Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II KK 76/08 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal order for insanity dismissal due to reliance on evidence not presented at trial.

Numero d'incarto II KK 76/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's order dismissing criminal proceedings due to the defendant's insanity. The lower courts relied on witness testimonies and expert opinions that were never presented or disclosed during the trial. Consequently, the court found a violation of the right to defense and the rules of evidence, ordering a retrial.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 354 pkt 2 k.p.k.; Art. 92 k.p.k.; Art. 410 k.p.k.; Art. 6 k.p.k.: If a prosecutor's request to dismiss proceedings due to insanity is heard at trial, the court's decision must be based solely on evidence presented at that trial; reliance on undisclosed evidence violates the right to defense.

Parole chiave

Generato dall'IA
insanity dismissal right to defense evidence at trial criminal proceedings Supreme Court retrial order procedural violation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 354 pkt 2 k.p.k.
do skierowania sprawy na posiedzenie w trybie art. 354 pkt 2 k.p.k.
Art. 92 k.p.k.
Teza ta znajduje swoje oparcie w treści art. 92 k.p.k., jak
Art. 410 k.p.k.
też art. 410 k.p.k. Wprawdzie w tym ostatnim przepisie mowa jest jedynie o
Art. 6 k.p.k.
Skutkowało to naruszeniem prawa do obrony, które uregulowano w art. 6 k.p.k.
Art. 324 § 1 k.p.k.
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2006 r., Sąd Okręgowy w W., po rozpoznaniu na rozprawie wniosku prokuratora - złożonego w trybie art. 324 § 1
Art. 354 pkt 3 k.p.k.
Kwestię tę reguluje art. 354 k.p.k.
Art. 322 § 2 k.p.k.
k.p.k. w zw. z art. 322 § 2 k.p.k.
art. 457 § 3 k.p.k
wyroku tego sądu (art. 457 § 3 k.p.k.), niemniej z samej istoty takiego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać dlaczego zarzuty i wnioski
art. 354 pkt 2 k.p.k
do skierowania sprawy na posiedzenie w trybie art. 354 pkt 2 k.p.k.
art. 255 § 2 k.k

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

POSTANOWIENIE Z DNIA 31 PAŹDZIERNIKA 2008 R.

II KK 76/08

1. Wprawdzie Kodeks postępowania karnego w żadnym z przepisów,

w tym też w art. 94 § 1 i art. 98 § 1, nie określa, co powinno zawierać uzasadnienie postanowienia sądu odwoławczego, jak to czyni w przypadku

wyroku tego sądu (art. 457 § 3 k.p.k.), niemniej z samej istoty takiego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać dlaczego zarzuty i wnioski

zażalenia zostały uznane za zasadne albo niezasadne. Wymogi te powinny

w szczególności spełniać postanowienia sądów odwoławczych, które zapadają na skutek rozpoznania zażalenia na postanowienia merytorycznie

kończące postępowanie. Te bowiem postanowienia są w swym charakterze bardzo zbliżone do wyroków.

2. Jeżeli wniosek prokuratora o umorzenie postępowania z powodu

niepoczytalności sprawcy i o zastosowanie wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym jest rozpatrywany na rozprawie (art. 354 pkt 2 k.p.k.), to podstawą postanowienia sądu w przedmiocie tego wniosku mogą być wyłącznie dowody przeprowadzone - choćby pośrednio  na rozprawie. Podstawę postanowienia mogą

też stanowić dowody przeprowadzone bezpośrednio tylko w postępowaniu

przygotowawczym, o ile zostały ujawnione na rozprawie zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Przewodniczący: sędzia SN T. Artymiuk.

Sędziowie: SN R. Malarski, SA (del do SN) H. Komisarski

(sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz-Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Ryszarda M., wobec którego umorzono

postępowanie karne z powodu niepoczytalności i zastosowano środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, po

rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 31 października 2008 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść Ryszarda Zenona M. od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 18

sierpnia 2006 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Okręgowego

w W. z dnia 20 czerwca 2006 r.,

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 20 czerwca 2006 r. i p r z e k a z a ł sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Ryszardowi M. postawiono zarzut popełnienia 3 przestępstw z art.

