000

Wydanie przez sąd postanowienia o nieuwzględnieniu wniosku

obrońcy o przywrócenie terminu do wniesienia złożonego przez niego

środka zaskarżenia z powodu stwierdzenia, że niedotrzymanie nastąpiło z

przyczyn zależnych od obrońcy, zobowiązuje sąd do doręczenia tego postanowienia oskarżonemu z pouczeniem o sposobie jego zaskarżenia (art.

100 § 2 k.p.k.) oraz o uprawnieniu wynikającym z treści art. 126 § 1 k.p.k.

(art. 16 § 2 k.p.k.).

Przewodniczący: sędzia SN E. Gaberle.

Sędziowie SN: J. Skwierawski (sprawozdawca), J. Sobczak.

Prokurator Prokuratury Krajowej: S. Szustakiewicz.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 października 2000 r., sprawy Zbigniewa N., skazanego za przestępstwo określone w art. 279 § 1 k.k.

w zw. z art. 64 § 1 k.k., z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika

Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 23 listopada 1999 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 października 1999 r.

uchylił

zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postano-

wienie Sądu Rejonowego w Z. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 września 1998 r. Zbigniew N. uznany został za winnego przestępstwa określonego w art. 279 §

1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności.

Obrońca z urzędu złożył w ustawowym terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a po otrzymaniu go w dniu 9 października

1998 r., wniósł w dniu 27 października 1998 r. – a więc po upływie terminu

określonego w art. 445 § 1 k.p.k. – apelację wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Sąd Rejonowy w Z., postanowieniem z dnia 9 listopada 1998 r., nie

uwzględnił wniosku obrońcy, ustalając, że niedotrzymanie terminu nie było

rezultatem przyczyn „od strony niezależnych”. Obrońca nie złożył zażalenia

na to postanowienie, a oskarżony, który o posiedzeniu Sądu nie był zawiadomiony i nie był na nim obecny, nie został poinformowany o zapadłym

rozstrzygnięciu.

W związku z wprowadzeniem do wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności oskarżony zwrócił się w dniu 12 grudnia 1998 r. do Sądu o

informację o biegu apelacji. Sąd zawiadomił go pismem z dnia 5 stycznia

1999 r., że apelacja złożona została po upływie terminu, a wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony, „wyrok uprawomocnił się”, zaś

oskarżony „nie składał ani wniosku o sporządzenie uzasadnienia, ani apelacji”.

Oskarżony złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji w dniu 19 października 1999 r. Postanowieniem z dnia 29 października

1999 r. Sąd Rejonowy w Z. nie uwzględnił wniosku. W wyniku rozpoznania

złożonego przez oskarżonego zażalenia, Sąd Okręgowy w S., postanowieniem z dnia 23 listopada 1999 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Sąd ten przyjął, że oskarżony od czasu poinformowania go o nie-

przywróceniu obrońcy terminu do złożenia apelacji „miał pełną możliwość

uzyskania informacji co do trybu i terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (...), czego nie uczynił”, i z tego powodu „skarżący uchybił z

przyczyn od siebie zależnych” terminowi do złożenia tego wniosku.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją – na podstawie

art. 521 k.p.k. – na korzyść oskarżonego Rzecznik Praw Obywatelskich,

który podniósł w niej zarzut „rażącego naruszenia art. 100 § 2 i art. 16 § 2

k.p.k., polegającego na tym, że pomimo nieuwzględnienia wniosku obrońcy

o przywrócenie terminu do złożenia apelacji, o tej decyzji nie zawiadomiono

oskarżonego, nie informując go jednocześnie o przysługującym mu prawie

oraz terminie i sposobie do wniesienia środka odwoławczego” – i wniósł o

uchylenie obu zapadłych w tej sprawie postanowień i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z.

W uzasadnieniu kasacji Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że

Sąd Rejonowy „nie wywiązał się z obowiązku (...) pouczenia oskarżonego

o przysługujących mu uprawnieniach zgodnie z art. 100 § 2 k.p.k. i art. 16

k.p.k.”. Stanowiło to – zdaniem Rzecznika – „rażące naruszenie prawa do

obrony, uniemożliwiło bowiem odwołanie się do sądu drugiej instancji, zagwarantowane w wyrażonej w art. 176 ust. 1 Konstytucji zasadzie kontroli

instancyjnej, a także w przepisach kodeksu postępowania karnego”.

