Supreme Court dismissed cassation; contradiction between verdict and reasoning does not violate execution under Art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the prosecutor against a suspended sentence decision. The prosecutor argued that the lower court's reasoning declared the defendant innocent of the crime for which the sentence was upheld, creating a contradiction. The court ruled that this discrepancy exists only between the verdict's reasoning and its operative part, not within the verdict's text itself, and therefore does not prevent execution under Article 439 § 1 point 7 of the Code of Criminal Procedure. Consequently, the appeal was rejected as it did not meet the specific statutory requirements for overturning the judgment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.; Sprzeczność między treścią wyroku a jego uzasadnieniem nie stanowi uchybienia uniemożliwiającego wykonanie orzeczenia, lecz wymaga innego środka zaskarżenia w razie rażącej obraz prawa.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
POSTANOWIENIE Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2010 R.
II KK 42/10
Sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego wykonanie (art.
439 § 1 pkt 7 k.p.k.) to, gdy chodzi o wyrok, sprzeczność między poszczególnymi jego rozstrzygnięciami i to nie każda, lecz jedynie taka, która powoduje,
że niemożliwe staje się wykonanie wyroku. Przepis ten nie obejmuje zatem
ani sytuacji, gdy sprzeczność w treści wyroku utrudnia jedynie, ale nie uniemożliwia jego wykonania, ani sprzeczności zachodzącej między samym wyrokiem, a więc jego treścią (dyspozytywną częścią), a jego uzasadnieniem,
jako że uzasadnienie to nie stanowi integralnego elementu treści wyroku. W
tej pierwszej sytuacji, stosownie do art. 13 § 1 k.k.w. możliwe jest wystąpienie
do sądu, który wydał orzeczenie, o rozstrzygnięcie wątpliwości co do jego wykonania, a w drugiej mamy do czynienia z rażącą obrazą prawa materialnego
lub procesowego, która miała istotny wpływ na treść wyroku w rozumieniu art.
523 § 1 w zw. z art. 438 pkt 1 lub 2 k.p.k., ale nie z uchybieniem, o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.
Przewodniczący: sędzia SN W. Płóciennik.
Sędziowie SN: J. Dołhy, T. Grzegorczyk (sprawozdawca).
Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking.
Sąd Najwyższy w sprawie Magdaleny S., skazanej z art. 286 § 1 k.k., po
rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 15 września 2010 r., kasacji,
wniesionej przez prokuratora na korzyść skazanej od wyroku Sądu Okręgo-
wego w W. z dnia 25 września 2009 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego z dnia 31 stycznia 2008 r.,
o d d a l i ł k a s a c j ę (...).
UZASADNIENIE
Magdalena S. odpowiadała w wieloosobowym procesie, będąc oskarżoną o to, że: a) w dniu 29 lipca 2002 r. w O., działając wspólnie i w porozumieniu w Rafałem P. i Dariuszem Z., w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia, spowodowała zdarzenie w postaci pozorowanej kolizji drogowej samochodu marki Mercedes z samochodem marki Renault Megane, będącej podstawą do wypłaty odszkodowania, tj. przestępstwo z art.
298 § 1 k.k. i b) w dniu 29 lipca 2002 r. w O., działając wspólnie i w porozumieniu z Dariuszem Z., po upozorowanej kolizji samochodu marki Mercedes z
samochodem marki Renault Megane, wyłudziła poświadczenie nieprawdy w
mandacie karnym, poprzez podstępne wprowadzenie w błąd interweniującego
funkcjonariusza Policji, co do przyczyn i okoliczności wypadku, tj. przestępstwo z art. 272 k.k. oraz c) w okresie od dnia 29 lipca 2002 r. do dnia 28
sierpnia 2002 r. w O. i W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
wspólnie i w porozumieniu z Rafałem P. i Dariuszem Z., poprzez wprowadzenie w błąd, co do okoliczności i przyczyn kolizji drogowej samochodu marki
Mercedes z samochodem marki Renault Megane w dniu 29 lipca 2002 r. doprowadziła Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kocie 11 972 zł wypłaconych w dniu
28 sierpnia Dariuszowi Z. z tytułu ubezpieczenia OC samochodu marki Re-
nault Megane oraz Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. do niekorzystnego
rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 11 488 zł wypłaconych
w dniu 21 sierpnia 2002 r. Magdalenie K. z tytułu ubezpieczenia AC samochodu marki Renault Megane, tj. przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w W. uniewinnił
oskarżoną od popełnienia drugiego z czynów, tzn. przestępstwa z art. 272
k.k., uznał zaś za winną pierwszego z nich, czyli czynu z art. 298 § 1 k.k., z
tym że wyeliminował z jego opisu współdziałanie oskarżonej z Dariuszem Z.,
skazując ją za to przestępstwo na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności
oraz trzeciego, a więc czynu z art. 286 § 1 k.k., orzekając zań karę 2 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę 100 stawek dziennych po 10 zł każda i wymierzając jako karę łączną pozbawienia wolności karę 2 lat z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 lat. Nadto orzeczono wobec
oskarżonej na podstawie art. 46 § 1 k.k. – solidarnie z Rafałem P. i Dariuszem
Z. – z racji skazania za czyn z art. 286 § 1 k.k. obowiązek naprawienia szkody
na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń S.A. na kwotę 23 460 zł i obciążono ją kosztami procesu wynikającymi z faktu skazania.
