Supreme Court quashes criminal sentence due to appellate court exceeding appeal complaint limits under Polish Criminal Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland quashed the appealed judgment regarding the criminal measure imposed on the defendant, P.P., for domestic violence and theft. The appellate court had applied a heavier sentence than the first-instance court despite the appeal primarily challenging the conviction, which the Supreme Court found violated the principle that appellate courts are bound by the scope of the appeal complaint. Consequently, the case was remanded to the District Court for a new sentencing decision within the correct legal boundaries.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 433 § 1 k.p.k.; Art. 447 § 1 k.p.k.: The appellate court is bound by the scope of the appeal complaint; even when the appeal challenges the conviction, the court cannot exercise reformatory jurisdiction to impose a heavier sentence unless specifically authorized by law.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
II KK 610/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Piotr MirekSSN Andrzej TomczykProtokolant Klaudia Binienda w sprawie P. P. skazanego za czyny z art. 207 § 1 k.k. i inne, po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k. na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2023 r. kasacji Prokuratora Generalnego wniesionej na korzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt V Ka 971/21, utrzymującego w mocy wyrok Sąd Rejonowego w Radomiu z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt II K 1456/18, uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej środka karnego określonego w art. 41a § 1 k.k. i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Radomiu.
UZASADNIENIE
P. P. został oskarżony o to, że: 1.W okresie od września 2014 r. daty bliżej nieustalonej do kwietnia 2016 r. daty bliżej nieustalonej w L. i w R. znęcał się psychicznie nad konkubiną M. B. w ten sposób, że wszczynał awantury, w trakcie których wyzywał ją słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, kontrolował, poniżał, ośmieszał, niepokoił, ograniczał kontakty, groził pozbawieniem życia i zdrowia, tj. o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. 2.W okresie od października 2017 r. daty bliżej nieustalonej do dnia 14 lutego 2018 r. w R. znęcał się psychicznie nad konkubiną M.
B. w ten sposób, że wszczynał awantury, w trakcie których wyzywał ją słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, kontrolował, poniżał, ośmieszał, niepokoił, ograniczał kontakty, groził pozbawieniem życia i zdrowia oraz w dniu 14 lutego 2018 r. podczas awantury uszkodził należący do pokrzywdzonej telefon marki Samsung, tj. o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. 3.W dniu 16 kwietnia 2018 r. w R. pozbawił wolności M. B. w ten sposób, że używając siły fizycznej doprowadził ją do pojazdu, po czym ją do niego wepchnął i zablokował zamek w drzwiach, czym uniemożliwił jej samodzielne opuszczenie samochodu, a następnie jeździł z pokrzywdzoną po R., tj. o przestępstwo z art. 189 § 1 k.k.
4. W dniu 16 kwietnia 2018 r. w R. stosował wobec M. B. groźbę bezprawną w celu zmuszenia jej do określonego zachowania, w ten sposób, że grożąc jej zabójstwem poprzez spowodowanie wypadku drogowego zmusił ją do wydania należącego do niej telefonu komórkowego marki S., a następnie przełamując zabezpieczenie w postaci wzoru hasła odblokowującego telefon marki S. bez uprawnienia uzyskał dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonych, tj. o przestępstwo z art. 191 § 1 k.k. w zb. z art. 267 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Sąd Rejonowy w Radomiu wyrokiem z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt II K 1456/18, uznał P. P. za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów i wymierzył mu kary: za czyn z pkt 1. - roku pozbawienia wolności, za czyn z pkt 2. - 9 miesięcy pozbawienia wolności, za czyn z pkt 3. - 6 miesięcy pozbawienia wolności, zaś za czyn z pkt 4. - 5 miesięcy pozbawienia wolności.
Na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 85a k.k. i art. 86 § 1 k.k. kary te połączył i wymierzył oskarżonemu karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 41a § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz zbliżania się do pokrzywdzonej M. B. na odległość nie mniejszą niż 200 metrów. Orzekł także o kosztach procesu. Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego, który zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając obrazę prawa procesowego (art. 4 k.p.k., art. 5 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 7 k.p.k.) oraz błąd w ustaleniach faktycznych i domagał się zmiany wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu czynów, nadto – z ostrożności procesowej – zarzucił rażącą niewspółmierność kary, Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt V Ka 971/21, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wyroku wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok w zakresie utrzymującym w mocy orzeczenie o środku karnym z art. 41a § 1 k.k., na korzyść oskarżonego P. P.. Zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 i § 2 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na zaniechaniu przeprowadzenia należytej kontroli odwoławczej wyroku Sądu I instancji, w tym rozpoznania sprawy poza granicami zarzutów postawionych w apelacji obrońcy wywiedzionej na korzyść oskarżonego, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w zakresie środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej, mimo iż zapadło ono z rażącą obrazą przepisów prawa materialnego, tj. art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 41a § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2b k.k., polegającą na orzeczeniu wobec oskarżonego P. P. środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej M.