Rzecznik Praw Obywatelskich podkreślił, że oskarżony „nie ponosi żadnej

winy w tym, że jego obrońca nie wniósł apelacji w terminie”, oraz fakt, iż

„dopiero po prawidłowym zawiadomieniu oskarżonego, że może wnosić o

przywrócenie terminu (...), biegłby termin do złożenia środka odwoławczego”.

Uczestniczący w rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej uznał zarzuty kasacji za zasadne i złożył wniosek zbieżny z wnioskiem

sformułowanym w kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasację wniesioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich należało

uwzględnić.

Sąd Rejonowy nie uwzględnił wniosku obrońcy oskarżonego o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, którą złożył cztery dni po upływie

ustawowego terminu. Mimo ustalenia, że niedotrzymanie terminu było

skutkiem wyłącznej winy obrońcy, Sąd nie rozważał w ogóle możliwości

uwzględnienia wniosku ze względu na fakt, iż niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony postępowania, a więc oskarżonego. Co więcej, o wydaniu tego postanowienia oskarżony w ogóle nie

wiedział, ponieważ Sąd – wbrew obowiązkom wynikającym z art. 100 § 2

k.p.k. i art. 16 § 2 k.p.k. – nie doręczył mu odpisu tego orzeczenia wraz z

pouczeniem o sposobie zaskarżenia i o uprawnieniu do złożenia wniosku o

przywrócenie terminu do wniesienia apelacji. Podkreślenia wymaga nadto

fakt, że kiedy oskarżony – wezwany do odbycia kary – zwrócił się do Sądu

z prośbą o informację o biegu złożonej w jego sprawie apelacji, Sąd także

wtedy nie znalazł sposobności do wypełnienia wskazanych wyżej obowiązków. Przeciwnie, informując oskarżonego pismem z dnia 14 stycznia 1999

r. o odmowie przywrócenia obrońcy terminu do wniesienia apelacji, dodał

jednocześnie, że „w związku z tym wyrok uprawomocnił się”, ponieważ

sam skazany „nie składał ani wniosku o sporządzenie uzasadnienia, ani

apelacji”. Nie trzeba dodawać, że treść tego pisma nie dość, że nie zawierała jakiegokolwiek pouczenia oskarżonego o uprawnieniach przysługujących mu w zaistniałej sytuacji procesowej, to wyrażała w dodatku oczywistą

dezinformację, polegającą na wskazaniu, że nie dysponuje on żadnym

środkiem umożliwiającym kwestionowanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu.

Tymczasem, kiedy oskarżony złożył – po upływie 9 miesięcy od

otrzymania tego pisma – wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia

apelacji, Sąd Rejonowy odmówił przywrócenia terminu, stwierdzając: „Na-

wet jeśli przyjąć, iż niedotrzymanie terminu (...) do wniesienia apelacji nastąpiło z przyczyn niezależnych od skazanego, to dowiedział się o istnieniu

takiej przyczyny 14 stycznia 1999 r.”. Sąd Okręgowy zaaprobował to stanowisko, dopuszczając wszakże możliwość, iż termin do złożenia przez

oskarżonego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji nie

biegł od dnia doręczenia mu pisma z dnia 14 stycznia 1999 r., lecz od dnia

powzięcia przez niego wiadomości o możliwości złożenia takiego wniosku.

Sytuacja procesowa powstała w niniejszej sprawie z chwilą wydania

postanowienia o odmowie przywrócenia obrońcy terminu do wniesienia

apelacji była przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego i rozważań w literaturze prawniczej. Zajmowano w tej kwestii stanowisko zgodne,

wyrażające się w poglądzie, że uchybienie obrońcy, polegające na przekroczeniu terminu do złożenia środka zaskarżenia, nie może pozbawić

oskarżonego możliwości zaskarżenia orzeczenia, jeżeli w niczym nie przyczynił się do uchybienia terminu. Uwalnia to od szczegółowych rozważań

tej niekontrowersyjnej kwestii. Sądy orzekające w tej sprawie pogląd ten

najwyraźniej zignorowały, mimo iż jest on konsekwencją treści przepisów

prawa, a nie rezultatem wyłącznie teoretycznych założeń. Jest też oczywiste, że stworzenie oskarżonemu możliwości zaskarżenia orzeczenia w opisanej sytuacji jest obowiązkiem sądu, spoczywającym na nim od chwili wydania postanowienia o odmowie przywrócenia obrońcy terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Ustawowym sposobem wypełnienia tego obowiązku jest doręczenie tego postanowienia oskarżonemu wraz z pouczeniem o