Po rozpoznaniu apelacji, z jakimi wystąpili w tym procesie obrońcy
oskarżonych, w tym obrońca Magdaleny S., Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z
dnia 25 września 2009 r. zmienił wobec niej zaskarżony wyrok w tej sposób,
że uniewinnił ją od popełnienia pierwszego z czynów, tj. przestępstwa z art.
298 § 1 k.k., uznając – z przywołaniem art. 5 § 2 k.p.k. – że nie wykazano, by
oskarżona miała świadomość udziału w pozorowanej kolizji, uchylając także
wobec niej całkowicie rozstrzygnięcie z pkt 16 wyroku sądu meriti o obowiązku naprawienia szkody PZU, jak i z pkt 21 o obciążeniu jej kosztami procesu,
przyjmując, że obciążają one Skarb Państwa, a poza tym utrzymał w mocy
wyrok Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd odwoław-
czy jednak wskazał, że: „Skoro nie zdołano wykazać, by oskarżona miała
świadomość udziału w pozorowanej kolizji, nie sposób przypisać jej udział w
oszustwie ma szkodę ubezpieczyciela. Konkluzją tych rozważań był wymóg
uniewinnienia oskarżonej nie tylko od czynu przypisanego jej w pkt 11.I i
uchylenia rozstrzygnięć w pkt 16 i 21 kontrolowanego wyroku (…), ale i uniewinnienia Magdaleny S. od czynu przypisanego jej w pkt 11.III (…), a co za
tym idzie uchylenia też dotyczących jej rozstrzygnięć zawartych w punktach
13 (dotyczącym kary łącznej) i 14 (jej warunkowego zawieszenia) oraz wyeliminowania jej współudziału z opisu czynu przypisanego Rafałowi P. w pkt
1.XXVII”, a następnie, że: „Wobec braku wskazanych rozstrzygnięć sądu odwoławczego zasadne wydaje się wniesienie przez uprawniony podmiot na korzyść Magdaleny S. nadzwyczajnego środka odwoławczego, o którym mowa
w art. 521 k.p.k.(…)”. Wskazano też, że uprawnienia takiego z uwagi na warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności nie ma obrońca
skazanej. Po wydaniu tego orzeczenia obrońca wystąpił o sprostowanie
oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku, przez dodanie w nim, że uniewinnienie
dotyczy także czynu z pkt 11.III (z art. 286 k.k. – SN), ale wniosek ten nie został uwzględniony, ze wskazaniem, iż nie chodzi tu o oczywistą omyłkę pisarską.
Natomiast kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego, w
oparciu o art. 523 § 1 i § 4 pkt 1 k.p.k., wywiódł na korzyść skazanej Prokurator Okręgowy w W. podnosząc zarzut obrazy z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. w postaci sprzeczności w treści orzeczenia uniemożliwiającej jego wykonanie, polegającej „na nieodniesieniu się w komparycji wyroku co do winy oskarżonej w
zakresie czynu z pkt 11.III przy jednoczesnym uchyleniu dotyczących jej rozstrzygnięć zawartych w pkt 16 (…) i 21 (…) oraz stwierdzenia jej niewinności
w zakresie tego czynu w uzasadnieniu wyroku”, wnosząc o uchylenie wyroku
Sądu Okręgowego i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym. Prokurator Prokuratury Generalnej na rozprawie
kasacyjnej popierał tę skargę.
Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył.