B. na odległość nie mniejszą niż 200 metrów, bez wskazania okresu obowiązywania tego środka, podczas gdy przepis art. 43 § 1 k.k. wskazuje, że zakazy wymienione w art. 39 pkt 2 - 2b k.k. orzeka się w latach, od roku do lat 15, co obliguje sąd do określenia czasookresu obowiązywania środka karnego”. Podnosząc powyższe, Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Mimo iż nasuwa uwagi krytyczne (o czym niżej), kasacja jest oczywiście zasadna, wobec czego uwzględniono ją w całości na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.).
Nie ulega bowiem wątpliwości, że nie korygując uchybienia popełnionego przez Sąd I instancji, Sąd odwoławczy z rażącym naruszeniem prawa nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku przeprowadzenia prawidłowej kontroli zaskarżonego wyroku. Jak to wskazano w zarzucie kasacji, przepis art. 43 § 1 k.k. stanowi m.in., że zakazy wymienione w art. 39 pkt 2 - 2b k.k., tj. również określony w art. 39 pkt 2b k.k. zakaz zbliżania się do określonych osób, orzeka się w latach, od roku do lat 15. Skutkowało zatem obrazą prawa materialnego orzeczenie przez Sąd I instancji wobec oskarżonego środka karnego w postaci wspomnianego zakazu, bez podania okresu obowiązywania tego zakazu.
Nie podniósł tego w apelacji obrońca, jednak nie zwalniało to Sądu odwoławczego od wyeliminowania oczywistego uchybienia. Nakazywały to przepisy art. 433 § 1 i art. 440 k.p.k., z których pierwszy obliguje do rozpoznania sprawy w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w szerszym zakresie m.in. w wypadku wskazanym w art. 440 k.p.k., ten zaś przepis stanowi, że niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów orzeczenie podlega zmianie na korzyść oskarżonego (w określonej sytuacji uchyleniu), jeżeli jego utrzymanie w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe.
Zaniechanie skorygowania wyroku Sądu meriti w omawianym zakresie przez Sąd Okręgowy trzeba uznać za rażące naruszenie wymienionych przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wyroku, który przy prawidłowym procedowaniu byłby wyrokiem zmieniającym, a nie utrzymującym w mocy wyrok Sądu I instancji. Rażąca niesprawiedliwość utrzymania w mocy tego wyroku wynikała z faktu, że orzeczenie przez Sąd Rejonowy wobec oskarżonego środka karnego bez podania okresu obowiązywania zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej oznaczało, że tego zakazu skazany musiałby przestrzegać bezterminowo (trwale), czego przecież art. 43 § 1 k.k. nie przewiduje.
W kasacji słusznie też nadmieniono, że negatywne dla niego konsekwencje wadliwego orzeczenia rozciągałyby się również na kwestię zatarcia skazania, które nie może nastąpić przed wykonaniem środka karnego (art. 107 § 6 k.k.). Trzeba przy tym zaznaczyć, że przedmiotowe uchybienie nie mogło zostać naprawione poprzez wydanie w postępowaniu wykonawczym orzeczenia, o którym mowa w art. 13 § 1 k.k.w. (zob. wyroki Sądu Najwyższego, np. z dnia 15 listopada 2017 r., IV KK 284/17; z dnia 21 lutego 2021 r., IV KK 520/20; z dnia 5 lipca 2022 r., I KK 219/22).
Nie zmienia poglądu o oczywistej zasadności kasacji, która prawidłowo określiła zaistniałe uchybienie, nietrafne wskazanie jako naruszonego przez Sąd odwoławczy art. 433 § 2 k.p.k. W tym względzie w skardze argumentowano, że „przepis art. 433 § 2 k.p.k. obliguje Sąd II instancji do należytego rozważenia wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym. W wywiedzionej w niniejszej sprawie apelacji obrońcy postawiony był m.in. zarzut rażącej niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary. Zgodnie zaś z treścią art. 447 § 2 k.p.k. apelację co do kary uważa się za zwróconą przeciwko całości rozstrzygnięcia o karze i środkach karnych, w realiach tej sprawy - w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej.