sposobie i terminie zaskarżenia – co wynika wprost z treści art. 100 § 2

k.p.k. Nie sposób przecież prezentować w sposób racjonalny poglądu, że

oskarżony nie jest stroną postępowania w sprawie o przywrócenie terminu

do wniesienia na jego korzyść środka zaskarżenia. Sądy orzekające w niniejszej sprawie przeoczyły treść zawartego w tym przepisie postanowienia, co przesądza o zasadności zarzutu rażącego naruszenia tego przepisu

nie tylko przez sąd rozstrzygający o odmowie przywrócenia terminu obrońcy, lecz także przez sądy orzekające w przedmiocie wniosku oskarżonego

o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji – skoro i one nie dostrzegły

zarówno tego uchybienia, jak i jego oczywistych konsekwencji.

Pouczenie oskarżonego o sposobie i terminie zaskarżenia postanowienia odmawiającego obrońcy przywrócenia terminu do wniesienia środka

zaskarżenia, powinno być nadto uzupełnione pouczeniem o treści art. 126

§ 1 k.p.k. i o uprawnieniu do złożenia – wraz z zażaleniem – wniosku o

przywrócenie terminu do wniesienia środka. Jeżeli bowiem przyczyna

uchybienia obrońcy nie budziła wątpliwości, bo sprowadzała się do jego

oczywistego zaniedbania, to sama tylko polemika oskarżonego z ustaleniami sądu byłaby nieskuteczna, gdyby oskarżony nie był pouczony o możliwości wykazania, że do uchybienia doszło z przyczyn od niego niezależnych. W tej sytuacji za niewątpliwy uznać należy obowiązek pouczenia

oskarżonego przez Sąd – na podstawie art. 16 § 2 k.p.k. – o treści art. 126

§ 1 k.p.k. Nie ma bowiem wątpliwości, że powinność udzielenia uczestnikowi postępowania informacji o jego uprawnieniu „także w wypadkach, gdy

ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi” przeradza się w obowiązek sądu wtedy, „gdy w świetle okoliczności sprawy” pouczenie „było nieodzowne” (art. 16 § 2 k.p.k.). W rozważanej tu sytuacji procesowej skuteczność zażalenia oskarżonego zależy przecież od jego wiedzy o uprawnieniu

do uchylenia się od skutków zaniedbania obrońcy przez wykazanie, iż

przyczyny zaniedbania były od niego niezależne. Niewątpliwa nieodzowność pouczenia oskarżonego w niniejszej sprawie uzasadnia stwierdzenie,

że dopóki pouczenie to nie nastąpiło, dopóty wniosek oskarżonego o przywrócenie terminu nie mógł być uznany za nieskuteczny. Stwierdzenie to

wynika z faktu, iż doszło w tej sprawie najpierw do błędnego pouczenia

oskarżonego przez sąd, a później do nieuwzględnienia jego wniosku z powodu rzekomego niedopełnienia wymogów określonych w art. 126 § 1

k.p.k., a więc pozbawienia go – z naruszeniem prawa – przysługującego

mu uprawnienia do poddania skazującego wyroku kontroli instancyjnej.

Należy w konkluzji stwierdzić, iż wydanie przez sąd postanowienia o

nieuwzględnieniu wniosku obrońcy o przywrócenie terminu do wniesienia

złożonego przez niego środka zaskarżenia z powodu stwierdzenia, że niedotrzymanie nastąpiło z przyczyn zależnych od obrońcy, zobowiązuje sąd

do doręczenia tego postanowienia oskarżonemu z pouczeniem o sposobie

jego zaskarżenia (art. 100 § 2 k.p.k.) oraz o uprawnieniu wynikającym z

treści art. 126 § 1 k.p.k. (art. 16 § 2 k.p.k.).

Stwierdzone w niniejszej sprawie uchybienia, całkowicie pominięte –

zarówno co do faktu ich popełnienia, jak i ich znaczenia – w rozważaniach

sądów orzekających w przedmiocie wniosku oskarżonego o przywrócenie

terminu do wniesienia apelacji, przesądzają o rażącym naruszeniu przez te

sądy przepisów wskazanych w zarzucie skargi kasacyjnej.

Ponowne, merytoryczne rozpoznanie wniosku powinno nastąpić z

uwzględnieniem wszystkich przedstawionych uwag.