Z uwagi na to, że skarga dotyczy wyroku, w którym prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jedynie skuteczną, gdy chodzi o kasację strony, a stroną jest też prokurator jako oskarżyciel publiczny, może być tylko skarga wykazująca zaistnienie
uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 w zw. z § 2 k.p.k.). Skarżący
w tej sprawie wskazał na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. w postaci
sprzeczności w treści orzeczenia uniemożliwiającej jego wykonanie. Wszystkie określone w art. 439 § 1 k.p.k. tzw. bezwzględne przyczyny uchylenia
orzeczenia z uwagi na swój wyjątkowy charakter muszą być traktowane ściśle, nie można tu zatem sięgać po wykładnię rozszerzającą ich rozumienie. W
przywołanym w kasacji art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k., za określone tam uchybienie
uznaje się jedynie sprzeczność w treści orzeczenia uniemożliwiającą jego wykonanie. Musi to być zatem, gdy chodzi o wyrok, sprzeczność między poszczególnymi jego rozstrzygnięciami i to nie każda, lecz tylko taka, która powoduje, że niemożliwe staje się jego wykonanie. Przepis ten nie obejmuje zatem ani sytuacji, gdy sprzeczność w treści wyroku utrudnia jedynie, ale nie
uniemożliwia jego wykonania, ani sprzeczności zachodzącej między samym
wyrokiem, a więc jego treścią (dyspozytywną częścią), a jego uzasadnieniem,
jako że uzasadnienie to nie stanowi integralnego elementu treści wyroku. W
tej pierwszej sytuacji, stosownie do art. 13 § 1 k.k.w. możliwe jest wystąpienie
do sądu, który wydał orzeczenie, o rozstrzygnięcie wątpliwości co do jego wykonania, a w drugiej mamy do czynienia z rażącą obraza prawa materialnego
lub procesowego, która miała istotny wpływ na treść wyroku w rozumieniu art.
523 § 1 w zw. z art. 438 pkt 1 lub 2 k.p.k., ale nie z uchybieniem, o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. Na takie właśnie rozumienie powodu uchylenia
orzeczenia określonego w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. wskazuje się także w doktrynie (zob. np. J. Grajewski, L. Paprzycki, S. Steinborn: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 2010, s. 39; W. Grzeszczyk: Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 457; T. Grzegorczyk:
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 946; S. Zabłocki [w:] R. Stefański, S. Zabłocki [red.]: Kodeks postępowania karnego.
Komentarz, t. II, Warszawa 2004, s. 172 i przywołane tam judykaty).
Autor kasacji powołując się na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.
wskazuje, że polega ono na tym, iż w komparycji wyroku nie odniesiono się
do winy oskarżonej co do drugiego z przypisanych jej przez sąd meriti czynów, tj. oszustwa z art. 286 § 1 k.k., mimo uchylenia rozstrzygnięcia o solidarnej, z dwoma współoskarżonymi, odpowiedzialności za naprawienie szkody przyjętej w trybie art. 46 § 1 k.k., a wyrządzonej tym czynem oraz o kosztach procesu dotąd ją obciążających i przejęcie ich w całości na Skarb Państwa i stwierdzenia w uzasadnieniu wyroku jej niewinności także odnośnie do
tego przestępstwa.
Analizując ten zarzut i wskazane na jego poparcie uchybienia trzeba
stwierdzić, że nie można przyjąć, iżby Sąd odwoławczy nie wypowiedział się
w wyroku odnośnie do winy oskarżonej co do powyższego przestępstwa, skoro wyraźnie utrzymał w tym zakresie w mocy wyrok skazujący sądu pierwszej
instancji. Gdy zaś chodzi o uchylenie wobec oskarżonej rozstrzygnięcia o solidarnej z dwoma innymi współoskarżonymi odpowiedzialności za naprawienie
szkody ubezpieczycielowi, jako związanego z przestępstwem z art. 286 § 1
k.k., odnośnie do którego utrzymano w mocy skazanie jej, to powoduje ono
wprawdzie wewnętrzny dysonans w wyroku, gdyż uwalnia ją od tego obo-
wiązku przy pozostawieniu w mocy skazania za ten czyn, ale bynajmniej nie
uniemożliwia wykonania wyroku w zakresie obowiązku naprawienia szkody,
gdyż nadal solidarnie ciąży on na dwu współsprawcach tegoż przestępstwa.
Sama zaś wewnętrzna sprzeczność wyroku, jeżeli nie uniemożliwia jego wykonania, nie jest uchybieniem o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. Nie
można zaś mówić o tym uchybieniu z racji uchylenia zaskarżonym wyrokiem
obciążenia oskarżonej wszelkimi kosztami procesu i przejęcia ich na Skarb
Państwa, gdyż po pierwsze nie zawsze obciążenie takie musi wystąpić, a po
wtóre rozstrzygnięcie to także nie uniemożliwia wykonania wyroku. Po prostu
oskarżona nie musi pokrywać żadnych kosztów procesu, nie ma tu zatem
czego wykonywać.