255 § 2 k.k. w zw. z art. 136 § 3 k.k. i art. 235 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., 2

przestępstw z art. 190 § 1 k.k., 2 przestępstw z art. 256 k.k. i 2 przestępstw

z art. 257 k.k. oraz przestępstw z art. 191 § 1 k.k., z art. 267 § 1 k.k., z art.

13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k., z art. 136 § 3 k.k. i art. 257 k.k. w zw. z art.

235 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k., a także z art. 235 k.k. i 275 § 1 k.k. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2006 r., Sąd Okręgowy w W., po rozpoznaniu na rozprawie wniosku prokuratora - złożonego w trybie art. 324 § 1

k.p.k. – umorzył postępowanie karne przeciwko podejrzanemu, z uwagi na

jego niepoczytalność w chwili popełnienia zarzucanych mu czynów i jednocześnie zastosował wobec niego środek zabezpieczający w postaci

umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym.

Powyższe postanowienie zaskarżył Ryszard M., który zarzucił Sądowi Okręgowemu m.in. naruszenie prawa do obrony przez nieprzeprowadzenie na rozprawie dowodów z zeznań świadków.

Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2006 r., Sąd Apelacyjny w W.

utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Kasację od tego ostatniego postanowienia, na korzyść Ryszarda M.,

wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich. Skarżący podniósł zarzut „rażącego i

mogącego mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenia art. 433

§ 2 k.p.k. i art. 458 k.p.k. w zw. z art. 98 § 1 k.p.k. polegającego na braku

rozważenia oraz ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do podniesionego w zażaleniu podejrzanego zarzutu naruszenia

prawa do rzetelnego procesu poprzez nieprzeprowadzenie na rozprawie

dowodów z zeznań świadków”.

W konkluzji Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w W.

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kasacja okazała się zasadna.

Ryszard M, w zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z

dnia 20 czerwca 2006 r. podniósł zarzut naruszenia prawa do rzetelnego

procesu i prawa do obrony, przez nieprzeprowadzenie na rozprawie dowodów z zeznań świadków. Podkreślił przy tym, że chodzi mu zarówno o

świadków, którzy obciążyli go w swoich zeznaniach, tj. wskazali go jako

sprawcę zarzucanych mu czynów, jak też o świadków, którzy złożyli korzystne dla niego zeznania. Zauważyć jednocześnie należy, że podejrzany

nie przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów.

Zgodnie z art. 433 § 2 k.p.k., sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym. Wymogom tym nie sprostał Sąd Apelacyjny w W., który rozpoznawał zażalenie

podejrzanego. Nie rozważył bowiem podniesionego przez niego zarzutu,

który opisano wyżej. Uzasadnienie Sądu Apelacyjnego nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji w tym zakresie. Niewątpliwie stanowi to rażące naruszenie przepisu art. 433 § 2 k.p.k. Wprawdzie Kodeks postępowania karnego w żadnym z przepisów, w tym też w art. 94 § 1 i art. 98 § 1, nie określa, co powinno zawierać uzasadnienie postanowienia sądu odwoławczego, jak to czyni w przypadku wyroku tego sądu (art. 457 § 3 k.p.k.), niemniej z samej istoty takiego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać dlaczego zarzuty i wnioski zażalenia zostały uznane za zasadne albo niezasadne. Wymogi te powinny w szczególności spełniać postanowienia sądów odwoławczych, które zapadają na skutek rozpoznania zażalenia

na postanowienia merytorycznie kończące postępowanie. Te bowiem postanowienia są w swym charakterze bardzo zbliżone do wyroków.

W rezultacie zaskarżone kasacją postanowienie Sądu Apelacyjnego

powinno odzwierciedlać tok rozumowania tego Sądu, a więc przebieg i

efekty nakazanego dyspozycją art. 433 § 2 k.p.k. rozważenia zarzutów i

wniosków zawartych w zażaleniu. Tak się jednak nie stało, co podkreślono

już wcześniej.