Wprawdzie w apelacji obrońcy nie zostało wprost podniesione uchybienie dotyczące orzeczonego na podstawie art. 41a § 1 k.k. środka karnego, tym niemniej Sąd II instancji kontrolując orzeczenie w całości, w tym także w zakresie kary, zobligowany był nie tylko do należytego rozpoznania zarzutu dotyczącego niewspółmierności kary w myśl art. 433 § 2 k.p.k., w aspekcie oczywistej obrazy przepisów prawa materialnego, ale też do rozważenia z urzędu, niezależnie od zarzutów środka odwoławczego, czy utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia nie będzie rażąco niesprawiedliwe”.
Nasuwa to spostrzeżenie, że w ten sposób Autor kasacji popada w sprzeczność – w istocie neguje podniesiony zarzut naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 440 k.p.k., twierdząc, że dla naprawienia uchybienia popełnionego przez Sąd I instancji nie było konieczne wychodzenie poza granice podniesionych zarzutów, jako że zarzut rażącej niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary (wypada odnotować, że apelacja w pierwszej kolejności kwestionowała winę, co zgodnie z art. 447 § 1 k.p.k. pozwalało ją traktować jako zwróconą przeciwko całości wyroku) obligował do kontroli również orzeczenia o środku karnym, zarazem jednak podtrzymuje tezę o powinności działania przez Sąd ad quem z urzędu, niezależnie od zarzutów apelacji.
Należy jednak przyjąć, że w grę nie wchodzi naruszenie art. 433 § 2 k.p.k., skoro apelacja pochodziła od podmiotu fachowego i zawierała ściśle sprecyzowane zarzuty, które nie odnosiły się do środka karnego. W piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, że pomimo rozszerzenia granic kontroli odwoławczej w zakresie wskazanym w art. 447 § 1–3 k.p.k., sąd odwoławczy pozostaje związany podniesionymi zarzutami (art. 433 § 1 k.p.k.) oraz że możliwość orzekania w rozszerzonych granicach zaskarżenia zachodzi przy uwzględnieniu zarzutu odwoławczego.
Może to nastąpić wówczas, gdy sąd odwoławczy stwierdza zaistnienie uchybienia wskazanego w zarzucie odwoławczym i w takiej sytuacji zastosowanie art. 447 § 1–3 k.p.k. umożliwia wydanie orzeczenia w szerszym zakresie niż wynikający z podniesionego zarzutu. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia zarzutu odwoławczego orzekanie poza jego granicami powinno nastąpić tylko w wypadkach wskazanych w ustawie, np. w art. 440 k.p.k. Wówczas bowiem odpada potrzeba zastosowania art. 447 § 1–3 k.p.k., skoro nie dochodzi do zmiany orzeczenia w granicach zarzutów.
Niestwierdzenie uchybień podniesionych w środku odwoławczym wyłącza orzekanie reformatoryjne lub kasatoryjne w granicach zaskarżenia. W takiej sytuacji kontrola odwoławcza jest przeprowadzana w szerszym zakresie tylko na podstawie szczególnych przepisów (art. 435, 439 § 1, art. 440 i 455 k.p.k.) i tylko w okolicznościach tam wskazanych może nastąpić orzekanie poza granicami zarzutów [zob. D. Świecki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany.”, LEX/el. 2023, teza 16 do art. 447]. Inaczej rzecz ujmując, w tych sprawach, w których skarżący sformułował zarzuty, nawet zaskarżenie wyroku co do winy, a więc przy uwzględnieniu domniemania ustanowionego w art. 447 § 1 k.p.k., dotyczącego „całości wyroku”, nie wymusi kontroli tego wyroku w aspekcie wszystkich podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1–4 k.p.k., ponieważ sąd odwoławczy jest związany, zgodnie z art. 433 § 1 k.p.k., także granicami zarzutów podniesionych w apelacji, i to niezależnie od kierunku zaskarżenia [zob.
R. A. Stefański (red.), S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom IV. Komentarz do art. 425-467, WKP 2021, teza 7 do art. 447]. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej środka karnego, tj. utrzymującej w mocy orzeczenie o tym środku zawarte w wyroku Sądu I instancji i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Radomiu, który wyda stosowne orzeczenie. [K.K.] [ms]