Istnieje natomiast niewątpliwie, nie wskazana już w kasacji, wewnętrzna
sprzeczność tego wyroku, między rozstrzygnięciem o uniewinnieniu oskarżonej od popełnienia przestępstwa z art. 298 § 1 k.k. i utrzymaniem w mocy rozstrzygnięcia o karze łącznej pozbawienia wolności, obejmującej także karę za
ten czyn. Kara łączna funkcjonuje tu bowiem mimo tego, że skazanie oskarżonej obejmuje już tylko jedno przestępstwo. Jednak i ta sprzeczność nie
uniemożliwia wykonania orzeczenia, ponieważ kara łączna jest taka sama, jak
jednostkowa kara pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.,
co do którego wyrok sądu meriti utrzymano w mocy, gdyż łączną karę pozbawienia wolności ukształtowano w pierwszej instancji tak, że pochłonęła ona
taką karę za czyn, od którego następnie sąd odwoławczy uniewinnił oskarżoną. Co więcej, to wykonanie kary łącznej warunkowo zawieszono oskarżonej i
zawieszenie to nadal funkcjonuje.
W konsekwencji, nie zachodzi w tej sprawie naruszenie prawa na jakie
powołał się skarżący, zatem kasacja ta nie może być uznana za zasadną.
Ma jednak rację skarżący, gdy zaznacza, że w uzasadnieniu wyroku
Sąd odwoławczy wyraźnie stwierdził, że oskarżona jest niewinna także odnośnie do przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., co do którego utrzymał on wszak w
mocy wyrok Sądu pierwszej instancji. Taka sprzeczność, niewątpliwa w tej
sprawie, co trzeba podkreślić – wskazująca wyraźnie na utrzymanie w mocy
skazania osoby, co do której w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego
jednocześnie wykazano, iż jest niewinna, a więc oznaczająca zaistnienie rażącej obrazy prawa materialnego – nie oznacza jednak uchybienia, o jakim
mowa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. Jest to bowiem kwestia sprzeczności między
treścią orzeczenia i jego uzasadnieniem, a nie sprzeczność w treści samego
orzeczenia, jak tego wymaga wskazany przepis. W sprawie tej nie zachodzą
przy tym inne uchybienia z art. 439 k.p.k., a ponieważ zaskarżonym jest wyrok z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności, to –
zgodnie z art. 523 § 4 pkt 1 w zw. z § 2 k.p.k. – tylko wykazanie zaistnienia
naruszenia z art. 439 k.p.k. dałoby Sądowi Najwyższemu możliwość jego
uchylenia. Przepis art. 536 k.p.k. przesądza przy tym, że w postępowaniu kasacyjnym istnieje związanie Sądu Najwyższego także zakresem zarzutów, a
wyjście poza nie jest możliwe tylko w wypadkach określonych w art. 439 oraz
art. 435 i 455 k.k., a te w sprawie tej nie zachodzą. Nie ma tu natomiast zastosowania art. 440 k.p.k., pozwalający na orzekanie poza tymi granicami
także w razie rażącej niesprawiedliwości orzeczenia, wchodzący w grę w postępowaniu odwoławczym. W konsekwencji nie jest też możliwe uchylenie zaskarżonego wyroku poza granicami zarzutów kasacyjnych.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy zmuszony był oddalić niniejszą kasację.
W tym miejscu należy jednak podnieść, że – jak wcześniej wskazano –
już Sąd odwoławczy w uzasadnieniu swego wyroku wyraźnie akcentował po-
trzebę wywiedzenia w tej sprawie nadzwyczajnego środka zaskarżenia w trybie art. 521 k.p.k., a więc przez jeden z podmiotów specjalnych, a nie przez
strony, właśnie z uwagi na charakter zaistniałej tu obrazy prawa, nie mieszczącej się w art. 439 k.p.k. I tak też w sprawie tej być powinno. Możliwość ta,
z uwagi na wchodzący w grę kierunek skargi, pozostaje nadal w pełni aktualna. Kwestia ta jest zaś o tyle ważka, że jak wynika z akt sprawy podjęto już w
niej, wobec oskarżonej, wykonanie orzeczonej za przepisany jej czyn z art.
286 § 1 k.k. – obok zawieszonej nadal kary pozbawienia wolności – kary
grzywny. Na ten problem Sąd Najwyższy zwrócił już uwagę prokuratorowi
Prokuratury Generalnej, na rozprawie kasacyjnej po ogłoszeniu tego orzeczenia.