Uchybienie Sądu Apelacyjnego nie tylko mogło, ale wręcz miało

istotny wpływ na treść wydanego przez ten Sąd postanowienia. Rzecz bowiem w tym, że podejrzany wytknął Sądowi Okręgowemu nieprzeprowadzenie na rozprawie dowodów z przesłuchania świadków. Gdyby Sąd Apelacyjny rozważył przedmiotowy zarzut to dostrzegłby jego zasadność i byłby zmuszony uchylić zaskarżone postanowienie.

Dla rzetelnego odniesienia się do poruszonej tutaj kwestii niezbędne

jest poddanie analizie przewidzianej w Kodeksie postępowania karnego

procedury rozpoznania wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z

powodu niepoczytalności sprawcy i o zastosowanie wobec niego środka

zabezpieczającego, w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym.

Kwestię tę reguluje art. 354 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem, regułą jest

rozpoznanie wniosku na rozprawie, a jedynie wyjątkowo może on być skierowany na posiedzenie. Ten ostatni przypadek wymaga spełnienia dwóch

warunków. Po pierwsze, w świetle materiałów postępowania przygotowawczego popełnienie przez podejrzanego czynu zabronionego i jego niepoczytalność w chwili tego czynu nie mogą budzić wątpliwości. Jest to warunek merytoryczny. Po drugie, musi być spełniony warunek formalny, tj. prezes sądu (również przewodniczący wydziału albo uprawniony sędzia  art.

93 § 2 k.p.k.) musi uznać za celowe rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu.

Decyzja ta winna być wyrażona poprzez wydanie stosownego zarządzenia.

Wyrażona w art. 354 k.p.k. zasada, nakazująca rozpoznanie przedmiotowego wniosku na rozprawie, jest słuszna. Dochodzi tu wszak do rozstrzygnięcia o wadze równej orzeczeniu kary pozbawienia wolności. Co

więcej, okresu pobytu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym nie określa się z góry ( art. 94 § 2 k.k. ). W rzeczywistości pozbawienie wolności

osoby wobec której wspomniany środek zabezpieczający zastosowano

może trwać przez wiele lat. Ustawodawca wyszedł więc z trafnego założenia, że w tej sytuacji jedynie rozprawa może zapewnić pełną gwarancję

ochrony praw takiej osoby.

Rozprawa, na której rozpatrywany jest wniosek prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie

wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym odbywa się na zasadach ogólnych (oczywiście zawsze z wyłączeniem jawności  art. 359 pkt 1 k.p.k.). Z mocy art. 380 k.p.k.

do osoby, której wniosek dotyczy stosuje się odpowiednio przepisy odnoszące się do oskarżonego.

W szczególności należy zwrócić uwagę na to, że w omawianym

przypadku znajdują zastosowanie wszelkie reguły dotyczące przeprowadzania i ujawniania dowodów na rozprawie. Chodzi tu o regulacje rozdziału

45. Zasadą jest zatem bezpośrednie przeprowadzenie dowodów na rozprawie. Istnieją oczywiście odstępstwa od tej zasady, które uregulowane są

w rozdziale 45 (np. art. 389 k.p.k., art. 391 k.p.k., art. 392 k.p.k., czy 394

k.p.k.). Możliwe jest też ograniczenie przewodu sądowego, jeżeli spełnione

zostaną przesłanki, o których mowa w art. 388 k.p.k. Niemniej, podstawę

orzeczenia sądu mogą stanowić tylko te okoliczności, które zostały na rozprawie ujawnione. Teza ta znajduje swoje oparcie w treści art. 92 k.p.k., jak

też art. 410 k.p.k. Wprawdzie w tym ostatnim przepisie mowa jest jedynie o

wyroku, ale wypływającą z niego zasadę należy wprost odnosić także do

postanowień zapadających po przeprowadzeniu rozprawy (por. J. Grajewski, L. K. Paprzycki i M. Płachta: Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Tom I, Kraków 2003, str. 1029). Przyjęcie odmiennego stanowiska raziłoby wręcz niekonsekwencją. Kodeks postępowania karnego w rozdziale

45 wyraźnie uregulował bowiem sposób przeprowadzania i ujawniania dowodów na rozprawie. Gdyby reguły wynikające z tego rozdziału nie musiały

być realizowane w analizowanym przypadku, to regulacja art. 354 pkt 2

k.p.k., nakazująca z zasady rozpoznanie wskazanego w tym przepisie

wniosku prokuratora na rozprawie, straciłaby swój sens. Sytuacja ta nie

różniłaby się bowiem niczym od sytuacji, w której sąd proceduje na posiedzeniu, co przecież ma być wyjątkiem.

Podsumowując, jeżeli wniosek prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i o zastosowanie wobec niego

środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym jest rozpatrywany na rozprawie, to podstawą postanowienia sądu

w przedmiocie tego wniosku mogą być wyłącznie dowody przeprowadzone

– choćby pośrednio  na rozprawie. Podstawę postanowienia mogą też

stanowić dowody przeprowadzone bezpośrednio tylko w postępowaniu

przygotowawczym, o ile zostały ujawnione na rozprawie zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wyjść

trzeba od tego, że wniosek prokuratora o umorzenie postępowania karnego przeciwko Ryszardowi M. i zastosowanie wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym został

skierowany do rozpoznania na rozprawie. Prezes sądu nie znalazł podstaw

do skierowania sprawy na posiedzenie w trybie art. 354 pkt 2 k.p.k.

Idąc dalej, jedyna rozprawa, na której przeprowadzone zostało postępowanie dowodowe w sprawie Ryszarda M. odbyła się 20 czerwca 2006

r. Na tym terminie przesłuchano podejrzanego, który nie przyznał się do

popełnienia zarzucanych mu czynów. Przesłuchano też biegłych psychiatrów i psychologa. Nie przeprowadzono przy tym i nie ujawniono żadnych

innych dowodów. W szczególności nie przesłuchano świadków. Z protokołu

nie wynika zarazem aby doszło do ograniczenia przewodu sądowego.

Tymczasem w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 czerwca 2006 r. Sąd

Okręgowy powołuje się na dwudziestu wymienionych z imienia i nazwiska

świadków, protokoły oględzin komputerów i dyskietek oraz na treść opinii

biegłych z zakresu informatyki. W oparciu o te dowody ustala sprawstwo

podejrzanego w zakresie zarzucanych mu czynów.

Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd Okręgowy, z rażącą obrazą art.

92 k.p.k. i art. 410 k.p.k., za podstawę swojego postanowienia przyjął dowody, które nie zostały przeprowadzone – nawet pośrednio – na rozprawie.

Nadto, podejrzany nie miał możliwości zadawania pytań świadkom oraz

biegłym z zakresu informatyki, jak również wypowiedzenia się co do pozostałych dowodów. Skutkowało to naruszeniem prawa do obrony, które uregulowano w art. 6 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zarzuty podniesione w kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich okazały się w pełni zasadne.

Charakter i waga uchybień, których dopuściły się sądy obu instancji przemawiały jednak za uchyleniem nie tylko zaskarżonego postanowienia, ale i

utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Okręgowego w W. Takie też

rozstrzygnięcie powziął Sąd Najwyższy i temu ostatniemu Sądowi przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Rozpatrując ponownie sprawę, Sąd Okręgowy winien uwzględnić wyżej przedstawione zapatrywania prawne Sądu Najwyższego, a w szczególności przeprowadzić wolne od uchybień postępowanie dowodowe. Powinien też pamiętać, że postanowienie o umorzeniu postępowania z powodu

niepoczytalności sprawcy i zastosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego  zapadłe na skutek wniosku prokuratora złożonego w trybie art.

324 § 1 k.p.k.  musi zawierać dokładne określenie zarzucanych podejrzanemu czynów i ich kwalifikację prawną, a w uzasadnieniu należy zawrzeć

wyczerpujące i precyzyjne ustalenia co do jego sprawstwa – art. 354 pkt 3

k.p.k. w zw. z art. 322 § 2 k.p.k.